o'simliklar va hayvonlar muhofazasi

DOCX 16 pages 868.3 KB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 868.3 KB

File type DOCX

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

mavzu: yo’qolib borayotgan o’simlik va hayvon turlarini himoya qilish muommolari reja: 1. hayvonlarni kamayib ketish sabablari 2. hayvonot olamini muhofaza qilish chora tadbirlari 3. muhofazadagi o’simliklar kirish yer yuzida hayvonot olami ham o`simliklar singari tarqalgan. ularning shimoliy muz qutblaridan tortib janubiy kengliklargacha, shuningdek, cho`l, dasht, tog` zonalarida ham uchratish mumkin. hayvonot olami juda ham xilma-xildir. hozirgi paytda yer yuzida 1500 mingdan ortiq hayvon turlari ma`lum. hayvonlarning xilma-xillig, tuzilishi, xulq-atvori, ko`payishi, rivojlanishi, kelib chiqishi, tabiatda va inson hayotidagi rolini o`rganadigan fan zoologiya deb ataladi. hayvonlar bilan osimliklar murrakkab tuzilishga ega bolib ularning umumiy oxshashlik tomonlari xam bor. masalan: ularning xar ikkalasi xam xujayralardan tuzilgan ikkalasi xam oziqlanadi osadi rivojlanadi kopgina xayotiy jarayonlari xam juda oxshash ketadi. bularning xammasi hayvonlar bilan osimliklar birbiriga qarindosh ekanligini, ular bir negizdan tarqalganligini ko`rsatadi. lekin shu bilan birga ular o`rtasida katta farqlar xam bor. masalan: hayvonlar - geterotrof, o`simliklar esa avtotrof organizmlardir. xayvonlar yuradi, xarakat qiladi, …

2 / 16

adigan joyning tuprog`i, namligi, harorati, yorug`ligi, o`simliklari, hayvonlari, ya`ni tirik va notirik tabiatning barcha tarkibiy qismlari yashash muhitini hosil qiladi. hayvonlarning tuzilishi, xatti-harakati va hayot kechirish xususiyatlari tashqi muhitning muayyan sharoitiga moslashgan. masalan, suvda hayot kechiruvchi sutemizuvchi hayvonlar tanasining suyri shaklda bo`lishi, oyoqlarining eshkakka aylanganligi, terisidagi yunglarning kalta va silliq bo`lishi bilan quruqlikda yashovchi hayvonlardan farq qiladi. hayvonlar sharoitning muayyan chegarada o`zgarishiga moslashgan holda yashaydi. masalan, oq ayiq shimoliy kengliklardagi qadimiy muzliklarda yashab, dengiz hayvonlarini ovlaydi; qo`ng`ir ayiq esa o`rta kengliklardagi o`rmonlarda yashab, asosan o`simliklar bilan oziqlanadi. baqa suvda yoki suv bo`yida; qurbaqa esa suvdan uzoqroqda, salqin joylarda hayot kechiradi. sharoit qulay bo`lgan joylarda hayvonlar ham ko`proq uchraydi, aksincha sharoit noqulay bo`lganida ular kam uchraydi yoki uchramaydi. shunday qilib, quruqlikda, suv havzalarida va boshqa joylarda muhit sharoitining bir xilda bo`lmasligi tufayli hayvonlar ham bir tekis tarqalmaydi. odamlar dastlab itlarni qo`lga o`rgatishgan. itlar yowoyi hayvonlarni ov qilishda odamlarga ko`maklashgan, ularning turar …

3 / 16

uchun ham ovlanadi. qushlarning pati, sutemizuvchilarning suyagi va shoxi yengil sanoat uchun xomashyo hisoblanadi. yowoyi qushlar zararkunanda hasharotlar, sichqonlar va kalamushlarni qirib insonga foyda keltiradi. asalarilar qimmatli asal berishi bilan birga ekinlarni changlantirib, hosildorlikni oshiradi. yirtqich va parazit hasharotlar qishloq xo`jaligi zararkunandalarini qirib, ularning sonini cheklab turishga yordam beradi. hayvonlar orasida inson salomatligiga, chorva mollari va ekinlarga zarar yetkazadigan turlari ham ko`p uchraydi. ular ekinlarni yeb, hosildorlikni kamaytiradi; oziq-ovqat mahsulotlari, jun, teri, yog`och hamda ulardan tayyorlangan mahsulotlar, kiyim-kechak va buyumlarai buzib katta ziyon yetkazadi. bir qancha hayvonlar odam, chorva mollari va uy hayvonlari organizmida parazitlik qilib, turli kasalliklarni keltirib chiqaradi. qon so`ruvchi hasharotlar va kanalar odam va hayvonlarga tinchlik bermaydi. burga, bit va chivin kabi hasharotlar o`lat, terlama va bezgak kabi kasalliklarni odamlar o`rtasida tarqatadi. parazit hayvonlar odamlarga qadimdan ma`lum bo`lgan. atoqli vatandoshimiz abu ali ibn sino (980—1037) o`zining ,,tib qonunlari" asarida kasallik paydo qiladigan hayvonlardan saqlanish to`g`risida yozib qoldirgan. …

4 / 16

ni kamayib ketish sabablari. yer sharida hayvonlarning turini, miqdorini va arealini o'zgarishi tabiiy holda va insonning xo'jalik faoliyati ta'sirida ro'y beradi. tabiiy geografik omillar (vulkanlarning otilishi, suv va muz bosishi, bo'ron,jala, sel bo'lishi, territoriyaning qattiq sovib yoki isib ketishi, kuchli yog'in va qo'g'oqchilikning bo'lishi va b.q.) ta'sirida hayvonlarning o'lishi va areallari qisqarishi mumkin. lekin tabiiy omillar ta'sirida hayvonlarning turini, miqdorini va arealni o'zgarishi juda sekin bo'ladi. insonning hayvonlarga ko'rsatayotgan ta'sir doirasi jamiyat taraqqiy etgan sari kengayib bordi. ayniqsa, feodalizm davrida va kapitalizm jamiyatida hayvonlarga yirtqichlarcha ta'sir etilgan. natijada hozirgi kunga kelib, insonning ta'sirida dunyo bo'yicha hayvonlarning 600 ga yaqin turi, jumladan sut emizuvchilarning 120 turi, qushlarning 150 turi yo'q qilindi. bugun dunyo doimiy ravishda yangi texnologiyalarni yaratmoqda, shaharlar, fabrikalar, uylar qurilmoqda. buning uchun tabiat bergan materiallardan foydalaning. hayot uchun kurashda ko'plab hayvonlar va o'simliklar odamga yutqazadi. buning oqibati ularning ba'zi navlarining yo'qolishidir. agar ular uchun himoya yaratmasangiz, ular butunlay yoʻq …

5 / 16

r ko'rsatmagan. hozirgi vaqtda quyidagi yo'qolib ketgan o'simlik turlarini sanab o'tish mumkin: barguzin shuvoq; kimning porloq; norvegiya astragalus; krasheninnikov chinor; potentilla volga; yaxshi yil oʻrmaladi; heather va boshqa o'simliklar. statistika yoʻqolgan oʻsimlik turlari har yili hisobga olinadi. statistik ma'lumotlar shuni ko'rsatadiki, har yili tropik tropik o'rmonlarning 1% yo'qoladi, hayvonlar va o'simliklarning 70 ga yaqin turi nobud bo'ladi. sayoz suvdagi biologik xilma-xillikning 10%, ya'ni marjon riflari yo'q bo'lib ketdi. keyingi o'n yil ichida yana 30% yo'qoladi, deb ishoniladi. bunday oʻzgarishlar iqlimning koʻp oʻzgargani, suvlarning ifloslanganligi, koʻp sonli rif baliqlarining ovlanishi natijasida yuzaga keladi. rossiyada yoʻqolib ketish xavfi ostida turgan oʻsimlik turlari qattiq himoya ostida. bunga quyidagilar kiradi: amur baxmal; boxwood; oddiy yew; pitsunda qarag'ayi; lotus va boshqa turdagi butalar, daraxtlar, oʻtlar, qizil kitobga kiritilgan. agar siz ushbu o'simliklarning tegishli himoyasini yaratmasangiz, kelajakda bu butunlay beqarorlikka olib keladi. axir ekotizimda oziq-ovqat zanjiri mavjud. bir turning yoʻq boʻlib ketishi natijasida tabiatning boshqa aholisining …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o'simliklar va hayvonlar muhofazasi"

mavzu: yo’qolib borayotgan o’simlik va hayvon turlarini himoya qilish muommolari reja: 1. hayvonlarni kamayib ketish sabablari 2. hayvonot olamini muhofaza qilish chora tadbirlari 3. muhofazadagi o’simliklar kirish yer yuzida hayvonot olami ham o`simliklar singari tarqalgan. ularning shimoliy muz qutblaridan tortib janubiy kengliklargacha, shuningdek, cho`l, dasht, tog` zonalarida ham uchratish mumkin. hayvonot olami juda ham xilma-xildir. hozirgi paytda yer yuzida 1500 mingdan ortiq hayvon turlari ma`lum. hayvonlarning xilma-xillig, tuzilishi, xulq-atvori, ko`payishi, rivojlanishi, kelib chiqishi, tabiatda va inson hayotidagi rolini o`rganadigan fan zoologiya deb ataladi. hayvonlar bilan osimliklar murrakkab tuzilishga ega bolib ularning umumiy oxshashlik tomonlari xam bor. masalan: ularn...

This file contains 16 pages in DOCX format (868.3 KB). To download "o'simliklar va hayvonlar muhofazasi", click the Telegram button on the left.

Tags: o'simliklar va hayvonlar muhofa… DOCX 16 pages Free download Telegram