zamonaviy o'lchov birliklari va ularning vujudga kelishi prezentatsiyasi

PPTX 12 pages 274.7 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 274.7 KB

File type PPTX

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

slayd 1 urganch inovatsion universiteti ijtimoiy gumanitar fanlar va pedagogika fakulteti 22/16 guruh 1-kurs tarix sirtqi ta’lim yo’nalishi talabasi xasanova fazilat “zamonaviy o’lchov birliklari va ularning vujudga kelishi” mavzusi asosida tayorlagan prezentatsiyasi zamonaviy o’lchov birliklari va ularning vujudga kelishi reja: 1. o’lchov birliklari 2. zamonaviy 3. ularning vujudga kelishi birliklari tizimi. donlaridan foydalanib hal qildilar. ular 1 misqolning og'irligini o'zlari yetishtirgan arpa (yoki bug'doy) donidan yo’z donasining og'irligiga tengladilar. agar bir dona arpa donini qadimda o'rtacha 0,0409512 g ga teng qilib olishganini hisobga olinsa, u holda 1m=100 arpa doni =100x0,0409512 = 4,09512 g bo'ladi. lekin arpani yetishtirish davri, joyi va sharoitga qarab, uning katta-kichikligi, ya'ni og'irligi ham har xil bo'lgan. quyida misqol qanday qiymatlarga ega bo'lganligi to'g'risida ma'lumotlar keltirilgan: xorazimda 14 - asrda va undan oldin 1 arpa doni 0,0455 g deb qabul qilingan, 1 m-4,55 bo'lgan, 19 - asrga kelib 1 arpa doni =0,0453 g, 1 m = 4,53 …

2 / 12

misqol =4,46 g bo'lgan. eronda 14-asrda 1 misqol 4,3 g ga,18 asrda 4,613 g ga, 1890 yildan keyin esa 4,639 g ga teng bo'lgan; lekin amalda 16 -asrdan boshlab misqolning 4,6 g li qiymati ko’proq qo'llanilgan. qipchoqda 14-asrda 1 misqol = 4,41 g bo'lgan, lekin amalda og’irligi 4,46 g bo'lgan misqol ishlatilgan. hindistonda 1 misqol = 4,583 g (kalkutta shahrida 1 misqol = 4,415 g) bo'lgan. shimoliy afrikada 1 misqol = 4,72 g, sharqiy afrika (mozambik)da 1 misqol = 4,41 g bo'lgan. 706-yilda amudaryo tomon kelgan qutayba boshliq arablar mafialliy aholining boyligiga hayratga qoldi. ular juda katta o'ljaga – oltin idishlar, haykalcha va boshqa buyumlarga ega bo'ldi. eritilgan tilloning o'zi 150 ming misqolga teng kelgan. taxmin qilishlaricha, qutayba xazinadagi barcha tillo buyumlarni bir joyga yig'ib eritishni buyurgan. bundan 50 ming misqol oltin hosil bo'lgan ekan. qadoq – og'irlik o'lchov birligi. juda qadimdan qo'llanilib keladi. l qadoq = 409,512 g. qiymat …

3 / 12

g. lekin 1 misqol aslida 4,09512g ekanligi hisobga olinsa, 1 kumush toshi =1023,78 g =1024 g = 1,024 kg ga, ya'ni 2,5 qadoqqa teng. oltin toshi-og'irlik o'lchov birligi; qiymati 500 misqolga teng. qobul toshi bo'yicha 1 serga teng. agar 1 misqol o'rtacha 4,5 g deb hisoblansa, u holda 1 oltin toshi= 500 misqol = 2255 g= 2,250 kg. bordiyu, misqolning 4,09 g li qiymatidan foydalanilsa, unda 1 oltin toshi =500x4,09=2,045 kg bo'ladi. bu shu kungacha saqlangan 5 qadoqli toshning og’irligiga teng. pud-og'irlik o'lchov birligi. qiymati 40 qadoqqa teng. 1 pud = 40 qadoq = 40x0,409512=16,38048 = 16,3805 kg. buxoro amirligida mirobona solig'i bo'lib, bu miroblar foydasiga har bir uy hayvoni hisobidan, 1 botmon (8-10 pud) miqdorida g'alla bilan (pul yoki mahsulot bilan) soliq olingan. ba'zi adabiyotlarda, pud rus og'irlik o'lchovi deb yozilgan. bu o'lchov birligining o'zbekcha nomi bilan ruscha nomining tasodifan mos kelishidandir. turkiy halqlarda, hususan o'zbeklarda juda qadimdan qimmatbaho …

4 / 12

o'jandda 1 chaksaning qiymati farg'ona chaksasining eng kichkina qiymati 2,0475 ning yarmiga teng, ya'ni 1 chaksa (xojand)=l/2 ( farg'ona ) l/2x 2,0475= 1,02375 = 1,024 kg. qafiz – og'irlik o'lchov birligi. o’rta osiyoning ba'zi viloyatlarida taxminan 10-asrdan boshlab qollanila boshlagan. og'irligi 1 jaribning o'ndan biriga teng bo'lgan. agar jarib - 100 kg deb olinsa, u holda 1 qafiz =1/10 jarib = l/10 x l00 =10kg bo'ladi. lekin adabiyotda berilgan ma'lumotga ko'ra, 1 qafiz = 17000 g =17,0 kg ekan;) hajm o'lchovi juda qadimdan qo'llanilib kelgan. qiymati qo'llanilgan joyi va davriga qarab har xil bo'lgan. 1 qafiz dastlab hajm bo'yicha 4,2125 1 ga teng ekanligi to'g'risida ma'lumotlar bor. 10 -asrda iroqda qafiz o'lchovi ikki xil qiymatga ega bo'lgan: birinchisi bog'dodda qo'llanilgan katta o'lchamdagi qafiz 45 kg bug'doyga (yana 48,75 kg bug'doyga) teng bo'lgan mana shu ikkala qiymatli qafizning o'rtacha hajmi 60 litrga teng bo'lgan. qafizning ikkinchisi -basrada qo'llanilgan bo'lib,qiymati 4,108 kg …

5 / 12

lgan. respublikaning ko'p viloyatlarida mann bilan bir xil qiymatga ega bo'lgani uchun mann ko'rinishida ham qo'llanavergan" – deb qayd etilgan. hamda botmon og’rlik o'lchov birligi batafsil yoritilgan. buni quyidagi misollardan ko'rish mumkin; 13-asrda xorazmda botmon 20,16 kg dan 40,95 kg gacha, buxoro va samarqandda asosan 8 pud (131,044 kg), farg'onada 8-10 pud (131,044-163,805 kg) bo'lgan. bu o'lchov paxta va mevalarni o'lchashda qo'llanilgan. 1884 yil ma'lumotlariga ko'ra, qo'qonda 1 botmon 10 pudga ya'ni 163,805 kg ga teng bo'lib, donlarni o'lchashda qo'llanilgan. toshkent va toshkent viloyatlarida mann o'rnida ko’proq botmon ishlatilgan. toshkent va chimkentda 1 botmon 10,5 pudga, ya'ni 171,995 kg ga teng bo'lgan; 2) o'rta osiyoning ko'p joylarida botmon yer yuzasini o'lchash birligi sifatida ham qo'llaniladi. 1botmon yer deganda 1 botmon don eqiladigan maydon tushuniladi. masalan; samarqandda 1 botmon (8 pud) bug'doy 1,63881 gektar yerga sepilganligi sababli shunday kattalikdagi yer bir botmon deb atalgan. hozirgi vaqtda botmon taxminan bir gektarga teng …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "zamonaviy o'lchov birliklari va ularning vujudga kelishi prezentatsiyasi"

slayd 1 urganch inovatsion universiteti ijtimoiy gumanitar fanlar va pedagogika fakulteti 22/16 guruh 1-kurs tarix sirtqi ta’lim yo’nalishi talabasi xasanova fazilat “zamonaviy o’lchov birliklari va ularning vujudga kelishi” mavzusi asosida tayorlagan prezentatsiyasi zamonaviy o’lchov birliklari va ularning vujudga kelishi reja: 1. o’lchov birliklari 2. zamonaviy 3. ularning vujudga kelishi birliklari tizimi. donlaridan foydalanib hal qildilar. ular 1 misqolning og'irligini o'zlari yetishtirgan arpa (yoki bug'doy) donidan yo’z donasining og'irligiga tengladilar. agar bir dona arpa donini qadimda o'rtacha 0,0409512 g ga teng qilib olishganini hisobga olinsa, u holda 1m=100 arpa doni =100x0,0409512 = 4,09512 g bo'ladi. lekin arpani yetishtirish davri, joyi va sharoitga qarab, uning katta-kic...

This file contains 12 pages in PPTX format (274.7 KB). To download "zamonaviy o'lchov birliklari va ularning vujudga kelishi prezentatsiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: zamonaviy o'lchov birliklari va… PPTX 12 pages Free download Telegram