jarqo'ton madaniyati

PPTX 20 pages 2.0 MB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.0 MB

File type PPTX

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

prezentatsiya powerpoint jarqo'ton madaniyati o‘zbekiston davlatchiligi tarixini o‘rganar ekanmiz, uning shakllanishida ilk shaharlarning o‘rni yuqori ekanligiga guvoh bo‘lamiz. bu shaharlarni o‘rganishda jarqo‘tonning ilk shahar sifatida e’tirof etilishi diqqatga sazovardir. chunki, jarqo‘tonyodgorligida shahar toifasiga oidligini tasdiqlovchi saroy qoldig‘i, mafkuraviy markaz bo‘lganligini bildiruvchi ibodatxona, shohlar saroyi joylashgan arkning mudofaa devorlari bilan o‘rab olinganligi, jamoalarning ijtimoiy guruhlarga ajralganligini ko‘rsatuvchi minglab qabrlar aholisining hunarmandchilikda, me’morchilikda erishgan yutuqlariga qarab a. asqarov va sh. shirinovlar jarqo‘ton yodgorligini ilk shahar toifasiga kiritishadi. o‘rta osiyoda ilk shaharlar paydo bo‘lish shart-sharoitlari va o‘ziga xos xususiyatlarini arxeologik ma’lumotlar asosida o‘rganishda jarqo‘tonda ilk shaharga oid barcha xususiyatlar o‘z tasdig‘ini topganligini arxeologik va ilmiy manbalar to‘la tasdiqlagani bilan ham ahamiyatlidir. davlatchilikning vujudga kelishida uning bosh ildizi ilk shaharlarga borib taqaladi. chunki, shaharlar davlatning ma’muriy, xarbiy-siyosiy, ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy markazlari sifatida mavjud bo‘lgan. shu jumladan, jarqo‘ton o’zbek davlatchiligining shakllanishida ilk shahar vazifasini bajarib, diniy mafkura asosida boshqarilgan. jarqo‘ton nafaqat diniy markaz, balki jamiyatning …

2 / 20

ilk shahri jarqo‘ton hisoblanadi. uning maydoni 100 gektardan kam emas. shahar ikki qismdan iborat ya’ni “arki a’lo” va shaxriston”dan iborat3. jarqo‘tonda olib borilgan keng qazishmalar, xronologik kuzatuvlar tahliliga ko‘ra yodgorlikda hayot 500-600 yildan kam bo‘lmagan. jarqo‘tonning oddiy qishloq jamoasining makonidan eng qadimgi ilk shahar darajasiga o‘sib chiqish jarayonlari kuzatilgan. uning 3 gektardan kam bo‘lmagan arki a’lo maydonidan shahar hokimining monumental saroy qoldiqalar, metall eritish va metalldan mehnat va harbiy qurollar ishlab chiqarish ustaxonasi, uy-joy komplekslari ochib o‘rganilgan. agar sopollitepa o‘zining qadimgi shaharsozlik madaniyatiga xos barcha alomatlari bilan protoshahar ya’ni avestoda tilga olingan “vara” qal’a-qo‘rg‘onni eslatsa, jarqo‘ton yodgorligi o‘zbekiston hududida tarkib topgan eng qadimgi ilk shahar edi. jarqo‘tonda topilgan ashyoviy dalillar uni mil. avv. ii mingyillikning o‘rtalariga ta’luqli ekanligini tasdiqlaydi. shu davrga oid o‘nlab yodgorliklar butun janubiy o‘zbekiston bo‘ylab va tojikistonning unga tutash 2 hududlaridan topib o‘rganilgan. ular orasida shahar talabiga javob berishi mumkin bo‘lgan yodgorlik jarqo‘ton bo‘lib u o‘z davrining …

3 / 20

ng ijtimoiy tarkibi va ramziy belgilari bronza davri ibodatxonalarida aynan jarqo‘ton ibodatxonasida va shu davr dafn marosimlari bilan bog‘liq udumlarida yaqqol aksini topgan. jarqo‘ton ibodatxonasi ilk shahar davlatning boshqaruv organi bo‘lib, boshqaruv tizimida diniy rahnamolarning o‘rni katta bo‘lgan. sh.shaydullayev o‘z tadqiqotlarida jarqo‘ton shahar-davlatining asosiy boshqaruvi “jarqo‘ton olov ibodatxonasidir” deb e’tirof etadi. hukmdor shahar-davlat tepasida turgan shaxs bo‘lib, bir vaqtning o‘zida ham diniy, dunyoviy, harbiy ishlarni o‘z qo‘lida birlashtirgan mavqeyga ega bo‘lgan. jarqo‘tonda ilk shaharga xos bo‘lgan xususiyatlar ya’ni arki a’lo, uning hududiy doirasida hukmdor saroyi, mudofaa qurilishi, protoshahriston doirasida ibodatxona, aholi yashaydigan turar-joy va topilgan moddiy madaniyat namunalari jarqo‘ton yodgorligini ilk shahar toifasiga kiritish imkonini beradi. jarqo‘tonda qadimgi shaharlarga xos bo‘lgan 5 ta alomat ko‘rsatib o‘tilgan: birinchi alomat arki a’lo va shaxriston tarkib topgan bo’lib 100 gektarli jarqo‘tonni 3 gektarli arki a’losi va unga tutash keng protoshaxriston bor. ikkinchi alomat o‘troq dehqonchilik madaniyati aholisi zich joylashgan maskan mudofaa devorlari bilan …

4 / 20

uningdek, jarqo‘tonda yozuvni bo‘lishligi tadqiqotchilar tomonidan shaharlarning asosiy belgilaridan biri sifatida tan olingan. shu o‘rinda alohida ta’kidlash joizki, sh.b.shaydullayevning fikricha, ilk shaharlar shaharlar bilan bir tarixiy jarayonda vujudga keladigan ilk davlatlar boshlang‘ich yozuv usuli ya’ni inson o‘z fikrini ifoda etishisiz davlatning ham vujudga kelishi mumkin emas. boylikning oshishi sanoqqa xo‘jalikni boshqarish jarayonining murakkablashishi va yozuvga ehtiyoj tug‘diradi. shu jumladan, sopillitepa yodgorligi sopollaridan topilgan 29 ta belgi va jarqo‘ton yodgorligidan topilgan 52 xil belgi – yozuv bronza davrida ilk yozuv paydo bo‘la boshlaganini ko‘rsatadi. ayrim belgilar sopollarda 2-3marta uchrasa, juda ko‘p belgilar bir marta chizilgan va shaklan boshqa qaytarilmaydi. jarqo‘ton yodgorligini janubiy turkmanistondagi bronza davri oltintepa yodgorligi ma’morchiligi bilan taqqoslaydigan bo‘lsak, arxeologlar oltintepa yodgorligini qazish natijasida paxsadan va xom g‘ishtdan ishlangan zinapoyali ibodatxonani ochganlar. ibodatxona xonalaridan birida muqaddas o‘choq bo‘lib unda muqaddas olov yonib turgan6. xuddi shu jihatdan oltintepadan ibodatxonaning topilishi va u yerda olov yonib turganligini biz jarqo‘ton ibodatxonasi misolida …

5 / 20

i bo‘yicha xarappa va shummer hamda protoelam yozuvlaridan deyarli farq qilmaydi. aynan shunday piktografik belgilardan 30 dan ziyodrog‘i sopollitepadan ham topilgan edi. yozuvning mavjudligi esa ilk shahar xususiyatini belgilovchi muhim elementlardan biridir. jarqo‘ton va oltintepada yozuvning mavjud bo‘lganligi ham ularning o‘xshash va ilk shahar sifatida e’tirof etilishiga zamin yaratgan. jarqo‘ton nafaqat shahar-davlat balki, surxon-sherobod vohasi doirasidagi voha ilk davlatchiligining diniy boshqaruvi markazi bo‘lganligi bilan ham ahamiyatlidir. chunki, o‘zbekiston davlatchiligining ilk bosqichlarida jamoaning boshqaruv tizimida diniy-ilohiy qudrat katta nufuzga ega bo‘lganligi tufayli mahkamachilik ishlari shahar bosh ibodatxonalari qoshida mujassamlashgan. jamiyatni boshqarish ham ibodatxona bilan bog‘liq bo‘lganligini biz jarqo‘ton misolida ko‘rdik. t.shirinovning tadqiqotlari janubiy o‘zbekistonning aholisi ijtimoiy tabaqalanganligini to‘liq tasdiqlaydi jarqo‘tonda saroy va ibodatxonaning mavjudligi jarqo‘ton aholisini boshqarish zaruriyatini tug‘ilganligini ko‘rsatadi va shu tarzda boshqarilgan. ilmiy tadqiqotlarni o‘rganishimiz jarayonida 1994-yilda janubiy o‘zbekistondagi so‘nggi bronza davri jarqo‘ton manzilgohida germaniya arxeologiya instituti va o‘zbekiston fanlar akademiyasi arxeologiya instituti hamkorligida qazishmalar olib borilganligi, ushbu tadqiqot …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "jarqo'ton madaniyati"

prezentatsiya powerpoint jarqo'ton madaniyati o‘zbekiston davlatchiligi tarixini o‘rganar ekanmiz, uning shakllanishida ilk shaharlarning o‘rni yuqori ekanligiga guvoh bo‘lamiz. bu shaharlarni o‘rganishda jarqo‘tonning ilk shahar sifatida e’tirof etilishi diqqatga sazovardir. chunki, jarqo‘tonyodgorligida shahar toifasiga oidligini tasdiqlovchi saroy qoldig‘i, mafkuraviy markaz bo‘lganligini bildiruvchi ibodatxona, shohlar saroyi joylashgan arkning mudofaa devorlari bilan o‘rab olinganligi, jamoalarning ijtimoiy guruhlarga ajralganligini ko‘rsatuvchi minglab qabrlar aholisining hunarmandchilikda, me’morchilikda erishgan yutuqlariga qarab a. asqarov va sh. shirinovlar jarqo‘ton yodgorligini ilk shahar toifasiga kiritishadi. o‘rta osiyoda ilk shaharlar paydo bo‘lish shart-sharoitlari va o‘zi...

This file contains 20 pages in PPTX format (2.0 MB). To download "jarqo'ton madaniyati", click the Telegram button on the left.

Tags: jarqo'ton madaniyati PPTX 20 pages Free download Telegram