qadimgi sharq va g`arbda savodxonlik va axborot almashinuvi
Предварительный просмотр (4 стр.)
Прокрутите вниз 👇
![ham o’z ifodasini topgan. doston o’zbek folklorining keng tarqalgan va yirik janrlaridan biridir. uning yaratilishi xalqimizning ma’naviy-maishiy qiyofasi,ijtimoiy-siyosiy kurashlari, axloqiy estetik qarashlari, adolat va haqqoniyat, qahramonlik va vatanparvarlik haqidagi g’oyalar bilan chambarchas bog’liq [7-12]. “doston” so’zi qissa, hikoya, sarguzasht, maqtov va ta’rif, shon-shuhrat, mashhurlik ma’nosida ishlatiladi. folklorshunos olim muhammadnodir saidovning ta’kidlashicha, doston murakkab san’at asari bo’lib, uning doston bo’lishi uchun quyidagilar bo’lishi mavjud: a)ma’lum adabiy b)matnga mos musiqa; c)kuylovchi xushovoz xonanda bo’lishi; d) kuylovchi musiqa asboblaridan birini -sozni chala olishni bilishi; e)kuylovchi shoirlik iqtidoriga va kuchli xotiraga ega bo’lishi. bu ta’riflarning biri ikkinchisini to’ldiradi.shuning uchun ham dostonlar sinkretik – omuxta janr hisoblanadi. xalq dostonlarining ijrochilari o’zbekistonning turli hududlarida turli nomlar bilan yuritiladi. masalan, surxondaryo va qashqadaryoning ayrim joylarida baxshi, yuzboshi, janubiy tojikiston o’zbeklari orasida jirov, jirchi, irchi, oqin, oxun, sannoch yoki sannovchi, shoir, xalfa, kampir va hakazo. baxshilar – doston ijrochilari sifatida mashhur, iqtidorli, shoirtabiat odamlar. hodi zarifning yozishicha, baxshi …](/media/previews/pages/preview_9zJICnd.webp "qadimgi sharq va g`arbda savodxonlik va axborot almashinuvi - Страница 2")
![sosan tor va rubobda kuylay boshladilar. xorazmda ba’zan epik asarlarni yoki ularning parchalarini garmonda ijro etish hollari ham uchraydi. xorazmda epik asarlarni, ulardan olingan parchalar va ayrim termalarni kuylovchi ijodkorlarning yana bir turi xalfalar deb yuritiladi. xalfachilik asosan ayollar o’rtasida keng tarqalgan. masalan, bibi shoira, xonimjon xalfa, ojiza, onajon safarova, nazira sobirova, anorjon razzoqova kabi xalfachilikda nom qozonganlar. xalfalar ko’proq “oshiq g’arib va shohsanam”, “ oshiq oydin “, “ asilxon”, “ hurliqo va hamro”, “ qumri”, “ qissai zebo”, “tulumbiy”, “zavriyo”, “xirmon dalli” kabi dostonlarni hamda maxtumquli she’rlarini ijro etganlar. o’zbek dostonchiligida an’anaviy doston kuylash tartibi bor. odatda dostonchilik kech kuzdan erta bahorgacha kechqurunlari uyushtirilgan [20-24]. baxshi taklif qilingan mehmonxonaga barcha tinglovchilar yig’ilib, qo’r tashlab o’tirishgan. baxshi to’rda o’tirgan, doston kuylash kichik bir ziyofatdan keyin boshlangan. baxshi dastlab bir yoki bir nechta terma kuylagan, asosan, “nima aytay?” termasi bilan tinglovchilarga murojaat qilgan. so’ng tinglovchilarning xohishi yoki baxshining tanlashiga ko’ra biror …](/media/previews/pages/preview_W3Afy0V.webp "qadimgi sharq va g`arbda savodxonlik va axborot almashinuvi - Страница 3")
![halar tinglash odat tusiga kirgan [29]. muayyan doston varianti ko’pchilik va yakka ijod birligi jarayonida yuzaga kelgan maxsus asar ekan, unda kuylovchining ijrochilik va ijodkorlik faoliyati asrlar davomida shakllangan epik an’analar doirasida namoyon bo’ladi. bu hol barcha baxshilar uchun umumiy tomonlarni, muayyan dostonchilik qoliplarini yuzaga keltiradi. shu bilan birga, har bir dostonchi yoki dostonchilar guruhi o’ziga xos poetik yo’li , uslubi bilan bir-biridan farq qiladi [30]. boshqacha qilib aytganda, umumlashgan puxta epik an’ana doirasida ma’lum baxshi yoki baxshilar guruhiga xos alohida ijodiy xususiyatlar, yo’llar, uslublar o’zgachaligi mavjud. folklorshunoslikda buni shartli ravishda dostonchilik maktablari deb yuritiladi. hozirga qadar o’zbek folklorshunosligida quyidagi dostonchilik maktablari aniqlangan: bulung’ur qo’rg’on shahrisabz narpay xorazm sherobod janubiy tojikiston farg’ona (namangan) bulung’ur dostonchilik maktabi vakillari qahramonlik dostonlarini ijro etish bilan mashhur bo’lganlar. sodda , yuksak, o’ta an’anaviy nisbatan arxaik bo’lgan qahramonlik eposini kuylash uslubi bu dostonchilarning poetik yo’li hisoblanadi. bu maktabning so’nggi talantli vakili fozil yo’ldosh o’g’li ( …](/media/previews/pages/preview_SzSfMwI.webp "qadimgi sharq va g`arbda savodxonlik va axborot almashinuvi - Страница 4")
О "qadimgi sharq va g`arbda savodxonlik va axborot almashinuvi"
3-mavzu. qadimgi sharq va g`arbda savodxonlik va axborot almashinuvi. reja: 1. ko’hna sharqda savodxonlik va axborot almashinuvi. qadimgi sharq xalqlari og’zaki ijodi. 2. miloddan avvalgi 2800 yilda akkad va shumerda yaratilgan 12 qismlik “gilgamesh” dostoni. qadimgi hind “maxobxorat” va “ramayana” dostoni. kalila va dimna rivoyatlari. mifologiya va teologiya ilk axborot almashuv shakli sifatida. 3. tavrot va zabur yahudiylik dininning muqaddas bitigi. 4. avesto – diniy va dunyoviy bilimlar manbai. ko’hna xitoy mumtoz falsafasi. daosizm ta’limoti, lao szi (keksa ustoz). konfutsiy (kun-fu-szi) ta’limoti. besh asos. qo’shiqlar kitobi. taomillar kitobi (marosimlar kitobi). rivoyatlar va folbinlik kitobi (o’zgarishlar kitobi). konfutsiy ta’lomoti. faylasufning “hikmatlar” asari. qadimgi sharq ...
Этот файл содержит 4 стр. в формате DOCX (24,4 КБ). Чтобы скачать "qadimgi sharq va g`arbda savodxonlik va axborot almashinuvi", нажмите кнопку Telegram слева.
DOCX
PPTX
PPTX
DOCX
DOCX
DOCX
DOCX
DOC
DOCX
DOC
DOCX
DOC