grafika

PPTX 31 pages 602.1 KB Free download

31 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 602.1 KB

File type PPTX

Pages 31

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 31

mavzu:yozuv – madaniy taraqqiyot mahsuli. yozuv turlari va birliklari. reja: grafika haqida yozuv turlari o’zbek yozuvlari tarixi grek tilidagi «graphikos» so‘zidan olingan bo‘lib ,. «yozilgan», «ifodalangan» degan ma’nolarni anglatadi. va harf bilan tovush orasidagi munosabatni o ‘rganadigan fandir grafika atamasi bu harflarning yozilishi shakllarini grafika yozuv turlari yozuv tarixi 3 1 grafema belgilar 2 grafika yozuv sistemasining birinchi va yetakchi komponentidir. tilning fonetik-fonologik, leksik-semantik, morfologik sathlariga mansub birliklar grafemalar vositasida ifodalanadi. grafemalarning turlari grafemalarning turlari fonografemalar (harflar) prosodemografemalar (urgʻu,tinish belgilari) logografemalar (raqamlar) morfografemalar (chiziqcha) simvollar (ildiz, ayruv) orfogramma (tutuq, chiziqcha) yozuvning tarixiy ahamiyati quyidagilarda aks etgan. 1. yozuv ma’lum tarixiy jarayon natijasida shakllandi va kishilar orasidagi bavosita aloqa-munosabat vositasi sifatida ijtimoiy manfaatlar uchun xizmat qiladi. 2. kishilik jamiyati erishgan barcha ma’naviy yutuqlar yozuv orqali avloddan avlodga yetkaziladi. 3. yozuv uchun masofa va vaqt ahamiyatsizdir. 4. yozuvning xabar yetkazish imkoniyati tufayli turli masofadagi axborotlar umumiy ma’lumotga aylanadi. 5. yozuv kishilik jamiyati …

2 / 31

zuvda bildirilmoqchi bo‘lgan fikrlar inson, hayvon, qayiq kabilarning sxematik tarzdagi rasmlarini tushirish orqali ifodalangan. masalan, ovchining ovga chiqqanligi kishi siymosi ov quroli tutgan holda tasvirlangan, uning biron-bir hayvonni tutib olganligi shu hayvonning tasviri bilan, qayiqda dengiz yoki daryoda suzganligi qayiq tasviri orqali, manzilga yetgach, tunab qolganligi chayla tasvirini berish bilan ifodalangan. afrikadagi togo mamlakatidagi eve elati piktogrammalar yordamida maqollarni ifodalaganlar. ignaga ip taqilgan piktogramma) “igna qayerga borsa, ip ham o‘sha joyga boradi” degan maqolni ifodalaydi. “dunyo bepoyon va keng” maqolini ifodalash uchun daraxt va aylana o‘rtasidagi odamning qo‘lini ochib turgani tasvirlanadi. yozuvning bu turi mukammal bo‘lmay, u birinchidan, rasmlar orasidagi munosabatlarni, ularning tartibini ko‘rsata olmaydi va buning natijasida bir maktubni bir necha xil o‘qishga, talqin qilishga yo‘l qo‘yadi, ikkinchidan, mavhum tushunchalami aks ettirish imkoni yo‘q darajadadir. ideografik (grekcha «idea» - tushuncha va «grapho» - yozaman ideografik (logografik) yozuvning birligini ideogramma (logogramma) deb yuritishadi. bunday yozuvda undagi simvollar faqat bizni o‘rab …

3 / 31

. mazkur yozuvlar ilk quldorlik davlatlarining tashkil topishi bilan, ya’ni eramizdan oldingi iv ming yillikning oxiridan eramizdan oldingi ii ming yilliklarning boshlarigacha bo‘lgan davr ichida shakllandi. ideografiya taraqqiyoti so‘zlarni, ularning ma’nolarini bir-biridan farqlashning yanada aniq usullarini ham yaratdi. masalan, asosiy belgilarga qo‘shimcha ravishda determinativlar paydo bo‘lgan. determinativlar – yozuvda talaffuz qilinmaydigan, ammo shakli bir xil, ma’nosi farqli (omonim) so‘zlarni bir-biridan farqlash uchun qo‘llanadigan belgilar. ular ma’no ajratkichlari, ochqich belgilar deb ham yuritiladi. ular asosan yozuvdagi noaniqliklarni bartaraf etishga xizmat qilgan. mixxatlarda 20 ta atrofida xitoy yozuvida 250-300 atrofida xitoy tiliga oid lug‘atda 40 mingdan ortiq ieroglif joy olgan, zamonaviy xitoy tilidagi bir matnda 2 mingdan 5 mingtagacha ieroglif ishtirok etadi. fonografik (grekcha phone - tovush, grapho - yozaman) fonografik yozuv ikki turga bo‘linadi bo‘g‘in yozuvi harf-tovush yozuvi. bo‘g‘in yozuvi qo‘shma so‘zlarni mayda qismlarga ajratish yo‘li bilan paydo bo‘ldi. bu mayda qismlar hozirgi vaqtdagi bo‘g‘inlarga to‘g‘ri keladi. bu yozuv turiga qadimgi …

4 / 31

harfdan iborat bo‘lib, har bir harf alohida nutq tovushini ifoda etgan. bu yozuvda bironta ham boshqa sistemadagi belgi – logografik (so‘z yozuvi), sillabografik (bo‘g‘inli yozuv) elementlar qo‘llangan emas. yozuvda faqat undoshlargina ifodalangan, unlilar mutlaqo ifodalanmagan, ya’ni finikiy yozuvi sof konsonant yozuv bo‘lgan. harflar juda sodda, eslab qolish va yozish uchun qulay shaklga ega bo‘lgan. albatta, finikiy yozuvi ham davrlar davomida takomillashib bordi. “grek yozuvi” finikiy yozuvining takomillashtirilishi asosida vujudga keldi va harf-tovush yozuvi ichida eng mukammali sanaladi. grek yozuvida nafaqat undosh tovushlar, balki unli tovushlar ham alohida harflar bilan ifodalangan. grek yozuvining shakllanishi eramizning ix asrlaridan boshlangan. hozirgi yevropadagi deyarli barcha xalqlarning yozuvi kelib chiqish jihatidan grek yozuvi bilan bog‘lanadi. garchi fonografik yozuv hozirgi vaqtda keng tarqalgan bo‘lsa ham, kundalik hayotda yozuvning boshqa turlari ham uchrab turadi. chunki har bir turning o‘ziga xos afzalligi bor. bugungi kunda piktografik yozuv odatda reklama ehtiyojlari uchun, mehmonxonalarda mahalliy tilni bilmaydigan xorijiylarning mushkullarini osonlashtirish …

5 / 31

... o‘zbek yozuvlarining tarixiga bir nazar oromiy yozuvi finikiy yozuvi asosida eramizdan oldingi i ming yiliklarning boshida paydo bo‘lgan. oromiylarning dastlabki vatani suriya va mesopotamiyaning janubiy hududlarida bo‘lgan. eramizning iv asrlarida oromiylarning arablar tomonidan isloh qilinishi natijasida oromiy yozuvi ham yo‘qolgan. bu yozuvga oid qadimgi matnlar eramizdan oldingi ix-viii asrlarga tegishlidir. ajdodlarimiz qo‘llagan so‘g‘d yozuvi oromiy yozuvi asosida shakllangan harf-tovush yozuvi sanaladi. so‘g‘d yozuvi ham konsonant yozuv bo‘lgan va dastlabki vaqtlarda gorizontal holatda o‘ngdan chapga qarab yozilgan. keyinchalik, aniqrog‘i, vi asrning oxirlaridan boshlab vertikal yo‘nalishda chapdan o‘ngga qarab yozila boshlagan pahlaviy yozuvi oromiy yozuvining ko‘rinishlaridan biri sifatida eramizning iii asrida sosoniylar sulolasi hukmronligi davrida paydo bo‘lgan. bu yozuvda faqat undoshlar va cho‘ziq unlilar alohida harflar bilan ifodalangan. unlilar esa, so‘z boshidagi holatni inobatga olmaganda, ifodalanmagan. yozuvlar asosan o‘ngdan chapga qarab yozilgan. faqat viii asrga oid ayrim yozma manbalarda vertikal (yuqoridan pastga) yozilgan holatlar kuzatiladi. o‘rxun-yyenisey yozuvi turkiy xalqlarning qadimgi harf-tovush …

Want to read more?

Download all 31 pages for free via Telegram.

Download full file

About "grafika"

mavzu:yozuv – madaniy taraqqiyot mahsuli. yozuv turlari va birliklari. reja: grafika haqida yozuv turlari o’zbek yozuvlari tarixi grek tilidagi «graphikos» so‘zidan olingan bo‘lib ,. «yozilgan», «ifodalangan» degan ma’nolarni anglatadi. va harf bilan tovush orasidagi munosabatni o ‘rganadigan fandir grafika atamasi bu harflarning yozilishi shakllarini grafika yozuv turlari yozuv tarixi 3 1 grafema belgilar 2 grafika yozuv sistemasining birinchi va yetakchi komponentidir. tilning fonetik-fonologik, leksik-semantik, morfologik sathlariga mansub birliklar grafemalar vositasida ifodalanadi. grafemalarning turlari grafemalarning turlari fonografemalar (harflar) prosodemografemalar (urgʻu,tinish belgilari) logografemalar (raqamlar) morfografemalar (chiziqcha) simvollar (ildiz, ayruv) orfogramma ...

This file contains 31 pages in PPTX format (602.1 KB). To download "grafika", click the Telegram button on the left.

Tags: grafika PPTX 31 pages Free download Telegram