носируддин рабгузий

DOC 60.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇
1
1662847646.doc носируддин рабгузий page 2 носируддин рабгузий рабгузий туркий езма адабиет тарихида алохида мавке козонган адибдир. унинг асл исми носируддин булиб, хоразимнинг работи угуз деган жойида тугилган. рабгузий «киссаси рабгузий» асарининг мукаддимасида отаси бурхониддининг купи) работ угизнинг козиси бурхон угли носируддин:» деб кайд этилган.угуз работининг козиси булганлигини айтиб утади. асарда бу хакида:… бу китобни тузган, тоат йулида тизган, маъсият ёбонин кезган, озуклуг куп ёзуклуг (яхшилиги оз, гунохлари асар носируддн тукбуганинг топшириги асосида ёзилган. муаллиф уни «…йигитлар ариги (поки) ,улуг отлик, улуг зотлиг, эзгу хулклиг, ислом ёриглик, мугул санлиг, мусулмон динли, одамийлар инончи, муъминлар кувончи, химмати адиз (юксак),акли тенгиз бегиниз» деб таърифлайди. рабгузийнинг ушбу асаридан бошка ижодий мероси хакида маълумотлар мавжуд эмас. рабгузийнинг асари туркий халклар орасида кенг таркалган. у пайгамбарлар хакидагилардан иборатдир. агарки «киссаси рабгузий » узбек наслининг кадимий намуналаридан биридир xiii – аср охири xiv – аср бошларида узбек адабиётининг бир катор узига хос хусусиятлари жуда ёркин намоён булади. …
2
яхши ифодасини топган. киссаларнинг хажми турлича. масалан, «киссаси юсуф» салкам 100 сахифани ташкил килса, лутф хакидаги хисса бир неча сахифадангина иборат. киссаларнинг купи кахрамон хакидаги муайян хабар билан бошланади, сунг шеърий матн шундан сунг киссанинг асосий воеалари бошланади. баъзи киссалар ичида яна мустакил хикоя, ривоят ва накллар хам келтирилган. юсуф киссасида бир неча хикоя, латифа, газал ва бошка жанр намуналари учрайди. аммо улар асарда олга сурилган гоявий –максад билан яхлитликни ташкил этади. мисол сифатида хазрат довут хакидаги кисса билан танишиш мумкин. кисса довутнинг таърифи билан бошланади. сунг шеърий тавсиф берилади ундан кейин довут пайгамбар хакидаги умумий тасаввурлар баён этилади: «довут яловоч (пайгамбар) бани исроилдан эди ун кариндош эди оталари ишоъ отлиг. довут камугиддин (барчасидан) кичик эрди. тун-кун йиглаюр эрди ибодат ичинда эрди». куриниб турганидек, рабгузий назарида нихоятда содда, лунда, тушунарли ва таъсирчан ифодаларни топаолган. шунинг учун хам рабгузий киссалари асрлар давомида кулдан тушмай келган. довуд билан боглик хикояларда адиб адолат …
3
онидан кенг кулланган. анашу диологлар воситасида асосий гоявий максад ёркин ва таъсирчан ифодага эга булган. рабгузий хикояларида инсонпарварлик, юртпарварлик, инсонликни коммилик даражасига кутариш, ахлокий поклик, маънавий баркамоллик сари ундаш етакчилик килади. улар орасида тил одоби ва калб поклиги хам алохида урин тутади. бу жихатдан « лукмон ва унинг хожаси» хикояти ибратлидир: лукмонга хожаси айтди: «боргил, бир куй бугизлаб этиндан каю яхширок эрса манга келтургил». куйни бугизлади, тили бирла юрагин олиб келди. хожаси суради: буларни налук (нима учун) келтирдинг?» айди: «куйда тилдин, юракдин яхширок йук. агар ёвуз эрса тилдин, юракдин ёвузрок йук». тилга эътибор, суз маъсулияти хикояда асосий урин тутади. бу ерда донолик, хозиржавобликнинг улугланиши хам очик куриниб турибди. бу хикояларда халк огзаки ижодининг таъсири хам ёркин сезилади. хусусан, огзаки ижоднинг латифа жанрига хос булган белгилари хикояда кучиб утган. сухбатнинг диолог асосида олиб борилиши, гапларнинг тузилишига кура купрок соддалиги, донишмандлик, топкирлик, хозиржавоблик фазилатларнинг устуворлиги, ифодаларнинг киска , аник, лундалиги огзаки ижоддан …
4
, сунг шердай, сунг тунгиздай хулкни курсатадилар. чоги (ичкилик)нингпайдо булиши шу таризда шайтон номи билан богланади. чогир ичган одам холати хам нихоятда таъсирчан ухшатишлар билан тасвирланади. бунинг учунтулки, шер, тунгиз образлари кул келган. хикояда нух пайгамбарнинг улуглигини курсатувчи далиллар хам келтирилган. хусусан, шинни ва сирканинг пайдо булиши бевосита ушбу пайгамбар билан богланган. рабгузий хикояларида кадим мифологик тачсавурларнинг излари хам кузга ташланиб туради. маълумки, мифларда дунё ходисаларининг пайдо булиши, мавжудлиги узига хос таризда изох ва «исбот» этилади. бу жихатдан «илон ва калдиргоч» хикояти характерлидир . унда мушук билан сичкон, илон билан бака, илон билан калдиргоч хамда ари, инсон ва кушлархамда хайвонат олами орачсидаги узига хос муносабатлар ифодаланади, бадиий тадкик этилади. миср фръавини намруд хакидаги хикояда инсон хаёлотининг имкониятлари мадх этилади. унда намруднинг осмон мамлакатига чикиш тасвирланган. хикояда уша давир кишиларининг осмон хакидаги тасовурлари хам ифодасини топган. айни пайтда хикоя мазмуни бадиий жихатдан тула асосланган ва шунинг учун хам кишда завк уйготади. …
5
ратпараст хукмдор сифатида гавдаланади. аксинча каринчка- чумолилар подшоси доно, тадбиркор, халк гамини ейидган хукмдор, маърифатпарвар, олим, ориф сифатида кузга ташланади. рабгузий шахс камолоти факат жисмоний сифатлар билан белгиланмаслигини (каринчкаларнинг улуги оксок эрди), бунинг учун ундаги аклий- маънавий фазилатлар устун булиши лозимлигини таъкидлайди. хикояда тасоввуфий карашлар хам уз ифодасини топган. айникса, чумолининг охирги саволлари ва изохлари купрок шу карашлар билан богланади. кисса ва хикоятлар хакида кисса эпик жанирга мансуб. унда муайян вокеа –ходисалар тасвири каламга олинар экан, бунда вокеаларнинг изчил тасвири, улардаги кахрамонларнинг узига хос хусусиятларини акс эттириш етакчилик килади. киссалар хажмига кура анча йирик булади. бу йириклик факат хажм нуктаи назаридангина эмас, тасвирланаётган вокеа-ходисалар кулами, улардаги иштирокчилар билан хам изохланади. бу хикоятлар учун диалоглар хам хос. хар икки хикоятда хам диалоглар бор. аммо кейингисида у асосий урин тутади. диалогларнинг мавкиеи жихатидан «сулаймон каринга билан сузлашган» хикояти мухумдир, чунки бухикоят тулигича икки томоннинг сузлашуви-савол –жавобларига таянади. албатта уларда муаллиф изохи ёки …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "носируддин рабгузий"

1662847646.doc носируддин рабгузий page 2 носируддин рабгузий рабгузий туркий езма адабиет тарихида алохида мавке козонган адибдир. унинг асл исми носируддин булиб, хоразимнинг работи угуз деган жойида тугилган. рабгузий «киссаси рабгузий» асарининг мукаддимасида отаси бурхониддининг купи) работ угизнинг козиси бурхон угли носируддин:» деб кайд этилган.угуз работининг козиси булганлигини айтиб утади. асарда бу хакида:… бу китобни тузган, тоат йулида тизган, маъсият ёбонин кезган, озуклуг куп ёзуклуг (яхшилиги оз, гунохлари асар носируддн тукбуганинг топшириги асосида ёзилган. муаллиф уни «…йигитлар ариги (поки) ,улуг отлик, улуг зотлиг, эзгу хулклиг, ислом ёриглик, мугул санлиг, мусулмон динли, одамийлар инончи, муъминлар кувончи, химмати адиз (юксак),акли тенгиз бегиниз» деб таърифлайди. ...

DOC format, 60.5 KB. To download "носируддин рабгузий", click the Telegram button on the left.

Tags: носируддин рабгузий DOC Free download Telegram