hujayratuzilishi va hujayranazariyasi

PPTX 25 стр. 1,8 МБ Бесплатная загрузка

25 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 1,8 МБ

Тип файла PPTX

Страницы 25

Обновлено Июн 2026

Предварительный просмотр (6 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 25

osiyo xalqaro universiteti tibbiyot fakulteti umumiy fanlar kafedrasi tibbiy biologiya va umumiy genetika 3-dav-24 guruh talabasining tayyorlagan mustaqil ishi tayyorlovchi: boboqulova mahliyo tekshirdi:shukurova sh mavzu: hujayra tuzilishi. hujayra nazariyasi. reja: 1. hujayra tuzilishi 2. hujayra nazariyasi 3. xulosa hujayra tuzilishi hujayraâ (lotincha:â cellulaâ â âkatakchaâ uycha,,) barchaâ hayotâ organizmlarningâ tuzilish, tarkibiy va funksional birligidir (viruslarâ bundan mustasno). hujayra organizmning yashayotgan eng kichik boê»lagi, deb belgilanadi. baê¼zi organizmlar (masalan,â bakteriyalar)â bir hujayralidir, yaê¼ni faqat bitta hujayraga ega. boshqa organizmlar esaâ koê»p hujayralidirâ (masalan, oê»rtachaâ odamâ 100â trillion yoki 1014â hujayradan iboratdir; oê»rtacha hujayra oê»lchami 10â mikrometr massasi esa 1â nanogramdir). eng katta hujayraâ tuyaqushâ tuxumiâ boê»lib, uzunligi 15 sm, massasi 1.4 kg gacha boê»ladi. hujayrani ilk martaâ robert gukâ 1665-yilda kashf qilgan. hujayra oê»lchami 0,1â0,25 mkm dan (ayrim bakteriyalar) 155 mm gacha (tuyaqush tuxumi). hujayraning xilma-xil funksiyasini ixtisoslashgan ichki strukturalarâ â organoidlar bajaradi. hujayraning universal organoidlari:â yadrodaâ ââ xromosomalar, sitoplazmadaâ â …

2 / 25

hujayrastrukturasida muayyan tartibda joylashuvi kimyoviy reaksiyalarni tezlashtirib, ketma-ket borishi (konveyer prinsipi)ni taê¼minlaydi. hujayraga xos mikrogeterogenlik xususiyati bir xildagi komponentdan bir vaqtning oê»zida har xil moddalarni juda oz miqdor (mikrohajm)da sintezlash imkonini beradi. ixchamlik prinsipi ayniqsa dnk strukturasi uchun xos. masalan, odam tuxumhujayrasining 61012g keladigan dnk si organizm uchun xos boê»lgan barcha oqsillarni kodlaydi. hujayra ichida ionlarning muayyan konsentratsiyasi saqlanadi. hujayra muhitdan yirik molekulalar, jumladan, oqsillar, hatto viruslarni pinotsitoz, ayrim mayda hujayralar va ular fragmentlarini fagotsitoz orqali yutish xususiyatiga ega. oê»simlik hujayrasi hujayra membranasi sirtidan qattiq qobiqbn qoplangan (qobiq jinsiy hujayrada boê»lmaydi). hujayra qobigê»ida teshikchalar bor. bu teshikchalardan oê»tadigan sitoplazma oê»simtalari orqali qoê»shni hujayra oê»zaro bogê»langan. oê»sishdan toê»xtagan hujayra qobigê»iga lignin, kremnezem yoki b. moddalar shimilishi natijasida ancha pishiq va qattiq boê»lib qoladi. oê»simlik yogê»ochining pishiqligi ana shu moddalarga bogê»liq. ayrim oê»simliklar toê»qimasi hujayralari ayniqsa juda pishiqhujayra devoriga ega boê»lib, hujayra halok boê»lgandan soê»ng ham oê»zining tayanch skeletlik funksiyasini saqlab qoladi. …

3 / 25

ujayra tuzilishi va funksiyasining oê»xshashligi ular kelib chiqishidagi umumiylikdan dalolat beradi. biroq organizmdagi hujayra oê»lchami va shakli, u yoki bu organoidlari soni, fermentlar majmui bilan bir-biridan farq qiladi. bu farq organizmdagi hujayraning oê»zaro kooperatsiyasi va ularning funksional ixtisoslashuvi bilan bogê»liq. â bir hujayralilar hujayrasining tuzilishi va funksiyasi oê»rtasidagi tafovutni koê»p jihatdan ularning yashash muhitiga moslanishi bilan tushuntiriladi. genetik apparat tuzilishidagi oê»xshashlik prokariot va eukariotlar kelib chiqishidagi umumiylikni tushuntirish uchun dalil boê»ladi. ammo bir hujayralilarning ajdodi har xil prokariotlar boê»lishi ham mumkin. simbiogenez nazariyasiga binoan bir xil prokariotlar xoê»jayin hujayra mitoxondriyalariga, boshqalariâ â xloroplastlarga aylangan va organoid tarzida oê»z-oê»zidan koê»paya boshlagan. boshqa nazariyaga binoan esa prokariot hujayraning strukturalari asta-sekin rivojlanib, eukariotga aylangan. bir organizmning barcha hujayralari genomi potensial axborot hajmi jihatdan urugê»langan tuxumhujayra genomidan farq qilmaydi. ixtisoslashgan hujayra yadrosini yadrosi olib tashlangan hujayraga koê»chirib oê»tkazilganda normal organizm rivojlanishi buni isbotlaydi.â â koê»p hujayrali organizmda hujayra xossalari oê»rtasidagi farq genlar faolligining bir …

4 / 25

hujayralar oê»rtasidagi oê»xshashlik belgilari ularni bir-biridan farq qiluvchi belgilarga nisbatan koê»proq boê»lib, kelib chiqishi va funksiyasiga koê»ra oê»xshash hujayra toê»qimalarni hosil qiladi. metabolitlar va ionlarâ â hujayradagi jarayonlarni boshqaruvchi omillar. ular genlarga taê¼sir etish orqali fermentlar sintezini yoki bevosita fermentlarning oê»ziga taê¼sir koê»rsatib, ular faolligini oê»zgartirishi mumkin. bunday oê»z-oê»zini boshqarish mexanizmlari tufayli hujayrada hayot uchun muhim boê»lgan koê»p jarayonlar optimal (eng qulay) holda saqlanib turadi. hujayralarning oê»zaro taê¼siri, nerv va gormonlarning hujayra faolligini oê»zgarishiga olib keladigan xususiyatlari tashqaridan boshqaradigan omillarga kiradi. bunday omillar hujayraning oê»ziga xos xususiyatlarini saqlab turish uchun zarur. hujayra kulturasiga xos sunê¼iy sharoitda hujayraning oê»ziga hos koê»pgina xususiyatlari yoê»qoladi. eukariot hujayra mitoz orqali oê»z-oê»zidan koê»payadi. odam organizmidagi hujayra soni 1014. ayrim toê»qimalarda hujayra soni hayot davomida doimiy boê»lib qoladi; faqat kam ixtisoslashgan hujayra boê»linadi. masalan, odam organizmida sutka davomida 70â milliard ga yaqin ichak epiteliysi hujayrasi, 2â milliard eritrotsit nobud boê»lib turadi. hujayra nazariyasi â barchaâ organizmlarningâ …

5 / 25

b tirik oê»simlik poyasi va poê»kaklardan tayyorlangan kesmada ingliz olimi robert guk oê»zi yasagan mikroskop orqali kuzatgan va tadqiqot xulosalarini "mikrografiya" nomli asa-rida bayon etgan (1665). ingliz bota-nigi n.gryu hujayra qobigê»i xuddi mato (gazlama)ga oê»xshash tolalardan tashkil topganligini taxmin qilgan.18-asrda falsafiy gê»oyalar taê¼sirida fanda tirik tabiatning birligi haqidagi fikrlar paydo boê»la boshladi. k.volf oê»simlik va hayvonlarning tuzilishidagi qandaydir umumiylikni aniklashga harakat qildi. uning "hujayra", "donachalar" va "pu-fakchalar" kabi tushunchalari, shuningdek, nemis olimi l.okenning organizmlar "pufakchalar" yoki "infuzoriyalar" dan tashkil topgan, degan fikrlari fanda hujayra nazariyasi toê»gê»risidagi dastlabki tushunchalar boê»lgan. 19-asr boshlarida oê»simliklarni mikroskop yordamida oê»rganish borasida erishilgan yutuqlar tufayli hujayra â oê»simlik moddalari umumiy massasining boê»shliq qismi emas, balki oê»z qobigê»iga ega boê»lgan va bir-biridan ajralib turadigan strukturaviy tuzilma ekanligi aniqlandi. 19-asrning 30-yillari oxirida oê»simliklarning deyarli barcha organlari hujayraviy tuzilishga ega ekanligi aniklandi va nemis olimi f.meyenning "botani-ka" (1830) kitobida hujayra oê»simlik toê»qimalarining umumiy tuzilish birligi sifatida eê¼tirof etildi. lekin …

6 / 25

zmi toê»qimalarining mikroskopik tuzilishi boê»yicha juda koê»p maê¼lumotlar berdi. lekin ya.purkine oê»zining "donachalar nazariyasi"da "donachalar" (u hujayrani shunday deb atagan edi), yadro va boshqa qismlardan tashkil topganligini yozadi. hujayra nazariyasini rasmiylashtirishda t.shvann (1839) xizmatlari juda katta. u oê»zi olgan maê¼lumotlar, shleyden va ya. purkine maktabi va boshqa olimlarning tadqiqotlariga asoslanib, hujayra nazariyasini yaratdi; oê»simlik va hayvon toê»qimalari tuzilishini taqqoslab ular uchun umumiy hisoblangan hujayraviy tuzilish tamoyillarini koê»rsatib berdi. ammo shvann ham xuddi shleyden singari hujayraning asosiy qismi uning poê»sti va hujayra strukturasiz shiradan hosil boê»ladi, deb hisoblagan. hujayra nazariyasining bundan keyingi rivojlanishiâ protoplazmaâ vaâ hujayra boê»linishiningâ kashf etilishi bilan bogê»liq. nemis olimi r.virxov (1958) "hujayra patologiyasi" asarida hujayra nazariyasini patologik hodisalarga tatbiq etib, yadro hujayrada yetakchi ahamiyatga ega ekanligiga eê¼tibor qaratdi va hujayraning boê»linish yoê»li bilan koê»payish tamoyilini (har bir hujayra hujayradan hosil boê»ladi) asoslab berdi. 19-asrning 70â80 yillarida barcha hujayraviy tuzilishga ega boê»lgan organizmlar uchun universal hisoblangan hujayraning boê»linish …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 25 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "hujayratuzilishi va hujayranazariyasi"

osiyo xalqaro universiteti tibbiyot fakulteti umumiy fanlar kafedrasi tibbiy biologiya va umumiy genetika 3-dav-24 guruh talabasining tayyorlagan mustaqil ishi tayyorlovchi: boboqulova mahliyo tekshirdi:shukurova sh mavzu: hujayra tuzilishi. hujayra nazariyasi. reja: 1. hujayra tuzilishi 2. hujayra nazariyasi 3. xulosa hujayra tuzilishi hujayraâ (lotincha:â cellulaâ â âkatakchaâ uycha,,) barchaâ hayotâ organizmlarningâ tuzilish, tarkibiy va funksional birligidir (viruslarâ bundan mustasno). hujayra organizmning yashayotgan eng kichik boê»lagi, deb belgilanadi. baê¼zi organizmlar (masalan,â bakteriyalar)â bir hujayralidir, yaê¼ni faqat bitta hujayraga ega. boshqa organizmlar esaâ koê»p hujayralidirâ (masalan, oê»rtachaâ odamâ 100â trillion yoki 1014â hujayradan iboratdir; oê»rtacha hu...

Этот файл содержит 25 стр. в формате PPTX (1,8 МБ). Чтобы скачать "hujayratuzilishi va hujayranazariyasi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: hujayratuzilishi va hujayranaza… PPTX 25 стр. Бесплатная загрузка Telegram