o'zgaruvchanlik va uning moddiy asoslari

DOC 16 pages 283.0 KB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 283.0 KB

File type DOC

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

o'zgaruvchanlik va uning moddiy o'zgaruvchanlik va uning moddiy asoslari 1. mutatsion o'zgaruvchanlik 1.1. irsiy va irsiy bo'lmagan o'zgaruvchanlik o'zgaruvchanlik irsiyat kabi organizmlarning asosiy xususiyatlaridan bo'lib, ularning evolyutsiyasida, individ rivojlanishida, tashqi va ichki muhit o'zgarishlariga moslashishlarida alohida o'rin tutadi. o'zgaruvchanlik ham ma'lum qonuniyatlar asosida sodir bo'lib, bu qonuniyatlarni ham genetika fani o'rganadi. o'zgaruvchanlik deb organizmlar belgi, xossa va xususiyat-larining tashqi va ichki omillar ta'sirida bir holatdan boshqa holatga, boshqacha aytganda, bir fenotipik ko'rinishdan boshqa bir fenotipik ko'rinishga o'tishiga aytiladi. irsiyat organizmlarga xos belgi va xususiyatlarning nasldan-naslga o'tishi va ma'lum bir tarixiy davr davomida saqlanib turishini ta'minlasa, o'zgaruvchanlik ana shu belgi va xususiyatlarning o'zgarishiga olib keladi, organizmlar olamida xilma-xillikni vujudga keltiradi. bu tabiiy tanlanish va sun'iy tanlash uchun manba bo'lib xizmat qiladi. shu tufayli irsiyat va o'zgaruvchanlik organizmlar evolyutsiyasini ta'min etuvchi omillar hisoblanadi. o'zgaruvchanlik irsiylanish xarakteriga qarab irsiy va irsiy bo'lmagan o'zgaruvchanliklarga bo'linadi. irsiy o'zgaruvchanlik deb organizm genetik materialining o'zgarish qobiliyatiga aytiladi. …

2 / 16

atning pasayishi tivitlarining qalinlashishiga olib keladi. organizm reaktsiya normasini, uning modifikatsion o'zgarishining chegarasini bilish inson uchun foydali bo'lgan o'simlik, hayvon va mikroorganizmlarning yangi formalarini yaratishda katta ahamiyat kasb etadi. bunday o'zgaruvchanliklarning o'simlik va hayvonlarning mahsuldorligini oshirishda ahamiyatli bo'lgan nafaqat nav va zotlarning o'zlari, balki ularning imkoniyatlaridan maksimal foydalanishdagi ahamiyati katta. modifikatsion o'zgaruvchanlik qonuniyatlarini bilish hozirgi vaqtda o'zining barcha sa'y harakatlari odamzotning genetik imkoniyatini o'zgartirishga emas, balki uni saqlab turish, reaktsiya normasi doirasida odam organizmining rivojlanishini ta'minlovchi meditsina uchun ham muhimdir. irsiy o'zgaruvchanlik o'z navbatida kombinativ, rekombinativ va mutatsion o'zgaruvchanliklarga bo'linadi. kombinativ o'zgaruvchanlik bilan biz mendel va uning izdoshlari tomonidan olib borilgan tadqiqotlarda tanishgan edik. keskin farqlanuvchi belgilarga ega bo'lgan organizmlarni o'zaro chatishtirishdan olingan duragay avlodlarda allel va allel bo'lmagan genlarning kombinatsiyalanishi hisobiga hosil bo'ladigan o'zgaruvchanlik-kombinativ o'zgaruvchanlik deb ataladi. morgan va uning shogirdlari tomonidan amalga oshirilgan tsitogenetik tadqiqotlar natijasida yaratilgan belgilarning to'liq va to'liqsiz birikkan holda irsiylanish qonunlaridan kelib chiqqan holda …

3 / 16

.2. mutatsion nazariya mutatsion o'zgaruvchanlik irsiy o'zgaruvchanlikning bir turi bo'lib, kelib chiqish sabablari va tabiatiga ko'ra boshqa irsiy o'zgaruvchanliklardan farq qiladi. biror belgining to'satdan keskin o'zgarishi, ya'ni bir ko'rinishdan boshqa bir ko'rinishga bo'lgan irsiy o'zgarishi fanda mutatsiya atamasi nomini olib, uni birinchi marta fanga gollandiyalik genetik olim x.de friz olib kirdi. u oenothera o'simligining har xil turlarida o'tkazgan tajribalariga asoslanib turib o'zining mutatsion nazariyasini, aniqrog'i, mutatsiya nazariyasini yaratdi. bu nazariyaning asosiy mohiyati quyidagicha: 1. mutatsiyalar to'satdan paydo bo'ladi. 2. yangi mutatsiyalar turg'un irsiylanadigan o'zgaruvchanlik hisoblanadi. 3. irsiy bo'lmagan o'zgarishlardan farqli o'laroq, mutatsiyalar uzluksiz qatorlar hosil qilmaydi. ular sifat o'zgarishlar hisoblanadi. 4. mutatsiyalar har xil yo'nalishlarda ketadi. 5. mutatsiyalar ham foydali, ham zararli bo'lishi mumkin. 6. mutatsiyalarni aniqlash ehtimolligi tadqiq qilinayotgan individlar soniga bog'liq bo'ladi. 7. o'xshash mutatsiyalar bir necha marta paydo bo'lishi mumkin. genetika fanining keyingi rivojlanishi shuni ko'rsatdiki, x.de frizning mutatsion nazariyasi umuman to'g'ri asoslangan bo'lsa ham, lekin uning …

4 / 16

rning o'zgarishi. 2. xromosoma mutatsiyalari yoki xromosomalar qayta tuzilishlari – xromosoma strukturasining o'zgarishi. 3. genom mutatsiyalari– xromosomalar sonining o'zgarishi. 4. tsitoplazmatik mutatsiyalar– tsitoplazmada joylashgan genlarda yuz beradigan o'zgarishlar. b. geterozigotada namoyon bo'lishi bo'yicha: 1. dominant mutatsiyalar. 2. retsessiv mutatsiyalar. v. normadan chetga chiqish (yovvoyi tipga nisbatan): 1. to'g'ri mutatsiyalar. 2. reversiyalar (teskari mutatsiyalar). g. mutatsiyalarni keltirib chiqaruvchi sabablarga bog'liq holda: 1. spontan (tabiiy) mutatsiyalar. 2. indutsirlangan mutatsiyalar. yuqorida qayd etilgan mutatsiyalar klassifikatsiyasining to'rtta (a,b,v,g) usuli etarli darajada qat'iy xarakterga ega bo'lib universal ahamiyatga ega. bundan tashqari, mutatsiyalar klassifikatsiyasiga xususiy yondashishlar ham mavjud. d. hujayrada joylashishi bo'yicha: 1. yadroli. 2. tsitoplazmatik (bunda yadroga aloqador bo'lmagan genlar mutatsiyasi nazarda tutiladi). e. irsiylanish imkoniyatiga nisbatan: 1. generativ - jinsiy hujayralarda yuz beradigan. 2. somatik - somatik hujayralarda yuz beradigan. nihoyat o'zgarayotgan belgiga bog'liq holda mutatsiyalarni klassifikatsiyalash kuzatiladi. bunga letal, morfologik, biokimyoviy, organizm organlariga shikast etkazuvchi omillarga nisbatan chidamlilik mutatsiyalari. shunday qilib, mutatsiyalar genetik …

5 / 16

tsiyalarni esa tabiiy yoki spontan mutatsiyalar deb ataladi. tabiiy mutatsiyalar tabiiy tanlanish uchun boshlang'ich material bo'lib xizmat qiladi. ko'pgina madaniy o'simliklarning, masalan, qo'qongul, shabbo'y, piongul, atirgul kabi o'simliklarning kelib chiqishida tabiiy mutatsiyalar boshlang'ich manba bo'lib xizmat qilgan. zarang, makkajo'xori, qalampir, enotera kabi o'simliklarda tabiiy ravishda vujudga keladigan «ola-bula» - barg yuzasida yashil qismlar bilan birga sarg'ish qismlarning bo'lishi kabi mutatsiyalar kuzatilgan. tabiiy mutatsiyalar hayvonlarda ham uchraydi. masalan, meva pashshasi-drozofilada tana rangiga, qanot shakliga, ko'z rangi va shakliga, tana shakliga va o'lchamiga, tuklarining shakli o'lcham- lariga oid mutatsiyalar shular jumlasidandir. tabiiy mutatsiyalarning takrorlanish soni yoki chastotasi. shuni ta'kidlash kerakki, tabiiy sharoitda tabiiy mutatsiyalar juda kam uchraydigan hodisa hisoblanadi. masalan, drozofilada 1:100000 chastotada white oq ko'zlilik mutatsiyasi hosil bo'lsa, bakteriyalarda bitta genning tabiiy mutatsiyasi 1:10000000 gametaga to'g'ri keladi. odamlarda ayrim genlarning tabiiy ravishda hosil bo'lish mutatsiyalarining chastotasi o'rtacha 1:200000 ga to'g'ri keladi. tabiiy mutatsiyalarning ayrim organizmlarda bitta genga nisbatan hosil bo'lish chastotasi …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o'zgaruvchanlik va uning moddiy asoslari"

o'zgaruvchanlik va uning moddiy o'zgaruvchanlik va uning moddiy asoslari 1. mutatsion o'zgaruvchanlik 1.1. irsiy va irsiy bo'lmagan o'zgaruvchanlik o'zgaruvchanlik irsiyat kabi organizmlarning asosiy xususiyatlaridan bo'lib, ularning evolyutsiyasida, individ rivojlanishida, tashqi va ichki muhit o'zgarishlariga moslashishlarida alohida o'rin tutadi. o'zgaruvchanlik ham ma'lum qonuniyatlar asosida sodir bo'lib, bu qonuniyatlarni ham genetika fani o'rganadi. o'zgaruvchanlik deb organizmlar belgi, xossa va xususiyat-larining tashqi va ichki omillar ta'sirida bir holatdan boshqa holatga, boshqacha aytganda, bir fenotipik ko'rinishdan boshqa bir fenotipik ko'rinishga o'tishiga aytiladi. irsiyat organizmlarga xos belgi va xususiyatlarning nasldan-naslga o'tishi va ma'lum bir tarixiy davr davomid...

This file contains 16 pages in DOC format (283.0 KB). To download "o'zgaruvchanlik va uning moddiy asoslari", click the Telegram button on the left.

Tags: o'zgaruvchanlik va uning moddiy… DOC 16 pages Free download Telegram