tibbiyot genetika asoslari

DOC 36 pages 2.0 MB Free download

36 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.0 MB

File type DOC

Pages 36

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 36

e uzbekiston respublikasi soglikni saklash vazirligi. tibbiy ta'limni rivojlantirish markazi andijon davlat tibbiyot instituti tibbiyot genetika asoslari (4 kurs davolash, tibbiy pedagogika fakulteti va 5 kurs pediatriya fakulteti talabalari uchun uslubiy kullanma) andijon -2008yil tibbiyot genetika asoslari er qurrasida milliondan ko'p turdagi jonivorlar yashaydi. bir xil jonivorlar shu kadar kichikki, ularni faqat mikroskop bilan ko'rish mumkin, boshqa bir xillari g'oyat katta bo'ladi. bir xil jonivorlar butun umri bo'yi bir joyda yashaydi, boshqa bir xillari suvda hayot kechiradi, yana boshqa xil jonivorlar o'z holatlarini o'zgartirib turish — sakrash, uchish, sudralib yurish qobiliyatlariga ega. jonivorlarning har bir turi nasl qoldirish va bu naslda o'zlarini to'lyq takrorlash xususiyatiga ega. biz tovuqqa necha martalab o'rdak tuxumini bostirmaylik, undan hech qachon jo'ja ochib chiqmaydi. xo'sh, nega o'rdakcha o'zining ota-onasi qiyofasini, ularning odat, qiliqlarini, hayot kechirish tarzlarini o'zida takrorlaydi, tovushi ham o'xshash bo'lyb chiqadi, nega bolalar o'z ota-onalariga o'xshash bo'lib qolishadi? jonivorlar o'rtasidagi fark va o'xshashlikka …

2 / 36

ochgan edi. 1911 yilda t.morgan irsiy omillar xromosomalar bilan bog'lik, ekanligini isbotlab berdi. 40-yillarda genning molekulyar tuzilishi o'rganib chiqildi. 1953 yil biologiya fanida katta o'zgarishlar yili bo'ldi. shu yili d.d.uotson va f.krik dnk va rnk molekulalari shaklini aniklab berdilar. hozirgi vaqtda genetika fani bioximiya, biofizika va boshqa shunga o'xshash fanlar bilan hamkorlikda tirik moddani, ya'ni oqsilni sintez qilishga erishmoqda. genetika — irsiyat va o'zgaruvchanlik haqida bahs etuvchi fan. hozirgi zamon genetika fani zrishgan yutuqlar tibbiyotni ko'pgina yangi va muhim dalillar bilan boyitdi. odamning normal va patologik holatlardagi irsiyati xususidagi yangi tasavvurlar faqat ilgari ma'lum bo'lmagan va munozarali masalalarni ilmiy asosda hal etibgina qolmay, balki kelajakda ilmiy tadqiqot ishlari olib borish uchun ham katta imkoniyatlar yaratib beradi. hozirgi vaqtda tibbiyot genetikasida etiologiya, patogenez masalalarida muhim rol o'ynaydigan, shuningdek irsiy kasalliklarni va boshqa xilma-xil kasalliklarni davolash hamda oldini olishda katta ahamiyatga ega bo'lgan samarali usullar ishlab chiqildi va turli yangiliklar ixtiro qilindi. …

3 / 36

zida joylashgan bo'ladi. hozirgi zamon genetikasi tadqiqotlarining ko'rsatishicha, irsiy omillarda asosiy funktsiyami, ilgari taxmin qilinganidek tsitoplazma emas, balki yadro boshqaradi. yadroning tarkibida xromosomalar (xromatin-ipchalari), yadro shirasi (kariolimfa), yadrocha va yadro kobig'i bor. quyidagi rasmda hujayraning elektron mikroskopik tuzilishi tasvir etilgan (181-rasm). xromosoma (yunoncha chromo — rang, soma—tanacha demakdir) — bo'yaluvchi tanacha. bo'lib, oddiy mikroskop ostida ko'rinadigan to'qimalarning eng nozigidir. xromosomalar rang berilganda bo'yaladi va faqat hujayraning bo'linish davrida (metafazada) oddiy mikroskop ostida ko'rinadigan bo'lib qoladi. hayvonot va o'simliklar xromosomalarining soni jihatidan bir-biridan keskin farq kiladi, lekin xromosomalarning to'plami (umumiy soni) har bir tur ichida doimo bir xil bo'ladi. masalan, askaridada 2 ta, drozofila pashshasida 8 ta, no'xatda 14 ta, bakada 22 ta, kaltakesakda 140 ta, -qisqichbaqada 116 ta, sigirda 38 ta, gorillada 48 ta, odamda 46 ta va hokazo xromosomalar to'plami mavjud ekani isbotlangan. xromosomalar katta-kichikligi va shakli jihatidan ham bir-biridan farq kiladi. odamdagi xromosomalarning uzunligi 1,5—10 mk. tsentromeralarining (birlamchi …

4 / 36

k akrotsentrik xromosomalardan tashkil topadi. xromosomalar to'plamini chuqur o'rganish natijasida barcha oliy o'simliklar va hayvonlarning jinsiy hujayralaridan tashqari hamma hujayralarida xromosomalar juft bo'lishi aniqlangan. boshqacha qilib aytganda, hujayradagi barcha xromosomalar qo'sh (diploid) to'plamlardan tashkil topadi. masalan, odamdagi 46 xromosoma 23 juft xromosomadan iborat. tuzilishi bir xil bo'lgan xromosomalar g o m o l o g i k xromosomalar deb ataladi. gomologik xromosomalarning uzunligi va shakli bir xil, tsentromeralari ham bir joyning o'zida joylashgan bo'ladi. xromosomalarning har qaysi jufti esa gomologik tuzilishga ega. xromosomalar denver sistemasi asosida tasnif qilinadi. bu tasnifga muvofiq, har bir juft xromosoma kattadan kichikka qarab ro'yxatga olinadi. odam xromosomalari shu tasnif asosida quyidagi etti guruhga bo'linadi. a guruhga 1, 2, 3-juft. v guruhga 4, 5-juft. s guruhga 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12-juft. d guruhga 13, 14, 15-juft. e guruhga 16, 17, 18-juft. g' guruhga 19, 20-juft. g guruhga 21, 22-juft xromosomalar kiradi (183-rasm a, b). …

5 / 36

) — turtta bosqichdan: profaza, metafaza, anafaza va telofazadan iborat (184-rasm). ikki mitoz o'rtasida o'tadigan davr interfaza deb ataladi. metafaza davrida xromosomalar ayniqsa kalta tortib, yo'g'onlashadi. natijada uzun-uzun xromosomalar ixcham (g'uj) tanachalarga aylanadi. shu davrda xromosomalarni sanash va shaklini aniq ko'rish mumkin. har bir jonivor ko'payish va nasl qoldirish uchun harakat qiladi. qo'payish, nasl qoldirish, avlodni-avlodga bog'lash vazifasini jinsiy xujayralar (gametalar) bajaradi. jinsiy hujayralar—gametalar (yunoncha gamos— uylanish ya'ni nikoh demakdir) hosil bulish jarayoni meyoz deb ataladi. meyozda hujayra ikki marta ketma-ket bo'linadi (185-rasm). hujayraning birinchi bo'linishi natijasida xromosomalar soni ikki baravar kamayadi (reduktsion bo'linish) xromosomalarning bunday miqdori gaploid to'plam deb ataladi. shundan keyin meyozning ikkinchi bo'linishi boshlanadi. bu vaqtda xromosomalarning diploid to'plami qayta tiklanadi, ya'ni reduplikatsiya yuz beradi. meyoz natijasida hosil bo'lgan to'rtta hujayraning har biridan zrkaklarda spermatozoid hosil bo'ladi, ayollarda esa faqat bitta tuxum hujayra vujudga keladi, qolganlari yashashga noqobil bo'lgan yo'naltiruvchi tanachalarga aylanadi. jinsiy aloqa vaqtida erkaklardan chiqadigan …

Want to read more?

Download all 36 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tibbiyot genetika asoslari"

e uzbekiston respublikasi soglikni saklash vazirligi. tibbiy ta'limni rivojlantirish markazi andijon davlat tibbiyot instituti tibbiyot genetika asoslari (4 kurs davolash, tibbiy pedagogika fakulteti va 5 kurs pediatriya fakulteti talabalari uchun uslubiy kullanma) andijon -2008yil tibbiyot genetika asoslari er qurrasida milliondan ko'p turdagi jonivorlar yashaydi. bir xil jonivorlar shu kadar kichikki, ularni faqat mikroskop bilan ko'rish mumkin, boshqa bir xillari g'oyat katta bo'ladi. bir xil jonivorlar butun umri bo'yi bir joyda yashaydi, boshqa bir xillari suvda hayot kechiradi, yana boshqa xil jonivorlar o'z holatlarini o'zgartirib turish — sakrash, uchish, sudralib yurish qobiliyatlariga ega. jonivorlarning har bir turi nasl qoldirish va bu naslda o'zlarini to'lyq takrorlash xususiy...

This file contains 36 pages in DOC format (2.0 MB). To download "tibbiyot genetika asoslari", click the Telegram button on the left.

Tags: tibbiyot genetika asoslari DOC 36 pages Free download Telegram