oʻrta asr universitetlarining paydo boʻlishi va ta’lim tizimi

PDF 9 sahifa 373,6 KB Bepul yuklash

9 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 373,6 KB

Fayl turi PDF

Sahifalar 9

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 9

oʻrta asr universitetlarining paydo boʻlishi va ta’lim tizimi kirish. har qanday ta’lim tizimi tarixiy boʻlib, u jamiyat evolyutsiyasi bilan chambarchas bogʻliqdir. jamiyat taraqqiyotining ma’lum bir bosqichi odatda ma’lum bir ta’lim va tarbiya tizimiga mos keladi. har bir jamiyat hayotning yangi shakllarini ishlab chiqarish uchun oʻziga xos ta’lim mexanizmiga ega. bizning fikrimizdagi oʻrta asrlar ta’limi, birinchi navbatda, ularning uchta instituti-cherkov, imperiya va universitet bilan bogʻliq boʻlgan. ulardan birinchi ikkitasi oʻrta asrlarga antik davrdan kelgan boʻlsa, faqat universitet aynan shu davrda vujudga kelgan. oʻrta asrlar madaniyatining ajoyib xususiyati uning yozma xarakterda ekanligidir. antik davrga xos boʻlgan ma’rifiy bilm olish ("maktab"), ogʻzaki nutq, yozma madaniyat oʻrniga ilmiy ish ("pragmatiya") paydo boʻlgan. bu bilmlarni keyingi davrlarga yetkazish imkonini bergan. bu davrda soʻz iohiylashdi. shuning uchun oʻrta asrlarda va’az va ibodatlar juda katta ahamiyatga ega boʻlgan. oʻrta asr odami oʻz oldiga qoʻygan maqsadga erishish, ya’ni xudoni tushunish uchun butun umri davomida bir xil matnni oʻqish …

2 / 9

tir abbati ruxsat bilan tashqaridan talabalar ham monastir maktablarida tahsil olishi mumkin boʻlgan. bunday kishilar safida oq ruhoniylarning vakillari, boshqa monastirlarning rohiblari va hatto oddiy odamlar ham boʻlgan. monastr vakillaridan boshqani qabul qilgan monastir maktablari tashqi deb nomlangan. yepiskoplar va katta soborlarning kafedralarida koʻpincha boʻlajak ruhoniylarni tayyorlash uchun sobor maktablari mavjud boʻlgan. ba’zan cherkovlarda ham oddiy ruhoniylar tomonidan yaratilgan maktablar boʻlib, ular paroxial deb atalgan. u yerda faqat oʻsmirlar oʻqitilib, ta’lim darajasi sifatsiz boʻlgan. tashqi monastir va sobor maktablarida 7-15 yoshli oʻgʻil bolalar ta’lim olgan. ularga lotin tilida oʻqish, yozish, sanash, cherkov qoʻshigʻlari oʻrgatilgan. pedagogika hali mavjud boʻlmagan sharoitda, bunday maktablarda diniy adabiyotlarda mavjud boʻlgan bolalarning diniy va axloqiy tarbiyasi haqidagi fikrlar o`quvchilar ongiga singdirilgan. ichki maktablarda ta’lim kengroq edi. birinchi navbatda lotin tili, shundan keyin oʻqish, sanash va cherkov qoʻshiqlari oʻrgatilgan. ta’limning keyingi bosqichida boshqa erkin fanlarning elementlarini oʻqish bilan birgalikda grammatikadan saboq berilgan. oʻquvchilar lotin tilida sheʻr va …

3 / 9

boʻlgan. yetti liberal san’atga muvofiq, oʻgʻil bolalar tarbiyasining mazmunini tashkil etuvchi yettita ritsarlik fazilati ham mavjud edi: ot minish qobiliyati; suzish qobiliyati; nayzani qoʻllash qobiliyati; qilichbozlik; ov qilish qobiliyati; shaxmat oʻynash qobiliyati; sheʻr yozish va musiqa asboblarini chalish qobiliyati. bu koʻnikmalarning barchasi hukmdorning qasrida olingan. 7 yoshdan 14 yoshgacha ular sahifa sifatida, keyin esa skvayder sifatida xizmat qilishgan. 21 yoshida u ritsar unvoniga sazovor boʻlgan. oʻrta asrlarning oxiriga kelib, olijanob ritsarlar oʻsha vaqtga kelib saroy doiralarining tiliga aylangan fransuz tilini bilishlari zarur deb hisoblangan. ayollar tarbiyasi faqat uy sharoitida boʻlib qolgan. feodallarning qizlari oilada onalar va maxsus pedagoglar nazoratida tarbiyalangan. bu an’ana oʻrta asrlarning boshidan rivojlangan. keyinchalik, ayollarga koʻpincha ruhoniylar va rohiblar oʻqish va yozishni oʻrgatishgan. ayollar monastirlarida zodagon oilalardan boʻlgan qizlarni oʻqishga berish amaliyoti keng qoʻllanila boshlandi. bu yerda ular lotin tilini oʻrganishgan va injil bilan tanishtirilgan. ehtimol, ayollarning savodxonligi ritsarlarga qaraganda kengroq boʻlgan. bunga ma’lum darajada katolik ruhoniylarining …

4 / 9

iqargan. natijada malakali oʻqituvchilarni tayyorlash kerak boʻlgan maktablar sonining koʻpaya boshlagan. musulmon hududlari bilan aloqalar kengayish va ispaniya va italiya janubidagi salib yurishlari sababli arab madaniyati bilan tanishish kuchaygan. bu hodisalarning yevropada ta’lim tizimining ancha rivojlanishiga turtki bergan. yevropaliklarning matematika, astronomiya, geografiya, tibbiyot va boshqa fanlar sohasidagi bilimlari kengaya boshlagan. fanlarning rivojlanishi ixtisoslashuvni taqozo etgan. monastir maktabi va universitet oʻrtasidagi farqlar. monastir maktabida talabalar ham, oʻqituvchilar ham itoatkorlik va’dasi bilan bogʻlangan va cherkov tashkilotining bir qismi boʻlgan. kim oʻqiydi va kim oʻrgatadi, talaba aynan nimani oʻqiydi va unga nima oʻrgatiladi, buni mutasaddi idoralar tomonidan qatiyan belgilab qoʻyilgan. shu bilan birga, ayrim monastir maktabida oʻqitish darajasi birinchi universitetlarga qaraganda ancha yuqori boʻlgan. dastlabki davrlarda koʻplab universitetlar monastir kutubxonalariniga havas bilan qaragan. monastir maktablari singari, universitet ham cherkov homiyligida rivojlangan va uning oʻqituvchilari va talabalarining katta qismi ruhoniylar vakillari boʻlgan. ammo universitet ancha moslashuvchan tuzilma bo’lib chiqdi. gap shundaki, universitet ochiq ta’lim …

5 / 9

urtki boʻlgan. shunday qilib, shaharlarda shahar maktablari (magistrlar va gildiyalar) paydo boʻla boshlagan. bu yerda birinchi marta bolalarga ona tilida oʻqitish, foydali bilimlar berishga eʻtibor qaratilgan. ta’limning yangi turlari paydo boʻlishi zarurligini hokimiyat ham tushundi. birinchi universitetlar xii asrda paydo boʻlgan. universitet soʻzi "universum" soʻzidan kelib chiqqan boʻlib, “jamiyat” degann ma’noni anglatadi. universitet boʻlish uchun muassasa uni tashkil etish toʻgʻrisida papaning bullasi (farmonini) olishi kerak edi. rim papasi oʻzining bullasi bilan bu maktablarni dunyoviy va qisman mahalliy cherkov hokimiyatlari nazoratidan olib tashlagan. rim papalari universitetning mavjudligini qonuniylashtirgan. universitetning eng muhim imtiyozi ilmiy darajalarni berish huquqi edi (linciantes, doktorlar va boshqalar). albatta, boshqa muassasalar bitiruvchilari uchun diplom berishgan. ammo ular faqat ushbu muassasalar uchun qonuniy vakolat mavjud boʻlgan joyda, masalan, ularning tugʻilgan shaharlarida tan olingan. universitet darajalari esa butun katolik dunyosi tomonidan tan olingan. bitiruvchi istalgan katolik davlatida dars berishi va ishlashi mumkin boʻlgan. shuni ta’kidlash kerakki, hatto oʻrta asrlar ham …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 9 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"oʻrta asr universitetlarining paydo boʻlishi va ta’lim tizimi" haqida

oʻrta asr universitetlarining paydo boʻlishi va ta’lim tizimi kirish. har qanday ta’lim tizimi tarixiy boʻlib, u jamiyat evolyutsiyasi bilan chambarchas bogʻliqdir. jamiyat taraqqiyotining ma’lum bir bosqichi odatda ma’lum bir ta’lim va tarbiya tizimiga mos keladi. har bir jamiyat hayotning yangi shakllarini ishlab chiqarish uchun oʻziga xos ta’lim mexanizmiga ega. bizning fikrimizdagi oʻrta asrlar ta’limi, birinchi navbatda, ularning uchta instituti-cherkov, imperiya va universitet bilan bogʻliq boʻlgan. ulardan birinchi ikkitasi oʻrta asrlarga antik davrdan kelgan boʻlsa, faqat universitet aynan shu davrda vujudga kelgan. oʻrta asrlar madaniyatining ajoyib xususiyati uning yozma xarakterda ekanligidir. antik davrga xos boʻlgan ma’rifiy bilm olish ("maktab"), ogʻzaki nutq, yozma madaniyat...

Bu fayl PDF formatida 9 sahifadan iborat (373,6 KB). "oʻrta asr universitetlarining paydo boʻlishi va ta’lim tizimi"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: oʻrta asr universitetlarining p… PDF 9 sahifa Bepul yuklash Telegram