farg‘ona – toshkent maqomlarining cholg‘u yo‘llari

PPTX 13 sahifa 1,3 MB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇
1 / 13
prezentatsiya powerpoint mavzu: farg‘ona – toshkent maqomlarining cholg‘u yo‘llar o’zbek maqom san`ati tarixi fanidan o’qituvchi: to’raboyev sodiqjon farg‘ona-toshkent maqom cholg‘u yo‘llarini «nasrullo i–v»,«munojot i–v», «ajam va uning taronalari», «miskin i–v», «segoh i–iii», «mushkiloti segoh», «sayqal i–ii», «mirzadavlat i–ii»,«mushkiloti dugoh», «cho‘li iroq», «chorgoh», «surnay irog‘i», «surnay dugohi», «surnay ushshog‘i» kabi xalqimizning sevimli kuylari tashkil etadi. binobarin, bu maqom yo‘llari bir qismli kuy namunalaridan tortib to besh qismli turkum asarlaridan iboratdir. bunda shunisi e’tiborliki, cholg‘u kuylari, necha qismdan tashkil topishidan qat’i nazar, yuksak badiiy qiymatli mumtoz musiqiy namunalar o‘laroq namoyon bo‘ladi. fikrimizga dalil sifatida bir qismli «cho‘li iroq» kuyini misol keltiramiz. «iroq» – asrlar qa’ridan kelayotgan hamda shaklu shamoyilida ajdodlarimizning o‘lmas falsafiy g‘oyalari mukammal ifodalangan maqom musiqa yo‘llaridan biridir. bu maqomning oktava doirasidagi qalbimizga yoqimli tovushlar uyushmasi xiii–xiv asrlar davomida safiuddin urmaviy, abdulqodir marog‘iy, abdurahmon jomiy, najmiddin kavkabiy, darvish ali changiy kabi allomalarning ilmiy risolalaridagi asosiy mavzu – «o‘n ikki maqom» tizimi …
2 / 13
roq», «muxammasi iroq», «saraxbori iroq», «muxayyari iroq», «chanbari iroq», «ufari iroq», «iroqi buxoro» va shoxobchalari, xorazm maqomlari turkumidagi «maqomi iroq», «tarjeyi iroq», «peshravi iroq», «muxammasi iroq», «saqili iroq», «ufari iroq», farg‘ona – toshkent maqom yo‘llariga mansub «toshkent irog‘i», «cho‘li iroq», «surnay irog‘i», «mushkiloti iroq ufari», «ufari iroq», «iroq du cha va si» shular jamlasidan. iroq maqomining mukammal pardalarida ifodalangan ulug‘vor kuy-ohanglari nafaqat bastakor-hofiz va sozandalarni, balki o‘z davrining olimu fuzalo, shoiru adiblarini ham ijod sari ilhomlantirib kelgan. ayniqsa, haj safarini ado etganlar va bu amalni bajarish orzusida bo‘lganlar qalbida alohida qadrli tuyg‘ularni uyg‘otgan. jumladan, haj amallarini bajarganlar uchun bu maqom baxt manzili («hijoz»)ga olib boruvchi iroq mamlakatining cheksiz cho‘lu xiyobonlarida kechgan mushkilotli sinovlarini va pirovardida erishilgan ruhiy yuksalishlarini yodga soluvchi mo‘tabar nom va musiqa yo‘li, safar orzusida bo‘lganlarga esa ibtidosi mashaqqatli, intihosi sharafl i yo‘l talabi bilan bog‘liq muqaddas yanglig‘ kuy timsoli edi. jumladan, «cho‘li iroq» mumtoz kuyida shu ulug‘ …
3 / 13
goh» namudi asosida cho‘qqi (avj) pardalariga erishgan darajalari botinida nafs to‘siqlarini yengib o‘tgan kichik olam (inson ruhi)ning katta olam bilan uyg‘unlashuv holati namoyon bo‘ladi. binobarin, «cho‘li iroq» maqom cholg‘u kuyini qalb ila idroklanib, ko‘ngil quvvat olishi o‘laroq o‘ziga xos tarzda «kichik olamdan katta olamga» ruhiy haj safari ham amalga oshgan. mazkur mumtoz kuyi o‘z nomiga monand yo‘l safari va shu jarayon bilan bog‘liq inson ruhiy olamini favqulodda tasvirli va o‘ta ta’sirli ifodalaganligi bilan ham «iroq» nomli boshqa ko‘plab asarlardan ajralib turadi. bu ham bejiz bo‘lmasa kerak. chunki, bu asar musiqaning piri maqomida e’tiroflangan mavlono ali shohning hajga tomon aynan iroq cho‘lidan o‘tib borishi paytida ijod qilinganligi qayd qi linadi, yozma manbada yaqin o‘tmishimizda «cho‘li iroq» mumtoz kuyi sultonxon hakimov (tanbur), abduqodir ismoilov (nay), saidjon kalonov (nay), rizqi rajabiy (tanbur), turg‘un alimatov (tanbur, sato) kabi benazir ustoz san’atkorlarning fayzli ijrolari bilan xalqimiz orasida mashhur bo‘ldi. shuningdek, ushbu mumtoz kuyi asosida bastakor …
4 / 13
i» va hokazo) ajratiladi. ba’zi turkum qismlarining maxsus nomlari ham bor. masalan, «miskin i–v» cholg‘u turkumining iii qismi «adoiy», iv qismi «asiriy» deb atalsa, «nasrullo i–v»ning ii qismi «chapandoz», iii qismi «qashqarcha», iv qismi «tarona» va v qismi «ufar» deb ataladi va hokazo. turkum qismlarida shashmaqomdan ma’lum mu xammas va saqil nomli keng hajmli usullar qo‘llanilmaydi, balki boshlang‘ichda zarbi qadim, o‘rta (2–3) qismlarda «chapandoz» («talqin») yoki zarbi qadimning variant ko‘rinishlari hozir bo‘ladi. va, nihoyat, yakuniy (4–5) qismlarda og‘ir va yengil ufarlar ulanib keladi. masalan, «ajam» turkumida usullar nisbati quyidagicha ko‘rinish kasb etadi: ajam i–v ushbu «ajam» turkumida bahoriy manzara va navro‘z bayrami bilan bog‘liq shodlik tuyg‘ulari ufurib turadi. xususan, ikki hissali («zarbi qadim»ning bir ko‘rinishi bo‘lgan) usulga bog‘liq kelgan «ajam i»da oddiy, lekin zavqli ohanglar bilan bezalgan kuy bayoni go‘yo ommaviy marosim ishtirokchilarining bir yo‘sindagi harakatlarini ifodalaydi. «navo» maqomiga xos pardalardagi ri voj la nish jarayonida esa betakror maftunkor zavqli …
5 / 13
akuniy beshinchi qismi olti hissali yengil ufar usulida namoyon bo‘ladi. «nasrullo i–v»kuylarining doira usullari: «nasrullo» kuyini tanbur, dutor va g‘ijjak cholg‘ularida ijro etish an’ana tusini olgan. bu borada sultonxon hakimov, rizqi rajabiy, turg‘un alimatovlarning har biriga xos tanbur ijrolari, abdusoat vahobov, is’hoq rajabov, abdurahim hamidovlarning o‘zgacha dutor chertimlari, g‘ulomjon hojiqulov, qahramon komilov, o‘lmas rasulov, abduhoshim ismoilovlarning betakror g‘ijjak nolalari asosida «nasrullo» navolari o‘zgacha tarovat kasb etdi. shu bilan birga, xalq cholg‘ulari ansambli ijrosi ham alohida e’tiborga molik. bu o‘rinda, ayniqsa, «nasrullo i»ning yunus rajabiy rahbarligidagi «maqomchilar ansambli» talqinida gi ijro yo‘li turli davralarga, shu jumladan, «otalar so‘zi – aqlning ko‘zi» teleko‘rsatuviga («sharob i» kuyi qatorida) o‘zgacha fayz bag‘ishlab keldi. farg‘ona – toshkent maqom kuylarini turli xil xalq cholg‘ularida (nay, g‘ijjak, dutor, tanbur, surnay va boshqalar) ijro etish an’anasi ham mavjud. shu ningdek, bu kuylar turli vaziyatlarda chalinadi. masalan, surnay yo‘llari xalq tomosha va bayramlarida, dorboz lar o‘yini va to‘y bazmlarida, …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 13 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"farg‘ona – toshkent maqomlarining cholg‘u yo‘llari" haqida

prezentatsiya powerpoint mavzu: farg‘ona – toshkent maqomlarining cholg‘u yo‘llar o’zbek maqom san`ati tarixi fanidan o’qituvchi: to’raboyev sodiqjon farg‘ona-toshkent maqom cholg‘u yo‘llarini «nasrullo i–v»,«munojot i–v», «ajam va uning taronalari», «miskin i–v», «segoh i–iii», «mushkiloti segoh», «sayqal i–ii», «mirzadavlat i–ii»,«mushkiloti dugoh», «cho‘li iroq», «chorgoh», «surnay irog‘i», «surnay dugohi», «surnay ushshog‘i» kabi xalqimizning sevimli kuylari tashkil etadi. binobarin, bu maqom yo‘llari bir qismli kuy namunalaridan tortib to besh qismli turkum asarlaridan iboratdir. bunda shunisi e’tiborliki, cholg‘u kuylari, necha qismdan tashkil topishidan qat’i nazar, yuksak badiiy qiymatli mumtoz musiqiy namunalar o‘laroq namoyon bo‘ladi. fikrimizga dalil sifatida bir qismli «cho‘li ...

Bu fayl PPTX formatida 13 sahifadan iborat (1,3 MB). "farg‘ona – toshkent maqomlarining cholg‘u yo‘llari"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: farg‘ona – toshkent maqomlarini… PPTX 13 sahifa Bepul yuklash Telegram