davlat boshqaruv shakli va turlari

DOCX 8 pages 20.3 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 20.3 KB

File type DOCX

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

davlat quyidagi asoslarga ko‘ra turlarga bo‘linadi: boshqaruv shakli; hududiy tuzilishi; siyosiy tartib (rejim). boshqaruv shakliga ko‘ra davlatlar monarxiya va respublika turlariga bo‘linadi. davlat shakllari deyilganda, davlatning bosh qaruv, hududiy tuzilishi va siyosiy tartibi jihatidan qanday shakllarga bo‘linishi tushuniladi. boshqaruv shakli deganda, davlat hokimiyati, uning idoralarining aholi bilan o‘zaro munosabatlari, aholining ushbu idoralarni shakllantirishda ishtirok etish darajasi tushuniladi. davlat boshqaruv shakli davlat hokimiyati va boshqaruvi idoralarining shakllantirilishi va tashkil etilishi tartibi, ularning o‘zaro hamda aholi bilan aloqadorligidir. bu tushuncha orqali mamlakatda kim hukmron va u hokimiyatni qanday boshqaradi, degan savollarga javob olinadi. boshqaruv shakliga qarab davlatlarning monarxiya va respublika shakllari farqlanadi. monarxiya – oliy hokimiyat yakka hokim – davlat boshlig‘ining qo‘lida bo‘lgan davlat boshqaruv shakli. bunda hokimiyat aksariyat hollarda yakka-hokim (monarx)ning farzandlariga, ayrim hollarda esa yakka-hokimning qaroriga ko‘ra boshqa shaxsga meros bo‘lib o‘tadi. monarxiya – yunoncha so‘z bo‘lib, yakka hokimlik ma’nosini bildiradi. monarxiya oliy hokimiyat xalq tomonidan saylab qo‘yilgan organlarga emas, …

2 / 8

lib, u mustaqildir. u – davlatdagi oliy hokimiyat sohibidir. monarxiya hokimiyati vorislik asosida bir avloddan ikkinchi avlodga meros bo‘lib o‘tadi. hokimiyatni bir shaxsdan ikkinchisiga o‘tishiga xalqning hech qanday aloqasi bo‘lmaydi, hokimiyatning hukmdor tomonidan egallanishi va uning faoliyat ko‘rsatishi maxsus marosimlar orqali amalga oshiriladi. monarx muddatsiz, umrbod hokimiyat egasi hisoblanadi. lekin, monarxlar ag‘darib tashlanganligi, o‘ldirilganligi, boshqa kishilar bilan almashtirilganligiga tarixda misollar ko‘p. monarx siyosiy boshqaruvda mas’uliyatdan ozod hisoblanadi, ya’ni u o‘z boshqaruvi natijalari uchun yuridik va siyosiy javobgar hisoblanmaydi. hukmdor qoidaga ko‘ra, qurolli kuchlarning bosh qo‘mondoni hisoblanadi. masalan, 1809-yildagi shvetsiya davlat boshqaruvi to‘g‘risidagi qonunda qirolning xatti-harakatlari qonunga kirmaydi, deb ko‘rsatilgan. o‘zbekiston hududida tarixda mavjud bo‘lgan monarxiya boshqaruviga misol qilib temuriylar davri davlatchiligini keltirish mumkin. buyuk sohibqiron amir temur va temuriylar davri davlat boshqaruvi va huquq ning rivojlanishida yangi davr bo‘lgan. amir temur davlat boshqa ruvi soha sida o‘tmishda mavjud bo‘lgan siyosiy boshqaruv tajribalaridan keng foy dalana olgan. uning tarixdagi xizmati shundan …

3 / 8

6) umrbod boshqaruv; 7) monarx o‘z boshqaruvining natijasi uchun yuridik jihatdan javobgar emas monarxiya mutlaq va cheklangan (yoki parlamentar) shakllarda bo‘ladi. agar monarx o‘z davlatini boshqarishda uning boshqaruvi boshqa biron bir idora bilan cheklanmasa, bunday monarxiya mutlaq monarxiya deyiladi. mutlaq monarxiya boshqaruv shaklida davlat boshlig‘i hokimiyatdan muddatsiz, ya’ni umrbod foydalanadi, taxtni meros yoki qarindoshlik senzi bo‘yicha egallaydi hamda o‘z xatti-harakatlari uchun qonun yoki biror davlat organi oldida javobgar bo‘lmaydi, balki faqat xudo oldida mas’uliyatning mavjudligida namoyon bo‘ladi. mutlaq monarxiyaning o‘ziga xos yana bir xususiyati shundaki, mazkur boshqaruv shakliga asoslangan davlatlar qonunlarida davlat boshlig‘i, ya’ni monarx tomonidan qabul qilingan qonun yoki boshqa turdagi huquqiy hujjatning biror-bir shaxs tomonidan bajarilmasligi holatida u faqat yuridik javobgarlikka tortilibgina qolmay, balki monarx xudoning yerdagi vakili hisoblangani uchun uning amrini bajarmaslik katta gunoh sanaladi va xudoning qahriga uchraydi hamda inson o‘limidan so‘ng narigi dunyoda xudo oldida ham javob berishi haqida uqtiriladi. monarx hokimiyati ilohiylashtirilgan shaklda namoyon …

4 / 8

shakllantiriladi. hukumatni parlamentda ko‘pchilik o‘rin egallagan partiya tuzadi, xuddi parlamentar respublikada bo‘lganidek, saylov natijalariga ko‘ra hukumat parlament oldida hisob beradi. eng ko‘p deputatlik mandatiga ega bo‘lgan partiya rahbari huqumatga boshchilik qiladi. parlamentar monarxiyada hokimiyatning taqsimlanishiga amal qilinadi. hukmdor siyosiy hayotda ishtirok etadi, lekin uning hokimiyat funksiyalari juda kam bo‘lib, tantanavor marosimlar xususiyatiga ega (hukumatning o‘z vakolatlarini zimmasidan soqit qilishini qabul qilish, xalqaro munosabatlarda davlat nomidan vakillik qilish, davlat nishonlarini taqdim etish va hokazo). faqat ba’zi bir parlamentar monarxiya davlatlarida hukmdor qo‘lida davlatni boshqarishning real vositalari mavjud (masalan, buyuk britaniyada qirolicha parlamentni tarqatib yuboradi, u ayni vaqtda, sud hokimiyati va cherkov boshlig‘i hisoblanadi), lekin amalda hokimiyatni boshqarish vositalari qo‘llanilmaydi. qonunlarni parlament qabul qiladi va monarx tomonidan imzolangach yuridik kuchga kiradi. bunday imzolash ramziy ma’noga ega. parlamentar monarxiya dualistik monarxiyaga qaraganda boshqaruvning ancha keng tarqalgan shakli. bugun buyuk britaniya, belgiya, daniya, norvegiya, shvetsiya, ispaniya, yaponiya va boshqa ko‘pgina davlatlarda parlamentar monarxiya mavjud. …

5 / 8

b etiladi. monarx imzolayotgan barcha hujjatlar amalda hukumat tomonidan tayyorlanadi. monarx qonunchilik hujjatlariga ham imzo chekadi, lekin u parlament qabul qilgan qonunlarga nisbatan veto qo‘llash huquqiga ega emas. parlamentar monarxiyaning hammasida ham monarxlarning vakolatlari bir xil emas. ayrim davlatlarda u davlat faoliyatida ishtirok etishdan mutlaqo chetlatilgan bo‘lsa, ayrimlarida (masalan, shvetsiya) tashqi ishlar bo‘yicha vakil sanaladi. ayrimlarida monarx (masalan, ispaniyada 1978-yilda qabul qilingan konstitutsiyaga binoan qirol ispan armiyasining bosh qo‘mondonidir) ancha keng vakolatlar egasidir. noan’anaviy monarxiya cheklangan monarxiya shakli sifatida ko‘p uchramaydigan davlat shakli bo‘lib, davlat boshqaruvi amaliyotida faol rivojlanmagan. ushbu boshqaruv shakli monarxiyaning boshqa urlaridan farqli o‘laroq, ayrim o‘ziga xos xususiyatlarga ega. noan’anaviy monarxiyada ham respublika, ham monarxiya shaklining elementlari uyg‘unligi namoyon bo‘ladi. birlashgan arab amirligi yetti amirlik – abu dabi, dubay, sharja, ajman, um mul-qayvayn, al-fujayra va ra’s ul-xaymadan iborat bo‘lib, hokimiyatning oliy organi – amirliklarning shayxlaridan iborat oliy kengash hisoblanadi. mazkur kengash a’zolari 5 yil muddatga davlat boshlig‘i …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "davlat boshqaruv shakli va turlari"

davlat quyidagi asoslarga ko‘ra turlarga bo‘linadi: boshqaruv shakli; hududiy tuzilishi; siyosiy tartib (rejim). boshqaruv shakliga ko‘ra davlatlar monarxiya va respublika turlariga bo‘linadi. davlat shakllari deyilganda, davlatning bosh qaruv, hududiy tuzilishi va siyosiy tartibi jihatidan qanday shakllarga bo‘linishi tushuniladi. boshqaruv shakli deganda, davlat hokimiyati, uning idoralarining aholi bilan o‘zaro munosabatlari, aholining ushbu idoralarni shakllantirishda ishtirok etish darajasi tushuniladi. davlat boshqaruv shakli davlat hokimiyati va boshqaruvi idoralarining shakllantirilishi va tashkil etilishi tartibi, ularning o‘zaro hamda aholi bilan aloqadorligidir. bu tushuncha orqali mamlakatda kim hukmron va u hokimiyatni qanday boshqaradi, degan savollarga javob olinadi. boshqar...

This file contains 8 pages in DOCX format (20.3 KB). To download "davlat boshqaruv shakli va turlari", click the Telegram button on the left.

Tags: davlat boshqaruv shakli va turl… DOCX 8 pages Free download Telegram