darvinga qadar bo`lgan davrda organik olamni kelib chiqishi haqidagi tasavvurlarni tanqidiy tahlili

PPTX 10 pages 2.7 MB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.7 MB

File type PPTX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

darvinga qadar bo`lgan davrda organik olamni kelib chiqishi haqidagi tasavvurlarni tanqidiy tahlili darvinga qadar bo`lgan davrda organik olamni kelib chiqishi haqidagi tasavvurlarni tanqidiy tahlili zoologiya va biokimyo kafedrasi: i.ismoilov xv asrning yarmiga kelib, yevropa mamlakatlarida feodalizm o'rniga burjuaziya hokimiyati o'rnatildi. natijada sanoat markazlari, yirik shaharlar bunyod etildi, fan, texnika birmuncha rivojlandi. uzoq safarlarga chiqish, o'zga mamlakatlami bosib olish, ularning tabiiy boyliklarini talash, xalqni ekspluatatsiya qilish avj oldi. yirik sha-harlarda botanika va hayvonot bog'lari tashkil etildi. boshqa yerlardan yevropaliklarga notanish ko'pgina o'simlik va hayvon turlari keltirildi. bularning hammasi o'simlik va hayvonlarni o'rganishga katta qiziqish uyg'otdi. natijada kishilarning o'simliklar va hayvonlar to'g'risidagi bilimlari antik dunyoga nis-batan bir necha marta ortdi. botanika, zoologiya fanlarining yanada rivojlanishi uchun awal ma'lum bo'lgan o'simlik va hayvon turlarini guruhlash ehtiyoji tug'ildi. bu masala bilan mashhur shved olimi karl linney shug'ullandi (6-rasm). olim o'simlik va hayvonlar sistematikasiga asos soldi. u 10 mingdan ortiq o'simlik, 4200 dan ortiq hayvon …

2 / 10

an edi. shu sababli, u o'simlik va hayvonlarning ayrim belgilarigagina asoslangan holda sun'iy sistema tuzishga muvaffaq bo'ldi. linney barcha o'simliklarni changdonlari soniga, changchi iplarining uzun-qisqaligiga va birlashishiga qarab 24 sinfga, hayvonlarni esa tuziiishiga qarab 6 sinfga kiritdi. ular sutemizuvchilar, qushlar, amfibiyalar (sudralib yuruvchilar, suvda ham quruqda yashovchilar) baliqlar, hasharotlar hamda chuvaichangiar sinfi edi. linneyning umurtqali hayvonlar sistemasi to'g'risidagi fikrlari nisbatan to'g'ri bo'lsa-da, umurtqasiz hayvonlarda uning sun'iyligi ko'zga yaqqol tashlanadi. umurtqasiz hayvonlarning hasharotlardan tashqari barcha vakillari chuvalchanglar sin-figa kiritilishi bunga yaqqol misoldir. linney sistemasida ko'p hayvonlar to'g'ri joylashtirilgan. chunonchi, uning sute-mizuvchilar, qushlar, baliqlar to'g'risidagi sistemasi hanuzgacha o'z qimmatini yo'qot-gani yo'q. k.linneyning hayvonlar sistemasiga qaraganda j.b.lamark (1744—1829) tomonidan tuzilgan hayvonlar sistemasi birmuncha afzalliklarga ega. lamark hayvonlami 14 sinfga ajratdi. bunda ularning ovqat hazm qilish, nafas olish, qon aylanish va nerv sistema tuzilishiga o'z e'tiborini qaratdi. agar linney tuzgan sistemada hayvonlarning murakkab tuzilishidan oddiy tomon tuzilishga qarab joylashtirilgan bo'lsa, lamark hayvonlami oddiy tuzilishdan …

3 / 10

urlilar kabi tiplarga ajratdi. o'simliklar va hayvon sistematikasi sohasida to'plangan ma'lumotlar, turlar o'zgar-maydi, degan edi k.linney. j.kyuve ilgari surgan g'oyalarga qarama-qarshi bo'lib, turli xil o'simlik, hayvon guruhlari tuzilishi jihatidan har xil bo'lishiga qaramay, ular orasida o'zaro qon-qardoshlik borligini ko'rsatdi. bu esa evolutsion ta'limot yaratish-da muhim ahamiyat kasb etadi. jorj leopold kyuve j.b.lamark ta'limoti organik olam evolutsiyasi to'g'risidagi ta'limotni birinchi bo'lib fransuz olimi jan batist lamark yaratdi. uning ta'limoti organik olam evolutsiyasiga oid ko'p masalalarni, xususan, biologik tur, tashqi muhitning organizmlarga ko'rsatgan ta'siri, evolutsion jarayonda organizm ichki xossalarining ahamiyati, o'zgaruvchanlik va irsiyat kabilarni qamrab olgan. lamark o'z ta'limotida tabiatda faqat individlar mavjud, tur, avlod, oila, turkum, sinf kabi sistematik birliklar odamlar tomonidan o'ylab chiqilgan, ular tabiatda uchramaydi degan fikrni ilgari surdi, va sistematik birliklarning tabiatda real ekanligini inkor qildi. uning fikricha, tur xillari, kenja turlarning tabiatda uchrashi, turlar o'zgarishidan dalolat beradi. shu sababli ham, turlar orasidagi chegarani topib bo'lmaydi. lamark turlarning …

4 / 10

iplarni, ikkinchi pog'onaga esa uzunchoq zanjirsimon nerv sistema, hazm organlaridan tashqari boshqa ichki organlari bor bo'lgan nurlilar, chuvalchanglarni, beshinchi pog'onaga nervlar bosh miyaga tutashgan, lekin kalla suyak bo'shlig'ini to'ldirmagan, yuragi bir qorinchadan iborat, sovuq qonlilar — baliqlar, reptiliyalar sinfi, oltinchi pog'onaga ega nervlar bosh miyada tutashib, bosh miya kalla suyak bo'shlig'ini to'ldirgan, yuragi ikkita qorinchadan tuzil-gan, issiq qonli hayvonlar — qushlar, sutemizuvchilar sinflarini kiritgan. pog'onali rivojlanish tamoyiliga ko'ra, organizmlar doimo soddadan murakkabla-nish tomon o'zgarar ekan, u holda nima uchun hozirgi davrda organlar tuzilishi murakkab hayvonlar bilan sodda tuzilishga ega bo'lgan hayvonlar birga yashamoqda, degan muammo ustida to'xtab, lamark bunday hayvonlar murakkab o'lik moddadan paydo boimoqda, deydi. lamark fikriga ko'ra, tabiatda organizmlarning pog'onali rivojlanish tamoyili bo'yicha taraqqiyot hamma vaqt to'g'ri amalga oshaver-maydi. tashqi muhit organizmlarga ta'sir etib, ularning pog'ona bo'yicha rivojlanish rejasini o'zgartirib yuboradi. faraz qilaylik, tabiat suv hayvonlarini yaratgan. agar suvning chuqurligi, tiniqligi, harakati bir xil bo'lsa, to'liq holda pog'onali …

5 / 10

muhitning boshqa omillari qo'shilsa, u holda tamomila o'zgargan organizmlar paydo bo'ladi. lamark muhit ta'siriga javob reaksiyasiga qarab, barcha organizm-larni uch guruhga ajratgan. birinchi guruhga o'simliklar kiritilib, ular ta'sirlanish va harakatlanish xususiyatiga ega emasligi qayd qilinadi. ikkinchi guruhga tashqi ta'siri natijasida harakatlana oladi-gan sodda hayvonlar (infuzoriyalar, poliplar, chuvalchanglar) kiritilgan. uchinchi guruhga nerv sistemasi yuksak darajada rivojlangan, takomillashgan sezgi organlari tashqi muhit ta'sirida o'z xohishi bilan harakatlana oladigan hayvonlar kiritilgan. tashqi muhit birinchi va ikkinchi guruh organizmlarga bilvosita va bevosita ta'sir ko'rsatadi. masalan, ayiqtovon o'simligining suv orasidagi yoki suv yuzasidagi bargla-rining har xil ko'rinishda bo'lishi tashqi muhitning bevosita ta'siriga misoldir. nerv sistemasi murakkab hayvonlarga esa tashqi muhit bilvosita ta'sir ko'rsatadi. muhitning uzoq davom etgan ta'siri bunday hayvonlarning awalo talabini o'zgartira-di. bu talabni qondirish maqsadida hayvonning harakatlari o'zgaradi. harakatning o'zgarishi hayvonning xulq-atvorini o'zgarishiga olib keladi. bu o'z navbatida ba'zi organlarning mashq qilishiga, boshqalari esa mashq qilmasligiga sabab bo'ladi. mashq qilgan organlar kuchayib, mashq …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "darvinga qadar bo`lgan davrda organik olamni kelib chiqishi haqidagi tasavvurlarni tanqidiy tahlili"

darvinga qadar bo`lgan davrda organik olamni kelib chiqishi haqidagi tasavvurlarni tanqidiy tahlili darvinga qadar bo`lgan davrda organik olamni kelib chiqishi haqidagi tasavvurlarni tanqidiy tahlili zoologiya va biokimyo kafedrasi: i.ismoilov xv asrning yarmiga kelib, yevropa mamlakatlarida feodalizm o'rniga burjuaziya hokimiyati o'rnatildi. natijada sanoat markazlari, yirik shaharlar bunyod etildi, fan, texnika birmuncha rivojlandi. uzoq safarlarga chiqish, o'zga mamlakatlami bosib olish, ularning tabiiy boyliklarini talash, xalqni ekspluatatsiya qilish avj oldi. yirik sha-harlarda botanika va hayvonot bog'lari tashkil etildi. boshqa yerlardan yevropaliklarga notanish ko'pgina o'simlik va hayvon turlari keltirildi. bularning hammasi o'simlik va hayvonlarni o'rganishga katta qiziqish uyg'...

This file contains 10 pages in PPTX format (2.7 MB). To download "darvinga qadar bo`lgan davrda organik olamni kelib chiqishi haqidagi tasavvurlarni tanqidiy tahlili", click the Telegram button on the left.

Tags: darvinga qadar bo`lgan davrda o… PPTX 10 pages Free download Telegram

darvinga qadar bo`lgan davrda organik olamni kelib chiqishi haqidagi tasavvurlarni tanqidiy tahlili

Page preview (5 pages)

Want to read more?

About "darvinga qadar bo`lgan davrda organik olamni kelib chiqishi haqidagi tasavvurlarni tanqidiy tahlili"

Similar files