gidrosfera

PDF 24 pages 352.6 KB Free download

24 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 352.6 KB

File type PDF

Pages 24

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 24

mashg‘ulot turi: amaliy mashg‘ulot mavzu: gidrosfera. mavzu rejasi: 1.suvdan halq xo‘jaligidan foydalanish 2. suvni muhofaza qilish. tirik organizmlar uchun suvning tutadigan o`rni, suv resurslari va ulardan xalq xo`jaligida foydalanish, suvni ifloslovchi manbalar, suvdan oqilona foydalanish va oqava suvlarni tozalash usullari to`g`risida tushuncha berish. suvning tabiat va inson hayotidagi ahamiyati suv tabiatda keng tarqalgan bebaho boylik bo`lib, u tiriklikning asosidir. binobarin, dastlabki tirik hujayra koatservat tomchilari sifatida suv muhitida paydo bo`lgan va evolyutsion taraqqiyot jarayonida ulardan suvda yashovchi bir va ko`p hujayrali organizmlar kelib chiqqan. yer yuzidagi biror tirik organizm suvsiz yashayolmaydi, chunki undagi to`qimalarning asosiy qismini suv tashkil qiladi. masalan, 18 yoshdan 50 yoshgacha bo`lgan kishilarning organizmida gavda og`irligining 61% ni suv tashkil qiladi. ayollarda, semiz kishilarda va keksalarda bu ko`rsatkich biroz pastroq bo`ladi. odam tanasidagi suvning 70% hujayra protoplazmasini, 23% to`qimalararo suyuqlikni, qolgan 7% esa qon plazmasini hosil qiladi. organizmda suvning bir yo`la 10% ga kamayishi odamni og`ir ahvolga …

2 / 24

ml, 100g. uglevod parchalanishda esa 55 ml suv ajraladi. qurg`oqchilik sharoitiga moslashgan hayvonlarning suvsizlikka chidab yashayolishi ana shu endogen suvlarning ajralishiga asoslangan. shuning uchun ham sahrodagi hayvonlar – tuya, yumronqoziq, qumsichqonlar uzoq muddat suv ichmasdan yashayoladi, avstraliya sichqonlari esa umr bo`yi suv ichmasdan endogen suv hisobida yashaydi. tirik organizmlarda kechadigan barcha hayotiy jarayonlar suvning ishtirokida suyuqlik muhitida kechadi. chunonchi, qabul qilingan ozuqa mahsulotlari hamda kislorodning parchalanishi va ularning to`qimalarga yetkazib berilishi hamda to`qimalarda hosil bo`lgan chiqindilarning tashqi muhitga chiqarib tashlanishi kabi murakkab biokimyoviy va biofizik jarayonlar suv yordamida amalga oshadi. yerda hayotning asosi yashil o`simliklarda kechadigan fotosintez jarayonidir. bu jarayonda suv asosiy xomashyo vazifasini o`taydi. fotosintezda quyosh nuri ta'sirida suv vodorod va kislorodga ajraladi. ajralgan kislorod erkin molekula holda tabiatga chiqariladi, vodorod esa karbonat angidrid bilan birikib, katta ichki energiya zapasiga ega bo`lgan organik birikmalarni hosil qiladi. shu asnoda tirik mavjudotlar uchun oziqlanish va nafas olish sharoiti yaratiladi. suvning yana …

3 / 24

ari yerda iqlim hosil qilishi, mintaqalarning iqlimi orasida o`zaro bog`liqlik bo`lishini ta'minlaydi. suvning muhim xususiyatlaridan yana biri unda fotokimyoviy jarayonlarning kechishidir. bu jarayonlar davomida suvda turli xildagi kimyoviy elementlar hosil bo`ladi. tabiatda tarqalgan 107 xil kimyoviy elementlarning 62 tasi suvda topilgan. bu elementlar suvda doimiy harakatda va o`zaro ta'sirda bo`ladi. shuning uchun ham, aytish mumkin-ki, suv geologik jarayonlarda faol ishtirok etadi. u qattiq jinslarni parchalaydi va tuproq hosil qiladi, bir joyni yuvib boshqa joyga keltirib tashlaydi va bu bilan relyef hosil qilishda ishtirok etadi. ma'lumotlarga ko`ra yer yuzidagi oqar suvlar har yili o`zlari bilan ko`l, dengiz va okeanlarga 10 mlrd. tonna yotqiziqlarni oqizib keladi. suvning bu xususiyati bo`lmaganida sayyoramiz shunchaki yum-yumaloq toshdan iborat bo`lar, unda na tuproq va na tiriklik bo`lmas edi. aytilganlardan tashqari suvning yana bir qator foydali xususiyatlari borki, bular ham kishilik jamiyatining rivojida muhim o`rin tutadi. dehqonchilik va chorvachilikni rivojlantirish, arzon elektr quvvati ishlab chiqarish, sanoat ishlab …

4 / 24

sm qalinlikda suv bug`lanadi va 71 sm. qalinlikda yong`in yog`adi. dengiz va okeanlarda bug`lanish bilan qaytib tushish o`rtasidagi farqni daryo oqimlari tekislay boradi. daryolardan dengiz va okeanlarga yiliga 45 ming km. kub atrofida suv quyiladi. tabiatda suvning qattiq, suyuq va gazsimon holatlarda bo`lishi uning biosferada keng tarqalishiga imkon beradi. atmosferaning yuqori qatlamlaridan tortib yerning chuqur qavatlarigacha, baland tog` cho`qqilaridan to chuqur dengiz va okeanlargacha hamma yerda suv muhitini uchratish mumkin. biosferadagi suv resurslarining zahirasi juda katta bo`lgani holda, ularning 94% okean suvlariga to`g`ri keladi. bu suvlar o`ta sho`rligi sababli ulardan amalda kam foydalaniladi. chuchuk suvlar zahirasi uncha ko`p bulmay, uning umumiy hajmi 28,25 km. kubga teng. bu gidrosferaning atigi 2% ni tashkil qiladi xolos (jadval). gidrosferaning qismlari chuchuk suvning hajmi (km.kub) chuchuk suvning umumiy hajmiga nisbati, (%) muzlilar 24 000 000 85 yr osti suvlari 4 000 000 14 ko`llar va suv omborlari 155 000 0,6 tuproqdagi namlik 83 000 …

5 / 24

hiralari ham talaygina – 23,4 mln km.kub. lekin ularning foydalanish mumkin bo`lgan qismi bor-yo`g`i 4 mln. km. kub bo`lib, ulardan ham amalda kam foydalaniladi. inson uchun kundalik hayotda bevosita foydalaniladigan chuchuk suv - bu daryo suvlari bo`lib, ularning zahirasi juda kam - bor-yo`g`i 1200 km.kub. yoki chuchuk suv zahirasining 0,04% ni tashkil qiladi. buning ustiga mavjud daryolar qit'alar bo`ylab notekis joylashgan: dunyo aholisining 70% yashaydigan yevropa va osiyo qit'alarida jami daryo suvining 39% joylashgan, xolos. daryo suvlari miqdori hamdo`stlik mamlakatlari hududlarida, shu jumladan alohida olingan bir mamlakat hududida ham turlicha joylashgan. ulardagi jami suv 4350 km.kub bo`lib, bu dunyo miqyosidagi daryo suvlari miqdorining 14% ni tashkil qiladi. bu suvning 82% jami aholining 20% joylashgan shimoliy muz okeani va tinch okeani havzalarida, qolgan 18% aholi nisbatan zich joylashgan qora dengiz, boltiq dengizi, kaspiy va orol dengizlari havzasida joylashgan. markaziy osiyo respublikalari, ayniqsa o`zbekiston, turkmaniston va qozog`iston hududlari ham kamsuv rayonlar qatoriga …

Want to read more?

Download all 24 pages for free via Telegram.

Download full file

About "gidrosfera"

mashg‘ulot turi: amaliy mashg‘ulot mavzu: gidrosfera. mavzu rejasi: 1.suvdan halq xo‘jaligidan foydalanish 2. suvni muhofaza qilish. tirik organizmlar uchun suvning tutadigan o`rni, suv resurslari va ulardan xalq xo`jaligida foydalanish, suvni ifloslovchi manbalar, suvdan oqilona foydalanish va oqava suvlarni tozalash usullari to`g`risida tushuncha berish. suvning tabiat va inson hayotidagi ahamiyati suv tabiatda keng tarqalgan bebaho boylik bo`lib, u tiriklikning asosidir. binobarin, dastlabki tirik hujayra koatservat tomchilari sifatida suv muhitida paydo bo`lgan va evolyutsion taraqqiyot jarayonida ulardan suvda yashovchi bir va ko`p hujayrali organizmlar kelib chiqqan. yer yuzidagi biror tirik organizm suvsiz yashayolmaydi, chunki undagi to`qimalarning asosiy qismini suv tashkil qiladi...

This file contains 24 pages in PDF format (352.6 KB). To download "gidrosfera", click the Telegram button on the left.

Tags: gidrosfera PDF 24 pages Free download Telegram