m.koshg`ariyning turkiy dialektlar haqidagi qarashlari
Page preview (5 pages)
Scroll down 👇
![elgan? 10. unda dltda uchragan soʻzlar alifbo tarzida keltirilib, soʻzning qaysi tillariga tarjimasi beriladi. 3-topshiriq. savollar o’rnini to’ldiring. 1. mahmud qoshg’ariyning dltda qanday tilda so’zlashuvchilar haqida ma’lumotlar keltirilgan: ______________________________________ 2. muallif ularning tilida “buzuqlik bor”ligini qayd etadi ___________________________________________________ 4.topshiriq. quyidagi matn asosida savolnoma yoki biror o’yin taktikasini ishlab chiqing. qadimgi turkiy yodgorliklari hamda eski o’zbek tilidan to hozirgi shevalargacha turli fonetik va semantik o’zgarishlar bilan yetib kelgan, lekin adabiy til me’yorida umuman shevaga xos so’z sifatida fonetik o’zgarishlarga uchragan holda adabiy tilda qo’llanayotgan so’zlar (s. rahimov ishlarida ushbu so’z adabiy til me’yorlariga kirmaydigan so’z sifatida ko’rsatib o’tilgan): -mörin ‒ devor tagidan ariqcha o’tkazish uchun qo’yiladigan teshik [rab., kof., yom.]. -böruņ ‒suv o’ygan yoriqlar (dlt., iii 380); mo’ri- [fors-g’ishtdan qilingan suvquvur] oshxona, pechka, o’choq va shu kabilarning tutun chiqishi uchun mo’ljallangan mo’rkon.m: ular qishloq ichiga tor so’qmoqdan kirishdi: pastak devorlar, baland-past uylar, pichan bosilgan tomlar, onda-sonda tutun burqsigan mo’rilar [o’ztil, ii,2007, …](/media/previews/pages/preview_xqS056S.webp "m.koshg`ariyning turkiy dialektlar haqidagi qarashlari - Page 2")
![20, 317-b.] –qarog’ [o’ztil,v,2020, 252-b]; qašuq (shv) -lojka: quruq qašuq aγïzqa jaramas, quruγ söz qulaqqa jaqïsmas-quruq qoshiq ogizga, quruq so’z qiloqqa yo’qmaydi [dlt,i,2010, 317] -qoshiq [o’ztil,v,2020, -353-b]; qavuq (shv.) -mochevoy puzir [dlt,i,2010, 318] -qovuq [o’ztil, v, 2020, 321-b]; täzäk (shv.)- (pomet loshadi)- hozirda bu so’z shevada qoramol axlatining quriganiga nis.qo’l: ïtäzäk qarda yatmas, ezgü esiz qatmas, (axlat qorda turmaydi, qor uning taftidan eriydi, ya’ni yaxhilik va yomonlik doim yonma-yon keladi) [dlt,i,2010, 320], tezak [o’ztil, iv, 2020, 51-b.]; tisäk-tishak (dvuxgodovaliy baran) -boy.sh.-ikki yashar qo’y-šišək [dlt,i,2010, 321]; čübäk (penis malchika) [dlt,i,2010, 321] -čűk (bshv.)-[o’ztil, iv, 2020, 515-b] shevadagi šűmək - so’zining kelib chiqishi chubak bilan so’zining davrlar o’tishi bilan fonetik o’zgarishi asosida yetib kelgan köpük (bshv)-pena na vode[dlt,i,2010, 323]- ko’pik [o’ztil, ii, 2020, 463-b]. mäzäk -pomet sobaki [dlt,i,2010, 325][footnoteref:1] -mazāq (bshv.) -mazax [o’ztil, ii, 2020, 525-b.][footnoteref:2] [1: a.r. rustamova, i.v. kormushina, e.a. potseluevskogo, a.r. rustamova., maxmud al-kashgariy divan ul lug'at-turk (svod tyurkskix …](/media/previews/pages/preview_SCmnY7i.webp "m.koshg`ariyning turkiy dialektlar haqidagi qarashlari - Page 3")
![____________________________________________ 4. koshg‘ariyning dltsida “t” tovushining “d”ga aylanishiga misol keltiring. _____________________________ 5. koshg‘ariyning dltsida “d” tovushining “t”ga aylanishiga misol keltiring va bu jarayon qaysi sheva vakillari bilan bog’liq holda yuz berganligini alohidalang. 6. so‘z o‘rtasida va oxirida kelgan “y” ni arg‘ular “n” ga almashish jarayoniga misol yozing ____________________________________ 7. dltda “w” ni o‘g‘uzlar va ularga yaqin turuvchilar “v” ga aylantiradilar. misollar keltiring_____________________________________ 8. o‘g‘uz va qipchoqlar so‘z boshidagi “q” ni “x” ga aylantirganlar. misollar keltiring._______________________________________________________________ 9. “∂” li so‘zlarni qo‘llashda mahmud koshg‘ariy turkiy dialektlarni uch guruhga bo‘ladi: 1. tish-tish “∂” bilan so’zlovchilar. bularga chigil va boshqa qabilalar kiritiladi. ya’ni _______________________________ 10. yag‘mo, tuxsi, qipchoq, yabaqu, tatar, qay, jumul va o‘g‘uzlar kabi qabilalarda “∂”ning iushlatilishi qay holatda kechadi? ___________________________________ 11. o‘g‘uz va qipchoqlarda tovush tushishi hodisasi kuzatilgan. bunga misol keltiring. ______________________________________________________________________ 12. dialektlarda, koshg‘ariyning misol keltirishiga ko‘ra metatezaga misol keltiring. metateza [qošnï – o‘g‘uzlarda qonšï “qo‘shni” (i.408)] morfologik o‘zgachaliklar. 1. o‘g‘uz …](/media/previews/pages/preview_fsxwoxG.webp "m.koshg`ariyning turkiy dialektlar haqidagi qarashlari - Page 4")
About "m.koshg`ariyning turkiy dialektlar haqidagi qarashlari"
5-mavzu: m.koshg`ariyning turkiy dialektlar haqidagi qarashlari 1-topshiriq. 1. dlt qachon yozilgan va unda qanday ma’lumotlar keltirilgan? 2. dltning qo’lyozma variant qayerdan topilgan, necha sahifali va qayerda saqlanadi? 3. dltning istambul variantini kim tomonidan kimga ko’chirtirilgan? 4. dlt arab tilida yozilgan, 8 mingdan ortiq turkiy soʻzlarni toʻgʻri talaffuz qilish uchun qanday yo’l tutilgan? 5. arab grammatukasida arabcha qaysi harf elementlarini aks ettirib bo’lmaydi? 6. mahmud qoshg’ariy turkiy tildagi choʻziq va qisqa unlilar, yumshoq va qattiq tovushlar uchun qanday yo’l tutgan? 7. dltda qaysi turkumlar izohi berib o’tilgan? 8. mahmud qoshg’ariy tomonidan tuzilgan xarita o’z ichiga nimani oladi? 9. dltda so’zlarning leksik-semantik tahlili qay tartibda amalga oshirilgan? 10...
This file contains 6 pages in DOCX format (31.2 KB). To download "m.koshg`ariyning turkiy dialektlar haqidagi qarashlari", click the Telegram button on the left.
DOCX
DOC
PPTX
DOC
DOCX
DOCX
DOCX
DOC
PPTX
PPTX
PDF