o‘zbek tili tarixini davrlashtirish xususida o‘zbek tilshunoslari dunyoqarashi

DOCX 7 pages 25.6 KB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 25.6 KB

File type DOCX

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

1-amaliy mashg’ulot mavzusi: o‘zbek tili tarixini davrlashtirish xususida o`zbek tilshunoslari dunyoqarashi. xix asr oxiri – xx asr boshlaridagi rus turkologlarining turkiy tillarga oid tasniflari. o‘zbek tili tarixini davrlashtirish xususida o‘zbek tilshunoslari dunyoqarashi reja: 1. turkiy tillarning tasnifi va davrlashtirish xususida 2. o‘zbek tili tarixini uning ichki rivojlanish xususiyatlari haqida 3. o‘zbek tilshunoslarining davrlashtirishga doir qarashlari o‘zbek tili uyg’ur tili bilan birgalikda qarluq tili gruppasiga kiradi. qarluq tili tarixiy jihatdan o‘rta osiyo gruppasiga, ayniqsa, g‘arbiy xun shaxobchasiga kirgan tillar bilan oiladoshdir.xi asrdan keyingi o‘rta osiyo turkiy tillari, shu jumladan, o‘zbek adabiy tilining rivojlanishidagi ma’lum davrlarni belgilash mumkin.til tarixini o‘rganishdagi eng muhim masalalardan biri - davrlashtirishdir. davrlashtirish uchun o‘zbek tili va unga urug‘dosh bo‘lgan turkiy tillarning kelib chiqishi, taraqqiyot bosqichlari, o‘zaro munosabatlari aniqlanishi lozim. ma’lumki, davrlashtirish turkiy tillarning tasnifi bilan ham bog‘likdir. tasnif ma’lum darajada tillar tarixini davrlashtirish demakdir. chunki tasnifda ham, davrlashtirishda ham bir xil printsipga amal qilinadi. turkiy tillarning tasnifi …

2 / 7

o‘(uz shevalarini kiritadi. iii. s. e. malov o‘z tasnifida yangi turk tillari guruhiga o‘zbek, chig‘atoy tillarini kiritadi. iv. n.a.baskakov tasnifida turk tillarining g‘arbiy xun tarmog‘i qarluq tillari guruhiga kiritiladi; a) qarluq — xorazm guruhi. bunga qoraxoniy - xorazm tili (aќmad yassaviy asarlari), hozirgi uyђur tili va shevalari kiritilgan (bunda ayrim lingvistik belgilar hisobga olingan). iv. a.m.shcherbak tarxi (1957) til tarixini o‘rganishdagi eng muhim masalalardan biri — davrlashtirishdir. davrlashtirish uchun o‘zbek tili va unga urug‘dosh bo‘lgan turkiy tillarning kelib chiqishi, taraqqiyot bosqichlari, o‘zaro munosabatlari aniqlanishi lozim. ma’lumki, davrlashtirish turkiy tillarning tasnifi bilan ham bog‘liqdir. tasnif ma’lum darajada tillar tarixini davrlashtirish demakdir. chunki tasnifda ham, davrlashtirishda ham bir xil printsipga, ya’ni tarixiylik printsipiga amal qilinadi. turkiy tillarning tasnifi xi asrda m. koshg‘ariy tomonidan berilgan bo‘lsa ham, xix asrgacha bu tillarning mukammal tasnifi yaratilmagan edi. xix asrdan boshlab turkiy tillarni rus olimlari tasnif qila boshladilar. bularga ayrimlarini namuna sifatida keltiramiz: i. v.v. radlov …

3 / 7

nda ayrim lingvistik belgilar hisobga olingan). v. v.a. bogoroditskiy (1921) tasnifida o‘rta osiyo guruhiga o‘zbek, uyg‘ur, qozoq, qirg‘iz, qoraqalpoq tillari kiritilgan. ularning ba’zilari turkiy tillarni hududiy - jug‘rofiy jihatdan tasnif qilsa, boqshalari tshsharning bir xil lingvistik beyagisiga asoslanadi. uchinchilarida turkiy tillar tarixi xalq tarixi bilan etarlicha bog‘lanmaydi. shular ichida n.a. baskov tasnifi ancha mukammal tuyuladi. 1. turk xoqonligi davrida qadimgi tug-yu turk tili (u1-1x asrlar). vi-viii asrlar; viii - ix asrlar). 2. qadimgi o‘zbek tili (1x-xn asrlar). 3. eski o‘zbek tilining ilk davri (xiii -xiv asrlar). 4. eski o‘zbek tili (xiv asrning oxiridan xix asr ii yarmigacha). 5. hozirgi zamon o‘zbek adabiy tili: a) xix asrning ii yarmidan oktyabr inqilobigacha bo‘lgan davr o‘zbek adabiy tili. b) sho‘ro davri o‘zbek milliy adabiy tili. vi. g‘.abduraxmonov, sh.shukurov tarixi (1973): 1. eng qadimiy turkiy til (vii asrgacha). 2. qadimgi turkiy til (vii asrdan xi asrgacha). 3. eski turkiy til (xi asrdan xiii asrgacha). …

4 / 7

ningdek o‘zbek xalqi va millatining shakllanishi, ijtimoiy-tarixiy taraqqiyotiga qarab shunday davrlarga bo‘lish mumkin. i. o‘zbek xalq tili taraššiyotining ilk davri. bu davr xi asrdan xiv asrning yarmigacha bo‘lgan davrni o‘z ichiga oladi. ii. o‘zbek xalq tili taraqqiyotining o‘rta davri. bu xiv asrning 2-yarmidan xix asrning 1-yarmigacha bo‘lgan davrni o‘z ichiga oladi. bu davr eski o‘zbek adabiy tilining shakllangan va ma’lum tarakiyotga yuz tutgan davridir. iii. o‘zbek xalq tili taraqqiyotining so‘nggi davri. bu davr xix asrning 2-yarmidan oktyabr revolyutsiyasining g‘alabasi va o‘zssr barpo etilgan davrni o‘z ichiga oladi. iv.milliy o‘zbek adabiy tili. bu davrda o‘zbekiston milliy tili shakllandi va taraqqiy etdi. o‘zbek tilining ilk davri va eski o‘zbek tili. x asr qarluq qabilalarining ittifoqi ancha kuchaydi va ular o‘zlarining qoraxoniylar davlatini barpo etadilar. ularning markazi shakllavdi. albatta, bu protsess xi asrdagi qoraxoniylar davlatining mahalliylashtirish tendentsiyasini rivojlantirish bilan bog‘liq edi. ilk davr o‘zbek adabiy tili ikki xarakterda bo‘lgan: 1) kitobiy adabiy til. …

5 / 7

iyning «hibatul haqoyiq» (xii asr), alining «qissai yusuf» (xiii asr), rabg‘o‘ziyning «qissasi rabg‘o‘ziy» va «qissasul anbiyo» (xiv) qutbning «xisrav va shirin» (xiv asr) hamda turli davlat yorliqlari, hujjatlari kiradi. yuqorida keltirilgan davrlar o‘zaro ichki bog‘langan, biri ikkinchisi uchun tarixiy zamon tayyorlagan. bu davrlar ijtimoiy- tarixiy nuqtai-nazardangina emas, balki o‘ziga xos lingvistik xususiyatlariga qarab ham farqlanadi. i davr tili uchun davrlashish hodisasi xarakterli bo‘lsa, keyingi davrlar uchun y - lashish xarakterlidir. eski o‘zbek adabiy tilining dialektal asoslari borasida hozirgacha turli munozaralar mavjud . shuni aytish kerakki, lingvistik adabiyotlarda eski o‘zbek tilining xususiyatlari haqida gap borganda buyuk alisher -navoiy asarlariga asoslaniladi, chunki alisher navoiy o‘zbek xalqining ulug‘ mutafakkiri, atošli shoiri va ulkan tilshunosi bo‘lishi bilan birga eski o‘zbek adabiy tiliga asos solgan, uni shakllantirish va rivojlantirish ishiga hammadan ko‘ra ko‘p hissa qo‘shgan bir siymodir. shuning uchun ham eski o‘zbek adabiy tilining shakllanishi va taraqqiy etishi xaqqoniy ravishda alisher navoiyning tabarruk nomi bilan …

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘zbek tili tarixini davrlashtirish xususida o‘zbek tilshunoslari dunyoqarashi"

1-amaliy mashg’ulot mavzusi: o‘zbek tili tarixini davrlashtirish xususida o`zbek tilshunoslari dunyoqarashi. xix asr oxiri – xx asr boshlaridagi rus turkologlarining turkiy tillarga oid tasniflari. o‘zbek tili tarixini davrlashtirish xususida o‘zbek tilshunoslari dunyoqarashi reja: 1. turkiy tillarning tasnifi va davrlashtirish xususida 2. o‘zbek tili tarixini uning ichki rivojlanish xususiyatlari haqida 3. o‘zbek tilshunoslarining davrlashtirishga doir qarashlari o‘zbek tili uyg’ur tili bilan birgalikda qarluq tili gruppasiga kiradi. qarluq tili tarixiy jihatdan o‘rta osiyo gruppasiga, ayniqsa, g‘arbiy xun shaxobchasiga kirgan tillar bilan oiladoshdir.xi asrdan keyingi o‘rta osiyo turkiy tillari, shu jumladan, o‘zbek adabiy tilining rivojlanishidagi ma’lum davrlarni belgilash mumkin.til t...

This file contains 7 pages in DOCX format (25.6 KB). To download "o‘zbek tili tarixini davrlashtirish xususida o‘zbek tilshunoslari dunyoqarashi", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘zbek tili tarixini davrlashti… DOCX 7 pages Free download Telegram