farazning (gipoteza) fan va ijoddagi xususiyatlar

PPT 19 sahifa 4,8 MB Bepul yuklash

19 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 4,8 MB

Fayl turi PPT

Sahifalar 19

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 19

slayd 1 farazning (gipoteza) fan va ijoddagi xususiyatlari. faraz – bilish uchun ob'ekt va sub'ektning holati, rivojlanishi, voqelikdagi o'rni haqida u yoki bu fikrning taxmin qilinishidir. faraz bilish jarayonida turlicha xususiyatlarini namoyish qiladi. chunki, biror-bir narsa yoki hodisa haqida har xil fikrlarni bildirish mumkin. sababi, uning barcha holatlarini bir paytning o'zida zamonda ham, makonda ham qamrab olish qiyin. uning bo'laklari haqida alohida-alohida fikr yuritish talab qilinadi. binobarin, faraz ana shu alohida-alohidalikdan kelib chiqib turli holatlar haqida paydo bo'ladi. narsa yoki hodisalarning xususiyatiga qarab bir necha farazlar paydo bo'ladi. farazda asosiy xususiyat shundan iboratki, unda noma'lumdan ma'lumga, ehtimol tutilgan bilimdan haqiqiy bilimga, nisbiylikdan mutlaqlikka borish yo'li hisobga olinadi. ilmiy jarayonda faraz, ba'zida, tasavvurga sig'maydigan holatlarni hisobga olib amalga oshirilmasa fan ham taraqqiy qilmaydi. yangilik yaratilmaydi. turg'unlik yuz beradi. farazda taxminiylik, ehtimollik, tasodifiylik, intuitsiya xususiyatlari mujassamlashsa, u yaxshi natija beradi. tadqiq qilinayotgan narsa va hodisa haqida faqat bitta yoki ikkita faraz kifoya …

2 / 19

sh xislatlariga ega bo'lishi talab etiladi. bu xislatlarga ega bo'lgandagina taqqoslash, g'oyalarni tushunib ilgari surish osonroq kechadi. natijada yangi ijodiy imkoniyatlar paydo bo'ladi. farazlar nazariyalar tuzishda deduktiv va induktiv xususiyatlari bilan ko'maklashadi. inson olamdagi sir-asrorlarni o'rganar ekan, u bu jarayonda osonroq va qisqa yo'l bilan borishni afzal ko'radi. shu sababli faraz orqali bilim ham hodisa yoki narsaga shunday yondashishni ma'qul ko'radi. natijada bir xil ahamiyatga ega bo'lgan farazlardan aniqroq, soddaroq, murakkab bo'lmagan, kam xarajat qiladigan, zabt etishni yaqinroq qiladigan farazni tanlab oladi. faraz asoslanganidan va uning hayotiyligi isbotlangandan so'ng nazariyaga aylanadi. tadqiqotchi o'zi tanlab olgan farazga befarq bo'lmaydi, albatta. uni har tomonlama o'rganadi, sinovdan o'tkazadi, takomillashtiradi, kelajakda mehnati natijasiz ketmasligiga harakat qiladi. shu sababli farazning dialektik jihatlariga e'tiborni qaratadi. mantiqiy, ichki, tashqi holatlarini tahlil qiladi. qarama-qarshi va o'zaro tafovutlarini aniqlaydi. farazda mantiqiy ziddiyatlar bo'lsa, bu faraz natijasiz bo'lib, u rivojlanish qonuniyatlariga ega emas. nazariya tuzishda gipotetik-deduktiv usul bu usul ham …

3 / 19

malari bilan tartibga solinadi. deduktsiya ilmiy yondashishga olib keladi va bu dalillar tajriba dalillariga solishtiriladi. tajriba esa farazni va unga asoslangan gipotetik bilimni soxtalashtirishga, undan foydalanishning asosli ekanligini inkor etish yoki aksincha bo'lishini tasdiqlashga qodir. bilish jarayoni (epistemologiya)da gipotetik-deduktiv usul farazga, qonunlar, tamoyillar, nazariyalarni aniqlashga olib boruvchi tushuntiruvchi takliflarni asoslash uchun xizmat ham qiladi. gipotetik-deduktiv uslub dalillash usuli sifatida ta'lim nazariyasi, evristika, dialektika, fikriy, eksperimental analiz, bo'lg'usi harakatlarni bashorat qilish va shu kabilarda keng qo'llaniladi. bilish jarayonining bunday holatlarida (ilmiy ijodda) tadqiqotchilar boshlang'ich farazlardan iloji boricha ko'proq deduktiv xulosalar chiqarishga harakat qiladilar va o'zlarining keyingi harakatlarida shunga qarab tuzatish kiritadilar. faraz ilmiy bilishning barcha sohalarida qo'llaniladi. bundan ijtimoiy-gumanitar, iqtisodiy fanlar ham istisno emas. ayniqsa, zamonaviy iqtisodchilar faraz muammosini o'zining bilim sohasidagi faoliyatining ajralmas qismi, deb bilishi kerak. bozor iqtisodiyotini davlat tomonidan tartibga solishni tushuntiruvchi ingliz iqtisodchisi j.keyns o'zining «bandlik, foiz va pul umumiy nazariyasi» asarida shunday deydi: «chinakam iqtisodchi, o'z …

4 / 19

tafakkur orqali aks ettirishda yordam beradi. tarixiylik - voqelik taraqqiyotining xolisona jarayonining o'zidir, ro'y bergan haqiqiy o'tmishdir. tarixiy jarayonni nazariy jihatdan ilmiy asoslash va aks ettirishdir. ammo bu aks ettirish jarayoni barcha tafsilotlarni qamrab ololmaydi. shuning uchun ham mantiqiylikda faraz ishlatiladi. narsa va hodisani oldingi rivojlanish qonuniyatlari asosida miyada tahlil qilish natijasida keyingi holatlarni ochib berish mantiqiylikning vazifasidir. mantiqiylik tarixiylik va mantiqiylik o'zaro dialektik munosabatda bo'lganda voqelikni to'g'ri aks ettirish sodir bo'ladi. falsafa tarixida bu aloqadorlikni g.gegel ko'proq tushuntirib bergan. uning fikricha, mantiqiylik birlamchi bo'lsa-da, u tarixiylikning natijasiga ham aylanadi. demak, tarixiylik va mantiqiylik birgalikda kelib bir-birini to'ldiradi. tarixiylik abadiy bo'lsa, mantiqiylik o'zgaruvchandir. mantiqiylik ishni boshlanishidan, ya'ni natijadan boshlab (iqtisodiy sohaning o'tmishini) yuqori bosqichini ham qamrab oladi. mantiqiylik real tarixiy jarayonni tahlil qilib, uning kelajagini asoslashga yordam beradi. mantiqiylik tarixiylikni aks ettirar ekan, u real tarixning tasodif va notekis yo'llarini nazardan soqit qiladi va shu bilan tarixiylikning to'g'riligini, tuzatilgan aksini …

5 / 19

ntiqiylik bilan birga tarixiylik qo'llaniladi. bu tadqiqotning xarakteri va xususiyatiga bog'liq. ammo, tarixiy usulga nisbatan mantiqiylikning ustun tomonlari bor. mantiqiylikda rivojlangan narsa va hodisaning o'ziga xos aloqa va holatlarini aniqlaganda, uning o'zidan kelib chiqib, alohida xususiyatga ega ekanligini aniqroq belgilab beradi. shu bilan bir qatorda mazkur narsa yoki hodisaning tarixini tushunish uchun yo'l ko'rsatadi. demak, mantiqiylik tarixiylikni tushunish vositasidir. mamlakatning yaqin istiqbolga (kelgusi yilga yoki yaqin bir necha yilga) mo'ljallangan byudjeti ham iqtisodiy gipotezaga qiziqarli misol bo'la oladi: u yoki bu demokratik mamlakatning hukumati byudjet loyihasini parlamentga qonun sifatida ko'rib chiqish va tasdiqlash uchun taqdim etar ekan, u, mohiyat e'tibori bilan, ehtimol tutilgan iqtisodiy rivojlanish haqidagi gipotezani ilgari suradi. bunday loyihada keltirilgan raqamlar, hisob-kitoblar, grafiklar, foizlar, sxemalar gipotetik, ehtimoliy, taxminiy xususiyatga egadir. loyiha bir necha marta qayta ishlanib, maromiga etkazilganidan so'ng parlament byudjetni tasdiqlaydi. ammo, davlat qonuniga aylanganidan keyin ham byudjet haqiqatnamo gipoteza bo'lib qoladi. zotan, biron-bir, hatto eng mufassal …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 19 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"farazning (gipoteza) fan va ijoddagi xususiyatlar" haqida

slayd 1 farazning (gipoteza) fan va ijoddagi xususiyatlari. faraz – bilish uchun ob'ekt va sub'ektning holati, rivojlanishi, voqelikdagi o'rni haqida u yoki bu fikrning taxmin qilinishidir. faraz bilish jarayonida turlicha xususiyatlarini namoyish qiladi. chunki, biror-bir narsa yoki hodisa haqida har xil fikrlarni bildirish mumkin. sababi, uning barcha holatlarini bir paytning o'zida zamonda ham, makonda ham qamrab olish qiyin. uning bo'laklari haqida alohida-alohida fikr yuritish talab qilinadi. binobarin, faraz ana shu alohida-alohidalikdan kelib chiqib turli holatlar haqida paydo bo'ladi. narsa yoki hodisalarning xususiyatiga qarab bir necha farazlar paydo bo'ladi. farazda asosiy xususiyat shundan iboratki, unda noma'lumdan ma'lumga, ehtimol tutilgan bilimdan haqiqiy bilimga, nisbiylik...

Bu fayl PPT formatida 19 sahifadan iborat (4,8 MB). "farazning (gipoteza) fan va ijoddagi xususiyatlar"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: farazning (gipoteza) fan va ijo… PPT 19 sahifa Bepul yuklash Telegram