gerontologiya va geriatriya

PPTX 35 pages 8.8 MB Free download

35 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 8.8 MB

File type PPTX

Pages 35

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 35

keksa organizmning fiziologik xususiyatlari. keksa bemorlar bilan muloqotning o’ziga xosligi. gerontologiya fani- keksa organizm kasalliklari bilan shug’ullanuvchi tibbiyot fani. gerontologiya fani odamning qarish jarayonini o‘rganadigan fan bo’lib, yunoncha geros -qari va logos -fan degan ma'noni anglatadi. gerontologiya va geriatriya o’quv dasturlarida asosiy o’rinni egallashi lozim, chunki qarilik deb atalmish ko’pgina o’zgarishlar erta - yetuklik, xatto o’smirlik davrlarida xam boshlanishi mumkin. gerontologiya asosini qarish biologiyasi tashkil qiladi, ammo qarilik muammolari kompleks bo’lib, biotibbiy, psixologik, antropologik, ijtimoiy-iqtisodiy muammolardan iboratdir. u turli xil bilimlar asosida kelib chiqib tobora oshib bormoqda. gerontologiyaning asosiy maqsadi insonni faol va to’la qonli xayotini uzaytirish yo’llarini izlab topishdir. gerontologiya tibbiy biologiya fani bilan chambarchas bog’liq bo’lib, qarish sabablarini molekula va xujayralardan to butun organizmgacha o’rganadi. keksa yoshdagi bemorlarga xizmat qilish xar bir tibbiy xodimlarining mexnatini asosini tashkil etadi, chunki tibbiy xizmatga muxtoj bemorlarning 25-30 foizini keksa yoshdagi bemorlar tashkil etadi. bundan tashqari demografik ko’rsatkichlarda xam qariyalar soni oshib …

2 / 35

agi kishilar gigienasini o’rganadigan fandir. 4.gerontopsixologiya – keksalar psixikasi va fe'l-atvorini o’rganadigan fandir. 5.gerodietika – keksaygan kishilar ovqatlanishi va uning xususiyatlarini o’rganadigan bo’limdir. xar yili qariyalar soni yer yuzida 2,4% ga ko’paymoqda. uning sababi: axolini ijtimoiy-iqtisodiy xolatining, xamda gigienik sharoitning yaxshilanganligidadir. ayrim ma'lumotlarga ko’ra 2020 yilga kelib keksa va qariyalar soni 1 mlrd.ga yetishi mumkin.qarilik – organizmda yoshning ulg‘aya borishi bilan ro‘y beradigan tabiiy o‘zgarishlarning yakuniy bosqichidir. qarish jarayonlarida organ va to’qimalardagi o’zgarishlarga tashqi muxit ta'sir qiladi. qarilikdagi o’zgarishlar fiziologik jarayon bo’lib, ko’pchilik olimlar fikriga ko’ra birlamchi kasallik xisoblanmaydi, lekin organizmning funksional qobiliyatining cheklanishiga va tashqi zararli omillarga chidamliligining pasayishiga olib keladi. bundan tashqari qarish biologik parchalanuvchi jarayon bo’lib, bunda organizmning moslashish qobiliyati cheklana borib, turli patologik o’zgarishlar rivojlanadi va o’lim muqarrarligi tezlashadi. 4. qariya organizmni o’ziga xos xususiyatlari ko’p xujayrali murakkab organizmlar umri davomida anatomik, balki funksional jixatdan xam ma'lum bir o’zgarishlarni boshdan kechiradi. bu o’zgarishlar yoshi o’tgan sari …

3 / 35

llarda esa 50 yoshda maksimal xolatda bo’ladi. shu bilan bizga ma'lumki, yoshlik davridan yetuklik davriga o’tishda, inson xayotining pasayib borishi 30-35 yoshdan boshlanadi, lekin sezilarli o’zgarishlar 45 yoshdan so’ng boshlanadi. nafaqa yoshiga to’g’ri keluvchi 45-59 yoshni fiziologik va ijtimoiy xususiyatlarga ko’ra «o’rta» yosh deb qarash tavsiya qilinadi. bu davrda odatda turli endokrin o’zgarishlar kuzatilib, klimaks rivojlanishi va qarilik jarayonlariga ta'sir qilishi erkaklarga nisbatan ayollarda kuchliroq namoyon bo’ladi. keksalik yoshi, shuningdek ish qobiliyatining va faollik darajasining saqlanishi bilan xam xarakterlanishi mumkin, bunda xayot siklining oxirgi etapi – fiziologik qarilik 75 yoshdan boshlanishi aniqlangan. uzoq yashovchilar (90 yoshdan yuqori) kechki fiziologik qarilik modeli sifatida qaraladi. gerontologiya adabiyotida “fiziologik“ va “vaqtidan oldingi” qarish terminlari keng ishlatiladi. fiziologik qarish deganda – qarilikdagi o’zgarishlarni asta-sekin rivojlanishi va tabiiy boshlanishi tushunilib, organizmning tashqi muxitga moslashish qobiliyatining cheklanishi tushuniladi. erta qarish – sog’lom odamlar yoshiga nisbatan turli o’zgarishlarni erta paydo bo’lishi tushuniladi. boshqacha qilib aytganda insonning biologik …

4 / 35

huki, kasallik qarishni tezlashtiradi. qarilik esa – kasallikni avj oldiradi. demak, fiziologik qarish biologik determinirlangan biologik jarayon xisoblanadi, erta qarish esa–turli omillar bilan bog’liq bo’lgan tabiiy jarayon kechishni o’zgarishidir erta qarishga olib keluvchi moyil omillar quyidagilar: gipodinamiya, uzoq va tez-tez qaytariluvchi asabiy-emotsional zo’riqish, tartibsiz ovqatlanish, surunkali kasalliklar, zararli odatlar va nasliy moyillik (ota-onasi xayotining qisqa davomiyligi). organizmdagi chuqur anatomik va funksional o’zgarishlar qarilik involyusion protsessi tushunchasini anglatadi anatomik o’zgarishlar qarilik atrofiyasi ko’rinishida sklerozga moyillik xolatida xarakterlanadi, bu xolat moddalar almashinuvining boshqacha bo’lib qolishi, shuningdek jinsiy bezlar funksiyasining susayishiga xamda endokrin muvozanatning buzilishiga, ya'ni yangilanish va yemirilish muvozanatining buzilishiga olib keladi. bunday xolatga yorqin misol,”anoreksiya” -ishtaxaning pasayib ketishi, bu xolat to’qimalarning yashashi uchun zarur bo’lgan energiya manbai, ozuqa moddalariga bo’lgan talabining pasayib ketishi ko’rinishida namoyon bo’ladi.qarilik atrofiyasi deganda xujayralarda yuz beradigan regressiv o’zgarishlar yig’indisi, ya'ni xujayralar xajmining, sonining kamayishi kuzatiladi. nerv to’qimalarida pigmentli, yog’li degeneratsiya va atrofik o’zgarishlar ro’y beradi. qon …

5 / 35

o’y beradi. markaziy nerv sistemasidagi yoshga bog’liq o’zgarishlar oqibatida qarilik belgilari namoyon bo’ladi: psixikada, oliy nerv faoliyatida, aqliy va jismoniy qobiliyatining pasayishi kuzatiladi. pavlovning fikricha, qarilikda miyadagi qo’zgalish va tormozlanish jarayonlarining bir-biri bilan almashinishi sustlashadi, shartli reflekslar paydo bo’lishi qiyinlashadi. shartsiz reflekslar xarakteri xam o’zgaradi, analizatorlar faoliyati pasayadi. qarilikda inson ruxiy faoliyatida bilish, idrok, fikr qilish, tafakkur, emotsiyalar pasayadi. yoshga aloqador o’zgarishlar ya'ni moddalar almashinuvining buzilishi, jinsiy bezlar funksiyasining susayishi, endokrin muvozanatning bo’zilishidan psixoz paydo bo’ladi. qarilikda endokrin bezlarda atrofik va sklerotik o’zgarishlar paydo bo’ladi, sekretor funksiyalar pasayadi. gipofizda bazofil xujayralar soni ko’payib atsidofil xujayralar soni kamayib ketadi. bu xujayralarda dnk miqdori kamayadi, kolloid to’planadi. qalqonsimon bezlar epiteliotsitlarida dnk miqdori kamayib ketadi. me'da osti bezida destruktiv o’zgarishlar oqibatida yirik orolchalar kamayib, mayda orolchalar ko’payib ketadi. β -xujayralar soni kamayib, qandli diabet rivojlanadi. striopallidar sistemada katexolamin almashinuvining buzilishi parkinsonizm rivojlanishiga sabab bo’ladi. 60 yoshdan o’tgan odam yuragi og’irligi kamayadi, bo’shliqlari kengayadi, …

Want to read more?

Download all 35 pages for free via Telegram.

Download full file

About "gerontologiya va geriatriya"

keksa organizmning fiziologik xususiyatlari. keksa bemorlar bilan muloqotning o’ziga xosligi. gerontologiya fani- keksa organizm kasalliklari bilan shug’ullanuvchi tibbiyot fani. gerontologiya fani odamning qarish jarayonini o‘rganadigan fan bo’lib, yunoncha geros -qari va logos -fan degan ma'noni anglatadi. gerontologiya va geriatriya o’quv dasturlarida asosiy o’rinni egallashi lozim, chunki qarilik deb atalmish ko’pgina o’zgarishlar erta - yetuklik, xatto o’smirlik davrlarida xam boshlanishi mumkin. gerontologiya asosini qarish biologiyasi tashkil qiladi, ammo qarilik muammolari kompleks bo’lib, biotibbiy, psixologik, antropologik, ijtimoiy-iqtisodiy muammolardan iboratdir. u turli xil bilimlar asosida kelib chiqib tobora oshib bormoqda. gerontologiyaning asosiy maqsadi insonni faol va t...

This file contains 35 pages in PPTX format (8.8 MB). To download "gerontologiya va geriatriya", click the Telegram button on the left.

Tags: gerontologiya va geriatriya PPTX 35 pages Free download Telegram