sezgi

DOC 8 sahifa 71,0 KB Bepul yuklash

8 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 71,0 KB

Fayl turi DOC

Sahifalar 8

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 8

5 - mavzu: sezgi. reja: 1. sezgi haqida tushuncha 2. sezgilarning nerv – fiziologik asoslari 3. sezgilar tasnifi va turlari. 4. sezgi turlari 5. organik sezgilar tayanch iboralar: eksteroretseptor, sinesteziya, sensibilizlitsiya, sezgi, proprioretseptor, interoretseptor, analizator, adaptatsiya sezgi haqida tushuncha ma'lumki bizni o'rab turgan tashqi olamdagi narsa va hodisalarning juda ko'p belgi va xususiyatlari mavjud. masalan, narsalarning rangi, ta'mi, hidi, qattiq yoki yumshoqligi, g'adir-budur yoki tekisligi, harorat va boshqalar. ana shu narsa va hodisalarning turli xil belgi, xususiyatlarini biz ham turlicha sezgi a'zolarimiz orqali ongimizda aks ettiramiz. tevarak-atrofimizdagi narsa va hodisalarning turli xil belgi hamda xususiyatlari har doim ham bizning sezgi a'zolarimizga ta'sir etib turadi. natijada bizda turli sezgilar hosil bo'ladi. chunonchi, nurlarning ko'zimizga ta'sir qilishi natijasida ko'rish sezgisi, har xil tezlik va kuchlanishdagi havo to'lqinlarining qulog'imizga ta'sir etishi natijasida eshitish sezgisi, nafas olish paytida havo bilan birga burun bo'shlig'iga kirgan har turli modda zarrachalarining ta'siri natijasida hid sezgisi, biror narsani …

2 / 8

uning yuzaga kelishi o'z-o'zidan hosil bo'lmaydi. ular jumlasiga quyidagilar kiradi: sezgi a'zolariga ta'sir etadigan narsa va hodisaning bo'lishi. sezuvchi apparat, ya'ni analizatorning mavjud bo'lishi. masalan, havoning sovuqligini, temirning qattiqligini, qorning yumshoqligi va boshqalarni sezamiz. sezgi idrok bilan bog'liq bo'ladi, lekin narsa va hodisani idrok qilishdan oldin uni sezish lozim, shu bois sezgilar materiyaning sezgi a'zolarimizga ta'siri natijasidir. sezgi axborotlarini qabul qilib, tanlab, to'plab, har bir sekundda axborotlar oqimini qabul qilib va qayta ishlab miyaga etkazib beradi. natijada tevarak - atrofdagi tashqi olamni va organizm o'z ichki holatini adekvat “mos” aks ettirishi hosil bo'ladi. sezgi a'zolari tashqi olamning inson ongiga olib kiradigan yo'llaridan biridir. sezgilarning nerv – fiziologik asoslari ma'lumki, sezgilar faqatgina tashqi ta'sirlar natijasida hosil bo'lmay, balki organizmning ichki holatida ham amalga oshiriladi. sezgi nerv tizimining u yoki bu qo'zg'atuvchidan ta'sirlanuvchi reaktsiyalari tarzida hosil bo'ladi va har qanday psixik hodisa kabi reflektorlik xususiyatiga egadir. sezgilarning nerv – fiziologik asosini qo'zg'atuvchining …

3 / 8

periferik bo'limlaridan keladigan nerv signallarining qayta ishlanishi sodir bo'ladigan qobiq osti va qobiq bo'limlari. analizatorning qobiq bo'limida retseptor hujayralarining asosiy qismi jamlangan o'zak, ya'ni markaziy qism va qobiqning turli joylarida ma'lum miqdorda mavjud tarqoq hujayra qismlaridan tarkib topgan tashqi qism bo'ladi. analizatorning o'zak qismida retseptordan markazga intiluvchi nervlar joylashgan bo'lib, ko'plab hujayralardan iborat. mazkur analizatorning periferik, ya'ni tarqalib ketgan qismlari boshqa analizatorlarning o'zaklari bilan yondosh sohalariga kiradi va alohida narsalarni izlash jarayonida butun bosh miya qobig'ining katta qismi ishtirok etishiga erishiladi. analizatorning o'zagi analiz va sintez qilish funktsiyasini bajaradi, masalan, tovushlarning balandligi. tarqoq qismlar dag'al analiz funktsiyalarni, masalan musiqiy ohang va tovushlarni farqlash bilan bog'liq bo'ladi. analizator nerv jarayonlarining yoxud reflektor yoyining butun yo'li manbasi va eng muhim qismini tashkil etadi. reflektor yoyi retseptordan ta'sirotni miyaga olib boruvchi nerv yo'llari va effektordan tarkib topgandir. reflektor yoyi elementlarning o'zaro munosabati murakkab organizmning tevarak–atrofdagi olamda to'g'ri mo'ljal olishning organizmning yashash sharoitlariga muvofiq …

4 / 8

hamda retseptorlari tananing sirtqi qismida joylashgan sezgilar, ya'ni ekstroretseptiv sezgilar; 2. ichki tana a'zolari holatlarini aks ettiruvchi hamda retseptorlari ichki tana a'zolarida, to'qimalarda joylashgan sezgilar, ya'ni interoretseptiv sezgilar. 3. tanamiz va gavdamizning holati hamda harakatlari haqida ma'lumot (axborot, xabar) beruvchi muskullarda, bog'lovchi paylarda, mushaklarda joylashgan sezgilar, ya'ni proprioretseptiv sezgilar. sezgilarning tasnifi va bu boradagi tadqiqotlarni tahlil qilamiz. dastlabki mulohazalar interoretseptiv sezgilar u borasida rus psixologi a.r.luriya tadqiqot ishini olib borgan. uning fikricha, interoretseptiv sezgilar asl, tub, ma'nodagi sezgilar emas, balki emotsiyalar bilan sezgilar o'rtasidagi oraliq sezgilar sifatida namoyon bo'ladi. psixologiya fanida mazkur sezgilar to'la o'rganilmaganligi sababli uni “noma'lum hislar” deb atalgan. bu asosan ichki organlarning xastaliklarida vujudga keluvchi holatlarni diagnostika qilishda alohida ahamiyat kasb etadi. interoretseptiv sezgilar insonning kayfiyatida, emotsional reaktsiyalari o'zgarishida ko'zga tashlanadi, bolada esa xatti–harakatning keskin o'zgarishiga sabab bo'ladi. chunki bola tana a'zolaridagi ichki holatini anglash, his qilish imkoniyatiga ega emas. shuning uchun undagi xatti-harakatning umumiy o'zgarishi belgilardan …

5 / 8

igovkiylar tomonidan atroflicha o'rganilgan. ularning fikriga ko'ra, bu narsalarning barchasi shartli reflektor faoliyati mexanizmlaridan kelib chiqadi propriotseptiv sezgilar gavdaning fazodagi holati to'g'risida signallar bilan ta'minlab turadi. ular inson harakatining boshqaruvchisi hisoblanib va afferent asosini tashkil qiladi. pereferik retseptorlar muskullar, pay va bo'g'imlarda joylashgan bo'lib, maxsus tanachalar shakliga ega va ular puchchini tanachalari deb ataladi. tanachalarda vujudga keluvchi qo'zg'atuvchilar muskullarning harakatlashuvi natijasida va bo'g'imlar holatining o'zgarishi, nerv tolalari yordamida, orqa miyaning orqa ustunidagi oq suyuqligiga etkaziladi. qo'zg'ovchilar burdax va goll yadrosining quyi bo'limlariga etib keladi va undan po'stosti tugunchalaridan o'tib, bosh miya katta yarim sharining qorong'ulashgan zonasida harakatlarini yakunlaydilar. proprioretseptorlar harakatning afferent asosi ekanligini a.orbeli tomonidan, hayvonlarda p.k.anoxin, odamlarda esa n.a.bernshteynlar tomonidan o'rganilgan. psixologik ma'lumotlarga ko'ra, gavdaning fazodagi holati, sezgirligi statik sezgilarda o'z ifodasini topadi. uning markazi ichki quloq kanallarida joylashgan bo'lib, ular o'zaro bir-biriga perpendikulyar bo'shliqda tutash holatda yotadi. masalan, bosh holatining o'zgarishi quyidagi sxemada ko'rish mumkin: a) endolimfa suyuqligiga …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 8 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"sezgi" haqida

5 - mavzu: sezgi. reja: 1. sezgi haqida tushuncha 2. sezgilarning nerv – fiziologik asoslari 3. sezgilar tasnifi va turlari. 4. sezgi turlari 5. organik sezgilar tayanch iboralar: eksteroretseptor, sinesteziya, sensibilizlitsiya, sezgi, proprioretseptor, interoretseptor, analizator, adaptatsiya sezgi haqida tushuncha ma'lumki bizni o'rab turgan tashqi olamdagi narsa va hodisalarning juda ko'p belgi va xususiyatlari mavjud. masalan, narsalarning rangi, ta'mi, hidi, qattiq yoki yumshoqligi, g'adir-budur yoki tekisligi, harorat va boshqalar. ana shu narsa va hodisalarning turli xil belgi, xususiyatlarini biz ham turlicha sezgi a'zolarimiz orqali ongimizda aks ettiramiz. tevarak-atrofimizdagi narsa va hodisalarning turli xil belgi hamda xususiyatlari har doim ham bizning sezgi a'zolarimizga ta...

Bu fayl DOC formatida 8 sahifadan iborat (71,0 KB). "sezgi"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: sezgi DOC 8 sahifa Bepul yuklash Telegram