psixogenetika predmet, vazifalari va ahamiyati

DOC 107 pages 1.6 MB Free download

107 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.6 MB

File type DOC

Pages 107

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 107

1. mavzu : psixogenetika predmet, vazifalari va ahamiyati. 1. psixogenetika fani mazmuni va predmeti 2. psixogenetikaning vazifalari va ahamiyati tayanch tushunchalar: o’zgaruvchanlik, irsiyat, genotip, fenotip psixogenetika fani mazmuni va predmeti. genetika yunoncha ≪geneticos≫ so‘zidan olingan bo‘lib, tugilish, kelib chiqish degan ma’noni ifodalaydi. genetika tirik organizmlaming irsiyati va o’zgaruvchanligi to‘g‘risidagi fan bo‘lib, biologiyaning alohida shoxobchasi hisoblanadi. irsiyat barcha hayotiy hodisalaming asosini tashldl etib, tirik organizmlaming o ‘xshash belgi-xossalarini avloddan-avlodga o ‘tishi va rivojlanishini ma’lum tashqi muhit sharoitida ta’minlab beruvchi xossadir. o‘zgaruvchanlik esa tirik organizmlarning ota-ona belgilaridan farq qiluvchi yangi belgilarini namoyon qilish xossasidir. irsiyat va o‘zgaruvchanlik ikki qarama-qarshi jarayon bo‘lishiga qaramay bir vaqtda namoyon boiadi. irsiyatsiz o‘zgaruvchanlik, o‘zgaruvchanliksiz irsiyat kuzatilmaydi. irsiyat va o‘zgaruvchanliksiz yer yuzida hayotning evolutsiyasini tasawur etish qiyin. irsiyat o‘simlik va hayvonlaming har bir turining o‘ziga xos belgi va xossalarini bir qancha avlodlarda turg‘un saqlanib qolishini ta’minlaydi. irsiyat tufayli turga tegishli organizmlar o ‘zgaruvchan tashqi muhit sharoitlariga moslashib yashab …

2 / 107

t omillari ta’sirida genotipi o‘zgarishsiz kechadigan organizmlar fenotipining o‘zgarishidir. irsiyat va irsiylanish tushunchalarini farqlay bilish lozim. ma'lum bir oqsil molekulasini tuzilishi, belgining rivojlanishi va organizmning tuzilishi rejasining genlar orqali belgilanish xususiyatiga irsiyat, organizmdagi irsiy belgi va xususiyatlarning avloddan avlodga o‘tish jarayoni irsiylanish deyiladi. organizm irsiy omillar yig‘indisi — genotipni tuxum hujayra .urug’lanishi davrida ota-onasidan oladi. genotipdagi hamma o’zgarishlar ham nuqsonga sabab bo‘lmaydi. organizmning genotipi uning moslanish imkoniyatlarini va tashqi omillarga javoban reaksiya normasini belgilab beradi. organizm barcha belgilarining yigindisi genotipda kodlashtirilgan irsiy axborot tuzilishiga va uning ifodalanish (ekspressiya) darajasiga bog’liq bo’ladi. genotipdagi mutatsiyalar yoki o ‘zgarishlar neytral bo’lib, aksariyat hollarda, organizmlar fenotipik o‘zgarishiga olib kelmaydi. biroq, genotipdagi u ma’noga ega” genlar (ya’ni oqsil strukturasi o‘zgarishi bilan aloqador) o‘zgarishlar genotipni buzilishiga olib kelib, turli nuqsonlar keltirib chiqaradi. genotipdagi “ma’noga ega” bo’lgan mutatsiyalar sonini neytral mutatsiyalar soniga nisbati organizm genotipini o‘zgaruvchanlik darajasini ko‘rsatadi. irsiyatning moddiy asosi bo’lib bo’linish jarayonida qiz hujayralarga taqsimlanish …

3 / 107

aro aloqasining natijasi hisoblanadi. savol va topshiriqlar: 1. psixogenetika predmeti va vazifalari? 2. modifikatsion o’zgaruvchanlik nima? 3. fenotip va genotip nima? 2-mavzu: psixogenetikaning fan sifatida shakllanishi tarixi. 1. psixogenetika tarixi 2. psixogenetika fani taraqqiyotiga hissa qo`shgan olimlar 1.psixogenetika tarixi. ma`lumki har bir fanning tarixini insoniyat tarixidan izlash kerak. xuddi shunday genetika fanining tarixi ham tajriba va hayot bilan bog`liq. inson juda qadimdan yaxshi narsalardan foydalanishga intilgan: misol uchun o`simlik va chorva mollarini chatishtirib, yaxshi zot va navlar olgan. bularni yanada takomillashtirib o`z eҳtiyojini qondirish uchun ishlatgan. asrimizning 2-chi yarmida naslchilik va urug`chilikda, o`simlikshunoslikda erishilgan yutuqlar irsiyat masalalarini o`rganishga katta qiziqish tug`dirdi. genetika, seleksiya fanlarining rivojlanishida angliyalik olim ch. darvinning (1809-1882) organik olamning rivojlanishi to`g`risidagi evolyutsion ta`limot muhim ahamiyatga ega. darvingacha bo`lgan davrda fan k.linney (1707-1779) va j.kyuve (1768-1832) ta`limoti asosida rivojlandi. ularning ta`limotida o`lik va tirik tabiat o`zgarmas, o`simlik va hayvonlar avval qanday bo`lsa doimiy shunday bo`ladi deyilgan. ammo oz …

4 / 107

vchanlik tufayli tashqi sharoit ta`sirida bir necha formadagi organizmlar vujudga kelishini isbotlab berdi. darvin irsiyat, o`zgaruvchanlik va tanlashning (tabiiy, sun`iy) evolyutsiya faktorlari sifatidagi ahamiyatini ko`rsatib berdi. uning ta`rificha, sifatlar vujudga kelsa, irsiyat bu xususiyatlarni avlodlarga mustahkamlaydi, tabiiy tanlanish esa ma`lum sharoitga moslanishni vujudga keltiradi, natijada foydali o`zgaruvchanlikka ega bo`lgan organizmlar yashaydi, aks holdagilari nobud bo`ladi. darvinning «xonakilashtirish ta`sirida hayvon va o`simliklarning o`zgarishi» (1868), «odamning paydo bo`lishi va jinsiy tanlanish» (1871) kabi asarlari biologiyada evolyutsion ta`limotning nazariy asosini tashkil etdi. nemis olimi gofmeyster hujayra yadrosining bo`linishi va ona hujayradan 2 ta qiz hujayra hosil bo`lishini 1848 yilda aniqladi. keyinroq ru o`simlik va hayvon hujayralari bo`linishi umumiyligini belgilab berdi. v.valdeyer xromosomani aniqladi. 1874 yilda i.d.chistyakov somatik hujayraning bo`linishini o`rganib gofmeyster fikrini tasdiqladi. o.gertvig tipratikonlarda tuxum hujayra yadrosining spermatozoid yadrosi bilan qo`shilishini 1875 yilda birinchi marta aniqladi. bu hodisa 1880-1883 yillarda ochiq urug`li o`simliklarda gorojankin, 1884 yilda yopiq urug`lilarda strasburgerlar tomonidan o`rganildi. 18-asr …

5 / 107

maklarning duragaylash bo`yicha olib borgan ishlari genetika fanining rivojida va mustaqil fan sifatida ajralib chiqishida katta ahamiyatga ega. gugo de friz (gollandiyada) lolaqizg`aldoq, germaniyalik korrens makkajo`xori, avstriyada chermak no`xat o`simligi duragaylari ustida ishlab, ota va ona irsiy belgilarining nasldan-naslga berilishi va duragaylarning belgilar bo`yicha ajralishi haqidagi maqolalarini 1900 yilda bir-biridan bexabar holda e`lon qildilar. shuning uchun ham genetikaning fan sifatida maydonga kelishini 1900 yilning bahori hisoblaymiz. yuqorida nomlari qayd etilgan uchchala botanik olim ham chex olimi g.mendelning 1865 yilda e`lon qilingan irsiyat qonunlarini «qaytadan kashf etdilar». bu qonun mendelning 1865 yilda nashr etilgan «o`simlik duragaylari ustida tajribalar» asarida bayon etilgan edi. mendel no`xat ustida tajriba olib borib, ularning ayrim belgilarining keyingi bo`g`inda berilishini o`rgandi va 2 ta muhim masalani hal etdi. belgi va xususiyatlar jinsiy hujayralar orqali beriladigan ayrim irsiy omillar bilan belgilanadi. organizmlar chatishtirilganda ularning ayrim belgi va xususiyatlari yo`qolib ketmaydi, balki ota va onada qanday bo`lsa, kelgusi bo`g`inlarda …

Want to read more?

Download all 107 pages for free via Telegram.

Download full file

About "psixogenetika predmet, vazifalari va ahamiyati"

1. mavzu : psixogenetika predmet, vazifalari va ahamiyati. 1. psixogenetika fani mazmuni va predmeti 2. psixogenetikaning vazifalari va ahamiyati tayanch tushunchalar: o’zgaruvchanlik, irsiyat, genotip, fenotip psixogenetika fani mazmuni va predmeti. genetika yunoncha ≪geneticos≫ so‘zidan olingan bo‘lib, tugilish, kelib chiqish degan ma’noni ifodalaydi. genetika tirik organizmlaming irsiyati va o’zgaruvchanligi to‘g‘risidagi fan bo‘lib, biologiyaning alohida shoxobchasi hisoblanadi. irsiyat barcha hayotiy hodisalaming asosini tashldl etib, tirik organizmlaming o ‘xshash belgi-xossalarini avloddan-avlodga o ‘tishi va rivojlanishini ma’lum tashqi muhit sharoitida ta’minlab beruvchi xossadir. o‘zgaruvchanlik esa tirik organizmlarning ota-ona belgilaridan farq qiluvchi yangi belgilarini namoyo...

This file contains 107 pages in DOC format (1.6 MB). To download "psixogenetika predmet, vazifalari va ahamiyati", click the Telegram button on the left.

Tags: psixogenetika predmet, vazifala… DOC 107 pages Free download Telegram