institutsional iqtisodiyot: nazariya va amaliyot

DOC 7 pages 86.0 KB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 86.0 KB

File type DOC

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

1. mavzu: “institutsional iqtisodiyot” fani paydo bo‘lishi, predmeti va rivojlanishi 1.1. institutsional nazariyalarning paydo bo‘lishi va rivojlanishi tarixi institutsional nazariya avval klassik siyosiy iqtisodning, so‘ngra esa ekonomiksning mug‘olib ta'limot sifatida paydo bo‘lib, rivojlangan. amerikalik iqtisodchi ben seligmen institutsionalizmni «formalizmga qarshi g‘arayon», ya'ni iqtisodiy nazariyada nafaqat rasmiy modellarni va qat'iy mantiqiy qoidalarni, balki butun jonli hayotni aks ettirishga intilish sifatida tavsifladi. amerikalik iqtisodiy tafakkur tarixchisi robert l.xaylbronerning ta'kidlashicha, «nihoyat, iqtisodiy fan o‘zining avvalgi saltanati – ishlab chiqarish va taqsimlash saltanatining tor doirasidan tashqariga chiqdi va endi u o‘zining oilaviy munosabatlardan tortib to sportgacha, antropologiyadan tortib to davlat huquqigacha cho‘zilgan keng hududga bo‘lganhuquqlarini e'lon qilishi mumkin». 1.1-rasm. institutsionalizmning shakllanishi manba: institutsional iqtisodiyot: nazariya va amaliyot. o‘quv – uslubiy qo‘llanma. nijniy novogorod, 2012.-70b. institutsionalizm iqtisodiy nazariyaning avvalgi eng yaxshi maktablarining quyidagi nazariy-metodologik yutuqlarini o‘z ichiga oldi: - matematik apparat va neoklassikaning marjinal prinsiplari; - germaniyadagi tarixiy maktabning metodologik vositalari; - d.rikardo rentasi nazariyasining …

2 / 7

ividlar tomonidan oqilona tanlov amalga oshiriladi; • individlarga tashqi omillar ta'sir ko‘rsatmaydi, ularning biror holatni afzal bilishi barqaror va ekzogen xususiyatga ega; • xarajatlarning yagona turi – ishlab chiqarish xarajatlari hisobga olinadi. ayni chog‘da ayirboshlash xarajatlari e'tiborga olinmaydi. “yangi” tamoyillarga ko‘ra: • bozorda ayirboshlashni amalga oshirish uchun resurslarning xususiy mulkni tashkil etishi asosiy zamin hisoblanadi; • individlarda bitim to‘g‘risidagi barcha axborot mavjud; • ayirboshlash chegaralari kamayib boruvchi foydalilik tamoyili asosida hamda resurslarning dastlabki taqsimlanishidan kelib chiqib, belgilanadi. «eski» institutsionalizm nazariyasining mohiyatini yanada to‘liqroq ko‘rib chiqish uchun ushbu ilmiy yo‘nalishning ko‘zga ko‘ringan vakillari t.veblen, k.polan'i va j.k.gelbreyt [32, 36] qarashlariga murojaat etish mumkin. mashinali ishlab chiqarishning paydo bo‘lishini tahlil qilishda kapitalist bilan yollanma ishchi o‘rtasidagi munosabatlar tizimi mehnat taqsimoti qabul qiladigan quyidagi tashkiliy shakllar orqali ularning o‘zaro ta'siriga e'tibor qaratildi: tabiiy mehnat taqsimoti → kooperatsiya → manufaktura va mutlaq qo‘shimcha qiymatni shakllantirish → xususiy ishchining paydo bo‘lishi → mashinalarning paydo bo‘lishi …

3 / 7

i u raqiblik hissiyoti (boshqalardan birinchi bo‘lish, umumiylikdan ajralib turish istagi) va mahorat hissiyoti (halol va samarali mehnat qilishga moslashish) deb nomlaydi. t.veblenning fikriga ko‘ra, raqiblik hissiyoti mulkchilik va bozordagi raqobatning asosida yotadi. ushbu hissiyotning o‘zi individ o‘z tanlovini amalga oshirishda o‘z foydaliligini ko‘paytirishni emas, balki boshqalarning ko‘z o‘ngida o‘z nufuzini oshirishni ko‘zlovchi «oshkora iste'mol»ni izohlaydi. masalan, sotib olmoqchi bo‘lgan avtomobilni tanlashda iste'molchi uning narxi va texnik xususiyatlariga emas, balki muayyan rusumdagi mashinaga egalik qilish orqali ta'minlanadigan nufuzga e'tiborni qaratadi. nihoyat, “eski” institutsionalizm namoyondasi j.k.gelbreyt o‘z tahlilini axborot va axborot almashuvining ishtirokchilar o‘rtasida taqsimlanishi masalalaridan boshlaydi. uning asosiy fikri – hozirgi bozorda hech kim to‘liq axborotga ega emas. har bir shaxsning bilimlari ixtisoslashgan va xususiy ahamiyatga ega, axborot to‘liqligiga faqat ushbu to‘liq bo‘lmagan bilimlarni birlashtiruvchi tashkilot doirasida erishish mumkin, deb ta'kidlaydi. bunda hokimiyat alohida shaxsdan guruhga birlashgan, individuallikka ega tashkilotlar qo‘liga o‘tadi. so‘ngra mazkur tashkilot individlarning xatti-harakatiga ko‘rsatadigan ta'sirni tahlil …

4 / 7

nstitutsionalizm va keynschilik. biroq, mamlakatimizda mazkur yo‘nalishlar – ayniqsa, institutsionalizm yo‘nalishi sohasidagi ilmiy-nazariy, o‘quv-uslubiy jabhalar yaxlit bayon etilgan adabiyotlarni yetarli, deb bo‘lmaydi. institutsionalizmning nazariy yo‘nalish sifatida shakllanishi bevosita klassik va neoklassik nazariyalar bilan bog‘liq. binobarin, neoklassika tamoyillaridagi yuqorida ko‘rsatilgan cheklovlarni hisobga olgan holda, bozor modelini tuzishga yo‘naltirilgan nazariya – institutsionalizm hisoblanadi. ushbu nazariyaning tadqiqot markazida institutlar – insonlar tomonidan barpo etiladigan va o‘zaro hamkorlikni tarkiblovchi siyosiy, iqtisodiy hamda ijtimoiy me'yor va qoidalar turadi. institutsional nazariyaning ko‘p sonli masalalarini yorituvchi adabiyotlarda [31, 39, 40, 50, 56] institutsionalizm turli yo‘nalishlarining metodologik xususiyatlari to‘g‘risidagi fikr-mulohazalarga katta ahamiyat berilgan. “eski” institutsionalizm bilan neoinstitutsionalizmda ko‘plab umumiyliklar mavjud, bu institutlarni tadqiq etish, shuningdek, ijtimoiy-iqtisodiy hodisalarni o‘rganishga nisbatan evolyusion yondashuvning ayrim jihatlarini tahlil qilishdir. umuman, ushbu ikkita yondashuv kesishuv nuqtalariga ega emas. rossiyalik olim r.nureevning fikricha, “eski” institutsionalizm bilan neoinstitutsionalizm o‘rtasida, kamida, uchta asosiy farq mavjud . 1) agar “eski” institutsionalistlar zamonaviy iqtisodiy nazariya muammolarini jamiyatdagi boshqa …

5 / 7

a kelmadi; neoinstitutsionalizm deduktiv yo‘ldan borib, neoklassik iqtisodiy nazariyaning umumiy tamoyillaridan ijtimoiy hayotning muayyan hodisalarini izohlashga intilmoqda. 3) “eski” institutsionalizm radikal iqtisodiy tafakkur oqimi sifatida asosiy e'tiborni insonlar manfaatlarini himoyalovchi jamoalar (asosan, kasaba uyushmalari va hukumat) xatti-harakatiga qaratdi; neoinstitutsionalizm qaysi jamoa a'zosi bo‘lish uning uchun foydali ekanligini o‘z manfaatlariga amal qilgan holda hal etuvchi mustaqil individga e'tibor qaratadi. 4) “eski” institutsionalizm metodologik xolizmdan foydalanadi, uni umumiy tarzda quyidagicha ta'riflash mumkin: “institutlar birlamchi, individlar ikkilamchi”. ushbu holat neoinstitutsional nazariyaga asos qilib olindi. shu nuqtai nazardan “eski” va “yangi” institutsional maktablarni o‘zaro farqlash lozim. ingliz iqtisodchisi j.xodjson [55] u yoki bu yo‘nalishga mansub olimlarni quyidagicha tarzda tasniflashni taklif qiladi: “eski” institutsional maktab: t.veblen, j.r.kommons, u.mitchellar, y.shumpeter, j.k.gelbreyt, f.nayt, k.polani, k.ayres, g.myurdal'. “yangi” institutsional maktab: r.kouz, d.nort, o.uil'yamson, r.pozner, m.olson, f.xayek. j.xodjsonning fikricha [55], agar “eski” maktab darvinizmga asoslanib, raqobatlashuvchi institutlar to‘g‘risidagi asoslardan foydalangan holda institutlarning uzoq vaqt mobaynida rivojlanishini ko‘rib chiqqan bo‘lsa, …

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "institutsional iqtisodiyot: nazariya va amaliyot"

1. mavzu: “institutsional iqtisodiyot” fani paydo bo‘lishi, predmeti va rivojlanishi 1.1. institutsional nazariyalarning paydo bo‘lishi va rivojlanishi tarixi institutsional nazariya avval klassik siyosiy iqtisodning, so‘ngra esa ekonomiksning mug‘olib ta'limot sifatida paydo bo‘lib, rivojlangan. amerikalik iqtisodchi ben seligmen institutsionalizmni «formalizmga qarshi g‘arayon», ya'ni iqtisodiy nazariyada nafaqat rasmiy modellarni va qat'iy mantiqiy qoidalarni, balki butun jonli hayotni aks ettirishga intilish sifatida tavsifladi. amerikalik iqtisodiy tafakkur tarixchisi robert l.xaylbronerning ta'kidlashicha, «nihoyat, iqtisodiy fan o‘zining avvalgi saltanati – ishlab chiqarish va taqsimlash saltanatining tor doirasidan tashqariga chiqdi va endi u o‘zining oilaviy munosabatlardan tortib...

This file contains 7 pages in DOC format (86.0 KB). To download "institutsional iqtisodiyot: nazariya va amaliyot", click the Telegram button on the left.

Tags: institutsional iqtisodiyot: naz… DOC 7 pages Free download Telegram