cho'llanish jarayoni va uning oqibatlari

PDF 10 pages 113.1 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 113.1 KB

File type PDF

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

mavzu: cho'llanish jarayoni va uniing oqibatlari reja: 1.cho’llanish muammosi haqida. 2.cho’llanish muammosi sabablari. 3.cho’llanish muammolariga qarshi kurashish yo’nalishlari. 3 cho’llanish muammosi haqida. cho’llanish – bu atrof muhitdagi ekotizimlarning unumdor erlar hosilining kamayishi, degredatsiyalanishi, iqlimning quruqlashishi, cho’l hududlarining kengayishi va xakozolar. o’rta osiyo hududida cho’llanish jarayonini quyidagicha ta’riflashimiz mumkin: cho’llanish butun insoniyat tarixi davomida kuzatilmoqda; ekologik o’zgarishlarni yuzaga keltirishda tabiiy omillar bilan birgalikda antropogen omillarning o’rni ham muhim bo’lib sanaladi; cho’llanish asta se-kin rivojlanuvchi jarayon bo’lib hisoblanadi va albatta shamol eroziyasi, bir xil bo’lmagan relef shakllariga, ko’chib yuruvchi qumlar arakati, qum tepaliklarining hujumiga bog’liq holatda rivoj topadi. sayyoramizda daraxtzorlarning maydoni yildan yilga kamaymoqda. ekin yerlarining katta qismi tabiiy va sun`iy eroziyaga uchradi, yer samaradorligi kamaydi. orol dengizi mavzeidacho`llanish sur`ati oshib, dengizning suvi o`rniga qum, tuz paydo bo`ldi. orol dengizining fojiasi insoniyat tarixida ekologik falokat sifatida kirdi. o`zbekistonda yerning yallig`lanishi eroziyasi buxoro viloyatining cho`llarida, farg`ona vodiysi, qarshi va boshqa tumanlarda uchraydi. changli …

2 / 10

ilik va gidrobiologik quritish usullardan foydalanib, yerni normal xolatiga keltirish lozim. tabiatda mavjud bo’lgan qurg’oqchil hududlarni aniqlash va chegaralash ko’pincha tabiiy muhitning birorta omiliga tayangan holda amalga 4 oshiriladi. bunday omillar vazifasini iqlim ma’lumotlari, tuproqlarning tarqalish xillari, o’simlik qoplami va boshqalar bajaradi. p.meygs (1955) iqlim ko’rsatkichlariga asoslanib, dunyoning qurg’oqchil hududlar kartasini tuzgan. uning hisobi bo’yicha yer yuzida arid hududlarning umumiy maydoni 48810 ming km 2 ni, yoki quruqlikning 33,6% ini tashkil etadi. shundan o’ta qurg’oqchil (ekstraarid) zonasiga 4% i, arid zonasiga 15% i va chala arid zonasiga 14,6% i to’g’ri kelishini ta’kidlagan. shunday qilib, cho’llarning vujudga kelishi, ularning rivojlanishi va geografik tarqalishi issiqlik va namlikning notekis taqsimlanishiga, jumladan, landshaftlarning tabaqalanishidagi zonallik qonuniyatiga, umumiy atmosfera tsirkulyatsiyasi sharoitiga hamda materiklarning orografik tuzilishiga, hududlarning materiklar ichkarisida yoki okeanlarga tutash joylashishiga bog’liq. shuni ta’kidlash joizki, olimlar o’rtasida hozirga qadar «cho’l» atamasi bilan «arid» atamasining mohiyatini tushunishda mutanosiblik yo’q. masalan, arid yerlarni aridlik darajasiga (qurg’oqchillik …

3 / 10

deb ataydi. cho’llarda atmosfera yog’inlari 250 mm dan kam tushadi, mumkin bo’lgan bug’lanish miqdori esa yog’in miqdoridan ko’p marta ortiq, shuning uchun cho’llarda dehqonchilik qilish sun’iy sug’orishsiz mumkin emas. ushbu joylardan suvda eriydigan tuzlarning harakati va ularning yuzada to’planishi juda faol, tuproq tarkibida organik moddalar kam. demak, cho’lda yozgi haroratning balandligi, yillik yog’in miqdorining kamligi (100-200 mm), yuza oqimining yo’qligi, qumoq qatlamlarning hukmronligi, eol 5 jarayonlarning faolligi hamda yer osti suvlarining minerallashganligi va suvda eruvchan tuzlarning tuproqda migratsion xususiyatga ega ekanligi bilan ajralib turadi pestitsidlar. pestitsidlar, ya`ni begona o`tlarni yo`qotish, turli o`simliklarning zararkunandalari, ularning kasalliklarini oldini olish, yog`och, taxta, qog`oz, xayvonot badanidagi parazitlar va kasalliklar tarqalashini oldini olish maqsadida ishlatiladigan kimyoviy moddalar xisoblanadi. pestitsidlar o`simliklarning kimyoviy ximoyalanish asosi xisoblandi. zaxarli moddalar xujayralarga kirib, ularning kimyoviy va fizikaviy xususiyatlarini o`zgartiradi. oqsil va xujayralarning moddalari bilan kimyoviy reaksiyaga kirib, ularni cho`ktirib yuboradi, fermentlarni faolsiz qilib, moddalar almashuvini buzadi. buning natijasida xujayralar o`limga …

4 / 10

a o’rganilgan va o’rganilib kelinmoqda. cho’llanish jarayonlari 210 mln. gektar maydonni egallab yotgan o’rta osiyoning arid hududlari uchun ham xarakterli. turon tabiiy geografik o’lkasida, xususan qizilqum cho’lida cho’llanish hodisalarining geografik tarqalishi boshqa arid o’lkalarga nisbatan mahalliy (lokal) xarakterga ega. o’rta osiyo sharoitida cho’llanish hodisasiga duch kelgan geotizimlar aksariyat holatlarda asliga qaytish, ya’ni, qayta tiklanish xarakteriga ega. ayniqsa, amaliy meliorativ chora-tadbirlarni qo’llash natijasida degredatsiyalashgan geotizimlar qayta tiklanib, biomassalarga boy, unumdor geotizimlarga aylanishi mumkin. 6 o’rta osiyoning , xususan orol dengizi havzasida, cho’llanish jarayoniga duchor bo’lgan landshaft majmualarining umumiy maydoni a.g.boboevning (2000) bergan ma’lumoti bo’yicha 1 405 840 km 2 ga teng. shundan kuchsiz cho’llangan yerlar 837 714 km 2 ni (59,6%), mo’tadil cho’llangan yerlar 474 356 km 2 ni (33,7%) va kuchli cho’llangan yerlar 93 770 km 2 ni (6,7%) tashkil etadi. qizilqumning hozirgi arid landshaftlarini vujudga kelishi, shakllanishi va rivojlanishida hududning geologik tuzilishi, tektonik strukturasi, litologik tarkibi va relef shakllari …

5 / 10

lar, dolomitlar, slaneslar, qumtoshlar va diabaz, porfirit, ohaktoshlarning linzasimon yupqa qatlamlari bilan murakkablashgan turli xil tuflar ko’p uchraydi. har qaysi bo’lim yotqiziqlarining stratigrafik kesmasi bo’ylab ikkitadan uchtagacha yarus uchratish mukin. qizilqumning hozirgi arid landshaftlarini shakllanishiga va rivojlanishiga to’rtlamchi (antropogen) davr yotqiziqlarining ta’siri nihoyatda katta. to’rtlamchi davr yotqiziqlari qizilqum cho’lining hamma joyida, ayniqsa tekislik, plato va botiqlarida keng tarqalgan bo’lib ular oldingi davrlar yotqiziqlarini yupqa qatlam hosil qilib qoplab olgan. bu region hududida yer yuzasining tuzilishi, kontinental iqlim sharoiti bilan bog’liq holdi uzoq davom etgan jarayonlar natijasida yotqiziqlarning turli xil genetik tiplari shakllangan. bular delyuvial, elyuvial, delyuvial-elyuvial, prolyuvial, prolyuvial-delyuvial, prolyuvial-allyuvial, allyuvial va yotqiziqlar genetik tiplaridir. shunday qilib, qizilqum cho’li hududidagi 7 landshaft majmualarining ilk bor vujudga kelishi va rivojlanishi, yoki birinchi bosqichi paleozoy tog’larining paydo bo’lishi bilan, ikkinchi bosqichi mezozoyning tog’ oldi platolari bilan va uchinchi bosqichi kaynozoyning to’rtlamchi davr yupqa yotqiziqlari qoplab olgan bepoyon tekisliklar bilan uzviy bog’liq. cho’l landshaftlarning …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "cho'llanish jarayoni va uning oqibatlari"

mavzu: cho'llanish jarayoni va uniing oqibatlari reja: 1.cho’llanish muammosi haqida. 2.cho’llanish muammosi sabablari. 3.cho’llanish muammolariga qarshi kurashish yo’nalishlari. 3 cho’llanish muammosi haqida. cho’llanish – bu atrof muhitdagi ekotizimlarning unumdor erlar hosilining kamayishi, degredatsiyalanishi, iqlimning quruqlashishi, cho’l hududlarining kengayishi va xakozolar. o’rta osiyo hududida cho’llanish jarayonini quyidagicha ta’riflashimiz mumkin: cho’llanish butun insoniyat tarixi davomida kuzatilmoqda; ekologik o’zgarishlarni yuzaga keltirishda tabiiy omillar bilan birgalikda antropogen omillarning o’rni ham muhim bo’lib sanaladi; cho’llanish asta se-kin rivojlanuvchi jarayon bo’lib hisoblanadi va albatta shamol eroziyasi, bir xil bo’lmagan relef shakllariga, ko’chib yuruvch...

This file contains 10 pages in PDF format (113.1 KB). To download "cho'llanish jarayoni va uning oqibatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: cho'llanish jarayoni va uning o… PDF 10 pages Free download Telegram