evolutsion biologiya va biologik xilma-xillikni baholash

DOCX 13 pages 24.1 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 24.1 KB

File type DOCX

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

mavzu: evolyutsion biologiya , biologik xilma - xillikni baholash. reja: 1. evolutsion biologiya va uni yo’nalishlari 2. evolutsiyaning sintetik nazariyasi 3. biologik xilma-xillik va uni baholash 1. evolutsion biologiya va uni yo’nalishlari organik olam evolutsiyasi to’g’risida mulohaza yuritganda nima sababdan barcha tirik mavjudodlar oddiydan murakkablanish tomon bir xil rivojlanmagan, ular orasida soda va murakkab tuzilishga ega bo’lgan mavjudodlar mavjud, degan savol tug’ilishi mumkin. fan oldidagi bu muammoni rus olimlaridan a. n. seversov va i. i. shmalgauzen ijobiy hal qiladilar. ma’lumki, darvin o’z davrida evalusion jarayon organizmlarning tinmay muhit sharoitiga mumkin qadar ko’proq moslanishidan iborat ekanligini aytib o’tgan edi. atrof-muhitning tarixiy davrlar mobaynida keng yoki tor doirada o’zgarishi odatda organizmlar umumiy yoki xususiy moslanishlarni keltirib chiqaradi. umumiy moslanish hayot uchun nihoyatda zarur bo’lgan organlar sistemasining takomillashuvi bilan aloqador. agar muhit sharoitning o’zgarishi bilan: 1) bir turga mansub individlar soni ortsa; 2) ular ishg’ol qilgan areal kengaya borsa; 3) tur zaminida yangi …

2 / 13

idioadaptatsiya, umumiy degeneratsiya asosida bo’lishini aniqladilar. biologik progress har xil usulda amalgam oshadi. uning birinchi usulida tarixiy jarayonda organizmlar hayot faoliyati uchun nihoyatda muhim bo’lgan organlar sistemalari takomillashadi. u morfofiziologik yuksalish – aromofoz deb тomlanadi. ikkinchi usulda organism hayot faoliyati uchun ikkinchi darajali organlar sistemasi o’zgaradi va organizmlar tuzilishi murakkablashmaydu, lekin muhitga moslashadi. uchinchi organizmlar tuzilishi murakkabdan soddaga o’zgarishi natijasida biologik progressga yo’liqqan bo’ladi. morfofiziologik yuksalish deganda organizmlar tuzilishining umumiy darajasini, hayot faoliyati yuksalishini amalga oshiradigan evolutsion o’zgarishlar tushuniladi. aromorfozlar yashash uchun kurashda ancha afzalliklar yaratadi va tirik mavjudotlarni yangi muhit sharoitida keng doirada yashashga imkon beradi. o’simliklarning suv muhitidan quruqlikda yashashga, spora bilan ko’payishdan urug’dan ko’payishga o’tishi, yopiq urug’lilarning kelib chiqishi aromofoz tipidagi yuksalishlardir. umurtqali hayvonlarda nerv sistemasi, qon aylanish, hazm qilish, nafas organlarining murakkablasha borishi, baliqlar, suvda ham quriklikda yashovchilar, sudralib yuruvchilar, qushlar, sutemizuvchilar sinflarining kelib chiqishi ham organik olam evolutsiyasining aromorfoz yo’nalishida amalgam oshgan. aromorfoz yo’nalish tufayli …

3 / 13

tatsiya umumiy moslanish emas, balki xususiy, juz’iy moslanishlar bilan aloqadordir. ular organizmlar tuzilishi darajasini, hayot faoliyatini ajdodlarga nisbatan yuqoriga ko’tarmaydi. hayvonlarda himoya rangi, mimikriya hodisasi, o’simliklarda shamol, hashoratlar, qushlar yordamida chetdan changlanish bo’yicha xilma-xil muvofiqlanishlar, meva va ularning tarqalishi bilan bog’liq moslanishlar idioadaptatsiya misol bo’la oladi. hashoratxo’rlar turkumiga mansub hayvonlarning bazilari quruqlikda, suda yoki yer ostida yashashga moslashganligi ham idioadaptatsiya misoldir. umumiy degeneratsiya tarixiy jarayonda murakkab tuzilishdan oddiy tuzilishga o’tish demakdir. organik olam evolutsiyasining bu yo’nalishi o’rganizmlarning o’troq yoki parazit holda hayot kechirishi bilan uzviy aloqador. masalan, assidiy lichinkasida xordali hayvonlarga xos nerv sistemasi xorda, ko’z rivojlangan bo’ladi. keyinchalik lichinka o’troq hayot kechirishga o’tib, voyaga yetish jarayonida organizmda regressiv metomorfoz ro’y beradi. xorda nerv sistemasining asosiy qismi yo’qolib qolgani tugunchaga aylangan bo’ladi. odam parazitlari, cho’chqa solityori, tasmasimon chuvalchanlarda ichak bo’lmaydi, nerv sistemasi soda tuzilgan, mustaqil harakatlanish deyarli yo’q. lekin ularda “xo’jayin” ichak devorlariga yopishish uchun so’rg’ichlar, kuchli rivojlangan ko’payish organi …

4 / 13

li baliqlar, kemiruvchilarning ko’pgina guruhlari, gulli o’simliklar biologik yuksalish guruhlari progress holatidadir. organik olamning rivojlanishida biologik yuksalish – progressiya qarama-qarshi o’laroq, bioligik regress ham uchraydi. bioligik regressda muhit sharoitiga organizmlar yetarlicha moslasha olmganliklari sababli ularning: a) avloddan avlodga o’tgan sari individlar soni qisqradi; b) populyatsiyalar, turlar soni kamayadi. o’simliklardan ginklar oilasi, sutemizuvchilardan hashoratxo’rlar turkumiga kiruvchi faqat ikki turdan iborat vixuol avlodi biologik regress holatidadir. 2.evolutsiyaning sintetik nazariyasi. xx asrga kelib irsiyat va o'zgaruvchanlik, bir va har xil turga kiruvchi organizmlar orasidagi munosabatlar, tur strukturasi kabi masalalar atroflicha o'rganila boshlandi. genetika, ekologiya, molekulyar biologiya singari biologiyaning yangi shoxobchalari shakllandi. mazkur fanlarning klassik darvinizm bilan qo'shilishi natijasida evolutsiyaning sintetik nazariyasi yaratildi. bu nazariyaning asosiy qoidalari bo'lib: 1.evolutsiyaning boshlang'ich materiali mutatsion va kombinativ o'zgaruvchanlik hisoblanadi. 2. evolutsiyaning boshlang'ich birligi populyatsiya sanaladi. 3. evolutsiyaning boshlang'ich omili populyatsiya to'lqini, genetik-avtomatik jarayonlar va alohidalanishdan iborat. 4. har bir tur populyatsiyalardan tashkil topgan. 5. tur morfologik, bioximik, …

5 / 13

aladi. 9. turning asosiy mezoni jinsiy alohidalanish ekanligi e'tiborga olinsa, mazkur mezonni jinsi yaxshi ifodalanmagan organizmlarga nisbatan tatbiq qilib bo'lmaydi. 10. mikroevolutsiya tur doirasidagi, makroevolutsiya esa turdan yuqori taksonlardagi evolyutsion jarayonlarni ifodalaydi. evolutsiyaning boshlang'ich materiali mutatsion va kombinativ o'zgaruvchanlik hisoblanadi. mutatsiyalar gen, xromosoma, genom va sitoplazmatik xillarga bo'linadi. gen tarkibidagi nukleotidlar sonining ortishi, kamayishi yoki o'rin almashinishi o'zgaruvchanlikni keltirib chiqaradi. mutatsiya tasodifan va ahyon-ahyonda uchraydi. gen mutatsiyalarining takrorlanishi 10"6—10-8 ga teng. xromosoma mutatsiyasi ayrim xromosomalarning biror qismi uzilib yoki ortib ketishi, o'rin almashinishi tufayli yuzaga keladi. agar bir xromosomada bir necha yuz genlar borligi e'tiborga olinsa, u holda xromosoma mutatsiyalari juda katta o'zgarishlarga olib keladi.. gen, xromosoma mutatsiyalariga qaraganda genom mutatsiyalar juda kam hollarda ro'y beradi. mutatsiyalarning ko'pchiligi zararli bo'ladi va tabiiy tanlanish orqali bartaraf etiladi. ayrim mutatsiyalar organizm uchun shu konkret sharoitda foydali bo'lishi mumkin. bunday hollarda mutatsiyalar organizm urchiyotganda kelgusi bo'g'inlariga beriladi. u urchish natijasida asta-sekin ko'paya boradi. …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "evolutsion biologiya va biologik xilma-xillikni baholash"

mavzu: evolyutsion biologiya , biologik xilma - xillikni baholash. reja: 1. evolutsion biologiya va uni yo’nalishlari 2. evolutsiyaning sintetik nazariyasi 3. biologik xilma-xillik va uni baholash 1. evolutsion biologiya va uni yo’nalishlari organik olam evolutsiyasi to’g’risida mulohaza yuritganda nima sababdan barcha tirik mavjudodlar oddiydan murakkablanish tomon bir xil rivojlanmagan, ular orasida soda va murakkab tuzilishga ega bo’lgan mavjudodlar mavjud, degan savol tug’ilishi mumkin. fan oldidagi bu muammoni rus olimlaridan a. n. seversov va i. i. shmalgauzen ijobiy hal qiladilar. ma’lumki, darvin o’z davrida evalusion jarayon organizmlarning tinmay muhit sharoitiga mumkin qadar ko’proq moslanishidan iborat ekanligini aytib o’tgan edi. atrof-muhitning tarixiy davrlar mobaynida keng ...

This file contains 13 pages in DOCX format (24.1 KB). To download "evolutsion biologiya va biologik xilma-xillikni baholash", click the Telegram button on the left.

Tags: evolutsion biologiya va biologi… DOCX 13 pages Free download Telegram