klapeyron-klauzius tenglamalari

PPT 22 pages 2.0 MB Free download

22 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.0 MB

File type PPT

Pages 22

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 22

1. kirish * reja: birinchi tur fazaviy o’tishlar . klapeyron-klauzius tenglamalari. bug'lanish, suyuqlanish va sublimatlanish issiqliklarini hisoblash. 1-ma’ruza. mavzu: birinchi tur fazaviy o’tishlar . * fazaviy oʻtish: keng maʼnoda — tashqi sharoit (t-ra, bosim, elektr va magnit maydonlari va boshqalar)lar oʻzgarishi natijasida moddaning bir fazadan boshqa fazaga oʻtishi; tor maʼnoda — tashqi parametrlar uzluksiz oʻzgarganda modda fizik xususiyatlarining sakrab oʻzgarishi. masalan, gazning suyuqlikda, suyuqlikning qattiq jismga aylanishi, metallning ferromagnit holatidan paramagnit holatiga oʻtishi va boshqa kristall qattiq moddalarning bir agregat holatdan ikkinchi agregat holatiga oʻtishi fazaviy oʻtishning xususiy holidir. * umuman fazaviy oʻtishda tizimni izoxlovchi parametrlar sakrab oʻzgaradi. misol uchun gazsimon holatdan suyuqlikka va suyuqlikdan qattiq holatga oʻtishda zichlik qiymati keskin oʻzgaradi. fazaviy oʻtish sodir boʻladigan temperatura, bosim yoki b. fizik kattaliklarning qiymatini faza oʻtishi nuqtasi deyiladi. i-tur va ii-tur fazaviy oʻtishlar mavjud. bunday o’tishlar issiqlik yutulishi yoki ajralishi bilan xarakterlanadi. * moddaning bir fazadan ikkinchi fazaga o’tishi issiqlik yutilishi …

2 / 22

azaviy o`tishlarni ifodalashda asosiy termodinamik munosabatdir. * birinchi tur fazaviy o’tishlar . suyuqlanish, sublimatlanish, bug`lanish, moddaning bir allotropik modifikatsiyasidan boshqasiga o`tishlar o`zaro muvozanatdagi fazalarning izobar-izotermik potensiallarining tengligi va moddaning bir fazadan ikkinchisiga o`tishda entropiya va hajmning sakrab o`zgarishi bilan tavsiflanadi. * fazalararo chegaraning bo’lishi bir fazadan ikkinchisiga o’tishda barcha ekstensiv parametrlar qiymatlarining sakrashiga sabab bo’ladi. optik xossalarning o’zgarishi birinchi navbatda fazalar zichligining o’zgarishi bilan bog’liqdir. bu, fazalar chegarasini ko’rinib turadigan qiladi. * klauzius – klapeyron tenglamasi. toza moddaning ikkita fazasi muvozanatda bo’lsa, ushbu t va p da ularning kimyoviy potentsiallari bir xil bo’ladi. agar o’zgarmas p da t ni o’zgartirilsa yoki o’zgarmas t da p ni o’zgartirilsa fazalardan biri yo’qoladi. lekin, bir vaqtning o’zida t ni ham p ni ham shunday o’zgartirsakki, bunda ikkala fazaning kimyoviy potentsiallari bir xil bo’lib qolsa, sistemada avvalgidek ikkita faza saqlanib qoladi. bunday dp/dt bog’lanish uchun tenglamani klapeyron keltirib chiqargan. * klauzius esa, klapeyronning tenglamasini …

3 / 22

(2) bo’lishi kerak. unda yuqoridagi tenglamalardan quyidagini hosil qilamiz sv=dpdt bu yerda s=s(2) - s(1); v= v(2)- v(1) qaytar izotermik o’tish jarayonlari uchun s=hf.u./t bo’ladi. bu yerda hf.o’. - faza o’tish issiqligi; t - faza o’tish harorati. bu ifodani yuqoridagi tenglamaga qo’ysak dp/dt=hf.o’. /tv klauzius – klapeyron tenglamasi kelib chiqadi. bug’lanish va sublimatlanish jarayonlaridagi fazaviy o’tishlar uchun klauzius –klayperon tenglamasini boshqacharoq ko’rinishda yozish mumkin. bug’ xajmi suyuq modda hajmidan ko’p farq qilgani, ya’ni vbug’ >vsuyuq ligidan v= vbug’ - vsuyuq tenglamadagi v vbug’ deb olinsa katta xato bo’lmaydi. 1 mol ideal gaz yoki bug’ uchun vbug’ =rt/p bu ifodani yuqoridagi tenglamaga qo’ysak, tenglama quyidagi ko’rinishga keladi. vbug’ =rt/p dlnp/dt=hbug’/rt2 bu yerda hbug’ - molyar bug’lanish issiqligi. uncha katta bo’lmagan haroratlar oralig’ida hbug’ni o’zgarmas deb olib, yuqoridagi ifodani integrallasak quyidagini hosil qilamiz. lnp = c-(hbug’/r) · 1/t bu yerda c-integrallash doimiysi. bu tenglamadan lnp va 1/t orasida to’g’ri chiziqli bog’lanish borligi …

4 / 22

llarda; fosfor - oq, qora va siyox rang ko’rinishlarda bo’lishi ma’lum. yuqoridagi modifikatsiyalar (turlar) ma’lum harorat oralig’idagina (intervalda) barqarordir. * bunday sistemalarni o’rganishda fazoviy diagrammalardan yoki holat diagrammalaridan keng foydalaniladi. bunday sistemalarda fazalar almashinuvi sistema to’yingan bug’ bosimini haroratga qarab o’zgarishi bilan ifodalanadi. holat diagrammalarining analizi, sistemadagi fazalar sonini, ularning mavjud bo’lish chegaralarini, komponentlarni o’zaro ta’sirlashuv xarakterini, yangi hosil bo’lgan birikma va uning tarkibini aniqlash imkonini beradi. bir komponentli sistemalarga barcha toza oddiy va murakkab moddalar (m: s, fe, suv, agn03 va boshqalar) kiradi. * bir komponentli sistemalar uchun fazalar qoidasi f=3-f ko’rinishda yoziladi. misol tariqasida suv, muz, bug’dan iborat muvozanatdagi sistemani ko’rib chiqamiz. komponent – suv (h20) 1ta. bu sistema uch fazali, lekin fazalar soni bosim va haroratga bog’liq ( demak, sistemaning muvozanat holati asosan ikkita sharoit – p, t bilan belgilanadi ). haroratning ortishi muzning hammasini suvga aylanishiga, bosimning ortishi bug’ni suvga aylanishiga olib keladi. agar f=3 bo’lsa, …

5 / 22

-klapeyron tenglamasi bilan belgilanadi: bu yerda: δη - bir fazaning ikkinchi fazaga aylanish issiqligi; v2- yuqoriroq haroratda barqaror bo’lgan fazaning hajmi; v1- pastroq haroratda barqaror bo’lgan fazaning hajmi; t- bu ikki fazaning muvozanat harorati. agar va δη ma’lum bo’lsa harorat bir oz o’zgarganda bosim qaysi tomonga o’zgarishini bilish mumkin. * 0b chizig’i suvning bug’lanish egrisi. bunda, klauzius – klapeyron tenglamasi quyidagicha yoziladi: bu yerda: δη - suvning bug’ga aylanish issiqligi, t - suvning bug’ga aylanish haroratii, v2 – bug’ning hajmi, v1 – suvning hajmi. klauzius – klapeyron tenglamasidan foydalanishda suyuqlikning hajmi bug’ning hajmiga qaraganda g’oyat kichik ekanligini nazarda tutsak, yuqoridagi tenglama quyidagi shaklni oladi: suv bug’langanda sistemaga issiqlik beriladi, shuning uchun sistemaning h>0 va v2 > v1. bu holda haroratning oshishi bosimning ortishiga olib kelmoqda. shuning uchun 0b egri chizig’i o’ng tomonga og’gan bo’ladi. 0a chizig’i suvning muzlash harorati bilan bosim orasidagi bog’lanishni ko’rsatadi (suyuqlanish egrisi). bu hol uchun suv …

Want to read more?

Download all 22 pages for free via Telegram.

Download full file

About "klapeyron-klauzius tenglamalari"

1. kirish * reja: birinchi tur fazaviy o’tishlar . klapeyron-klauzius tenglamalari. bug'lanish, suyuqlanish va sublimatlanish issiqliklarini hisoblash. 1-ma’ruza. mavzu: birinchi tur fazaviy o’tishlar . * fazaviy oʻtish: keng maʼnoda — tashqi sharoit (t-ra, bosim, elektr va magnit maydonlari va boshqalar)lar oʻzgarishi natijasida moddaning bir fazadan boshqa fazaga oʻtishi; tor maʼnoda — tashqi parametrlar uzluksiz oʻzgarganda modda fizik xususiyatlarining sakrab oʻzgarishi. masalan, gazning suyuqlikda, suyuqlikning qattiq jismga aylanishi, metallning ferromagnit holatidan paramagnit holatiga oʻtishi va boshqa kristall qattiq moddalarning bir agregat holatdan ikkinchi agregat holatiga oʻtishi fazaviy oʻtishning xususiy holidir. * umuman fazaviy oʻtishda tizimni izoxlovchi parametrlar sakra...

This file contains 22 pages in PPT format (2.0 MB). To download "klapeyron-klauzius tenglamalari", click the Telegram button on the left.

Tags: klapeyron-klauzius tenglamalari PPT 22 pages Free download Telegram