fizik qo‘shaloq yulduzlar va ularning turlari

PPTX 36 pages 1.1 MB Free download

36 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.1 MB

File type PPTX

Pages 36

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 36

prezentatsiya powerpoint 49-§. yulduzning absolut kattaligi va uning yorqinligi bilan bog‘liqligi * 52-§. fizik qo‘shaloq yulduzlar va ularning turlari o’qituvchi: turdiyev baxtiyor mardiyevich darsning rejasi: yulduzlarning absolyut kattaligi va uning yorqinligi bilan bog‘liqligi. absolyut yulduz kattaligi, uning ko‘rinma yulduz kattaligi bilan bog‘liqligi.yulduzlarning yorqinligi.yulduzlarning spektri, spektral sinflari. spektral–yorqinlik diagrammasi. yulduz spektrlarining bir-biridan farqi. spektral sinf va temperatura orasidagi bog‘lanishi. gertsshprung-ressel diagrammasi. fizik qo‘shaloq yulduzlar va ularning turlari. vizual qo‘shaloq yulduzlarning turlari: tutiluvchi va spektral qo‘shaloqlar.yulduzlarning massalarini keplerning umumlashgan uchinchi qonunidan hisoblash. massa-yorqinlik orasidagi bog‘lanish. yulduzlarning ko‘rinma yulduz kattaliklari ularning yorqinliklarini solishtirishga imkon bermaydi. chunki bir xil yorqinlikka ega bo‘lgan turli masofada yotuvchi ikki yulduzning ko‘rinma yulduz kattaliklari bir xil bo‘lmasligi ma’lum. bu masalani hal etish uchun astronomlar barcha yulduzlarni bizdan bir xil masofaga keltirib, yulduz kattaliklarini aniqlashni va keyin shu asosda ularning haqiqiy yorqinliklarini solishtirishni maqsad qildilar. bunday birlik sifatida astronomlar 10 parsekli masofani oldilar. yulduzlarning bizdan 10 parsek masofaga keltirilganda …

2 / 36

ltilgan» quyoshning ko‘rinma yulduz kattaligi –26,7 + 31,5 =+4,8 ni tashkil etar ekan. boshqacha aytganda, quyoshning absolut yulduz kattaligi mʘ = + 4,8 ga teng bo‘lar ekan, deb xulosa qilish mumkin. sentavr yulduz turkumidagi bizga eng yaqin joylashgan ravshan yulduzning (proksima) ko‘rinma yulduz kattaligi m = 0 bo‘lib, quyoshdan uzoqligi 1,3 pk. u 10 pk masofaga eltilganda, uning intensivligi marta kamayadi. bu 1,3 yulduz kattaligining yulduz kattaligining 4,5 marta ortishiga olib keladi. demak, uning absolut yul- duz kattaligi mp = 0 + 4,5 = + 4,5 bo‘ladi. bundan ko‘rinishicha, biror yulduzning ko‘rinma yulduz kattaligi va ungacha bo‘lgan masofa parseklarda ma’lum bo‘lsa, uning absolut yulduz kattaligini oson aniqlash mumkin ekan. buning uchun astronomlar ushbu maxsus hisoblash formulasini ham aniqlashgan: m = m + 5 – 5 lg r, bu yerda r – yulduzgacha parseklarda ifodalangan masofa. agar quyosh va ixtiyoriy yulduz absolut yulduz kattaliklarida (mʘ va m*) berilgan bo‘lsa, u holda …

3 / 36

larga – antaresni (aqrab yulduz turkumidagi eng ravshan yulduz), betelgeyzeni (arabcha «ibt al- javzo»ning buzilgan talaffuzi – «pahlavonning o‘ng yelkasi» – orionning eng ravshan yulduzi) keltirish mumkin. turli yorqinlikdagi yulduzlarning spektrlari ham bir-birlaridan biroz farq qiladi. shu tufayli, ba’zan spektrdagi turli atomlarning chiziqlariga ko‘ra yulduzning yorqinligini baholash mumkin. shu yo‘l bilan yorqinliklari aniqlangan yulduzlarning ko‘rinma yulduz kattaliklari yordamida ulargacha masofalarni ham aniqlash mumkin bo‘ladi. yulduzlargacha masofalarni aniqlashning bu metodi, yuqorida eslatilganidek, spektral parallaks metodi deb yuritiladi. spektral parallaks metodining trigonometrik metodlardan afzalligi shundaki, spektral parallaks juda katta masofada yotgan va spektrlarini olish imkoni bo‘lgan barcha yoritgichlarning ham masofalarini aniqlashga imkon beradi. yulduzlarning spektri va spektral sinflari. astronomlar yulduzlarga tegishli muhim ma’lumotlarni ularning spektrlarini tahlil qilib qo‘lga kiritadilar. yulduzlarning spektri, xususan, quyoshning spektri ham chiziqli yutilish spektri bo‘lib, yorug‘ tutash spektrining fonida atomlar, ionlar va molekulalarga tegishli yutilish (fraungofer) chiziqlaridan tashkil topadi. yulduzlarning spektrlari bir-biridan, ularda to‘lqin uzunligi bo‘yicha nurlanish energiyasining …

4 / 36

ruhlangan. ular lotin alifbosida ifodalanib, quyidagi tartibda joylashadi: o–b–a–f–g–k–m. ma’lum sinfga guruhlangan spektrlar, o‘z navbatida, yana o‘ntadan sinfchalarga ajratilgan. masalan, a sinf yulduzlari a0, al, a2, ..., a9 sinfchalarga bo‘lingan (quyosh o‘z spektriga ko‘ra g2 sinfga kiradi). sinflar ketma-ketligi, eng avvalo, yulduzlarning temperaturasi va ranglari ketma-ketligida o‘z aksini topadi. nisbatan sovuq – qizil yulduzlarning spektrida neytral atomlarning va hatto molekular birikmalarining chiziqlari ko‘p uchragani holda, qaynoq havorang yulduzlarning spektrida ionlashgan atomlarning chiziqlari ko‘p uchraydi.. o sinfga kiruvchi yulduzlarning spektrida ionlashgan geliy, uglerod, azot va kislorodning intensiv yutilish chiziqlari, shuningdek, spektrning ultrabinafsha qismida ayrim kimyoviy element atomlarining ko‘p marta ionlashgan chiziqlari ham uchraydi. havorang yulduzlarning temperaturasi 25000–50000 °c gacha boradi. b sinfga kiruvchi yulduzlarning spektrida neytral geliy chiziqlari juda intensiv bo‘ladi. oq-ko‘kish rangdagi bunday yulduzlarning temperaturasi ~17000 °c atrofida. a sinfga kiruvchi yulduzlarning spektrida vodorodning yutilish chiziqlari, ionlashgan ca chiziqlari intensiv bo‘lib, temperaturasi ~11000 °c bo‘ladi. rangi oq. f sinfga kiruvchi …

5 / 36

kuchsizlanib, mole- kulalarning spektral tasmalari (ayniqsa, titan oksidiga tegishli) intensiv tus oladi. qizil rangli, temperaturasi 2500 °c. yulduzlar spektrining turlicha bo‘lishi ularning atmosferasidagi fizik sharoit, kimyoviy tarkibining turli-tumanligi va eng muhimi, turli xil temperaturaga ega ekanligi bilan tushuntiriladi. yulduzning temperaturasi ortgan sayin uning atmosferasidagi molekulalar atomlarga parchalanadi. yanada yuqori temperaturada atomlar ham parchalanib, elektronlarini yo‘qotadi va ionlarga aylanadi. bu narsa yulduzlarning spektral sinflari tahlilidan oson ko‘rinadi. spektr-yorqinlik diagrammasi yulduzlarning spektral sinflari va ularning temperaturalari orasida bog‘lanish borligi kuzatishlardan ma’lum bo‘lgan. ularning yorqinliklari absolut yulduz kattaliklariga bog‘liqligi aniq bo‘lgach, olimlar bu ikki juft bog‘lanishlar orasida ham bog‘lanish bo‘lishi kerak degan gumon bilan uni qidirishga kirish- dilar. bunday bog‘lanishni xx asrning boshlarida daniyalik astronom gersshprung va amerikalik astrofizik rassell aniqladilar. ma’lum bo‘lishicha, agar koordinata o‘qlaridan biri bo‘yicha yulduzlarning spektral sinflari, ikkinchisi bo‘yicha esa ularning absolut yulduz kattaliklari qo‘yilsa, yulduzlarning bu parametrlari orasidagi bog‘lanishlari bir necha guruhga ajralgan holdagi diagramma ko‘rinishida namoyon bo‘ladi. …

Want to read more?

Download all 36 pages for free via Telegram.

Download full file

About "fizik qo‘shaloq yulduzlar va ularning turlari"

prezentatsiya powerpoint 49-§. yulduzning absolut kattaligi va uning yorqinligi bilan bog‘liqligi * 52-§. fizik qo‘shaloq yulduzlar va ularning turlari o’qituvchi: turdiyev baxtiyor mardiyevich darsning rejasi: yulduzlarning absolyut kattaligi va uning yorqinligi bilan bog‘liqligi. absolyut yulduz kattaligi, uning ko‘rinma yulduz kattaligi bilan bog‘liqligi.yulduzlarning yorqinligi.yulduzlarning spektri, spektral sinflari. spektral–yorqinlik diagrammasi. yulduz spektrlarining bir-biridan farqi. spektral sinf va temperatura orasidagi bog‘lanishi. gertsshprung-ressel diagrammasi. fizik qo‘shaloq yulduzlar va ularning turlari. vizual qo‘shaloq yulduzlarning turlari: tutiluvchi va spektral qo‘shaloqlar.yulduzlarning massalarini keplerning umumlashgan uchinchi qonunidan hisoblash. massa-yorqinl...

This file contains 36 pages in PPTX format (1.1 MB). To download "fizik qo‘shaloq yulduzlar va ularning turlari", click the Telegram button on the left.

Tags: fizik qo‘shaloq yulduzlar va ul… PPTX 36 pages Free download Telegram