kosmik tezliklar va elektromagnit to‘lqinlar

PPTX 38 pages 1.1 MB Free download

38 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.1 MB

File type PPTX

Pages 38

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 38

презентация powerpoint ikki jism masalasi. kosmik tezliklar. osmonni elektromagnit to‘lqinli nurlarda o‘rganish-keng to‘lqinli astronomiyaning asosi. o’qituvchi: turdiyev baxtiyor mardiyevich darsning rejasi: ikki jism masalasi. kosmik tezliklar. birinchi va ikkinchi kosmik tezliklar. markaziy jism atrofida harakatlanayotgan jismlarning orbitalari shakllarining boshlang‘ich tezlikka bog‘liqligi. osmonni elektromagnit to‘lqinli nurlarda o‘rganish-keng to‘lqinli astronomiyaning asosi. elektromagnit to‘lqinlar shkalasi. optik diapason. astrofizik tekshirish usullari: optik va radioastronomiya, kosmik observetoriyalar, radio va rentgen diapazonlarni kuzatish.optik teleskoplar. teleskoplarning asosiy xarakteristik kattaliklari.radioteleskoplar haqida tushuncha. ulug‘bek rasadxonasining “bosh teleskopi”.teleskoplarning turlari: refraktor va reflektor. teleskopning asosiy qismlari.teleskoplarning asosiy ko‘satgichlari. radioto‘lqinlarni qabul qiluvchi antennalar.radiointerferometrlar. ulug‘bek rasadxonasi. sekstant. o.n. ikki jism masalasi. kosmik tezliklar. nyuton, tabiatda butun olam tortishish qonuni mavjudligi tufayli planetalar kepler qonunlariga ko‘ra quyosh atrofida aylanishlarini isbotlagan. bu qonunlar nyuton tomonidan yanada aniqroq ko‘rinishga keltirildi. aniq sharoitlarda biror jism boshqa jismning tortishish maydonida kepler ta’kidlaganidek, faqat ellips bo‘ylabgina emas, balki aylana, parabola va giperbola kabi konus kesimlarini beruvchi egri chiziqlar bo‘yicha …

2 / 38

muladan topiladi. bu yerda g – gravitatsion doimiylik bo’lib, uning qiymati bilan xarakterlanadi. yerning r⊕ – o‘rtacha radiusi r⊕, m⊕ –yer massasi m⊕= 6 · 1024 kg ga teng. s bu kattaliklarni formulaga qo‘yib hisoblaganda υ0 boshlang‘ich tezlik ga teng bo‘lib, u yer uchun birinchi kosmik tezlik deb yuritiladi. bu degani, atmosferasi yo‘q, massasi yerdek bir jinsli, ideal sferik shakldagi jism sirtidan gorizontal yo‘nalishda birinchi kosmik tezlik bilan ko‘tarilgan raketa, uning atrofidagi aylanma orbitaga chiqa olishini bildiradi. aslida yer atmosferasi mavjudligi bois undan h = 150 km dan kam bo‘lmagan balandlikka gorizontal yo‘nalishda chiqqan jismning tezligi ga teng bo‘lgandagina u yerning sun’iy yo‘ldoshi aylana bo‘ylab harakatlanadi (33-rasmda – 1 bilan ko‘rsatilgan). bordi-yu yer sirtidan ko‘tarilgan sun’iy yo‘ldoshning boshlang‘ich tezligi birinchi kosmik tezlikdan katta bo‘lsa, sun’iy yo‘ldosh orbitasining shakli ellips korinishida bo‘ladi (33-rasmda – 2, 3, 4). boshqacha aytganda, boshlang‘ich tezlikning qiymati erishgandan so‘nggina, sun’iy yo‘ldosh yer atrofida unga nisbatan parabolik …

3 / 38

adi. bunda tortishish maydonida harakatlanayotgan jism trayektoriyasining fokusida joylashgan ideal sferik shakldagi bir jinsli jismning gravitatsiya maydoni alohida xossaga ega bo‘lgan tortishishning markaziy maydoni nomi bilan ataladi. tortishishning markaziy maydonini beradigan jismning massasi uning markazida nuqtasida mujassamlashgan deb qaraladi. osmon jismlarining fizik tabiatlariga tegishli erishgan bilimlarimiz, ulardan kelayotgan optik va boshqa diapazonlarga tegishli elektromagnit nurlar yorda- mida erishilgan. ulardan kelayotgan nurlar, bir tomondan, uzluksiz chiqarilmay, alohida kvantlar, xususiy energiyaga ega zarrachalar ko‘rinishida chiqariladi. ko‘zga ko‘rinadigan nurlarning kvantlari 2–3 ev energiyaga ega bo‘lib, astro-fizikada qo‘llaniladigan nurlarning kichik bir sohasini egallaydi. osmonni elektromagnit to‘lqinli nurlarda o‘rganish-keng to‘lqinli astronomiyaning asosi. ikkinchi tomondan, ular elektromagnit to‘lqin ko‘rinishida qayd qilinadi. vakuumda nurlanishning barcha turlariga tegishli bu elektromagnit to‘lqinlar bir xil – 3 · 108 m/s tezlik bilan tarqaladi. nurlanishning to‘lqin sifatida tarqalishida, uning interferensiya va difraksiya hodisalarida namoyon bo‘lgani bois, uni ham har qanday to‘lqin kabi xarakterlab, v chastotasi va λ to‘lqin uzunligi ko‘paytmasini to‘lqinning …

4 / 38

ing barchasining majmuyi birgalikda elektromagnit to‘lqinlar shkalasini tashkil etadi. bu shkaladagi eng qisqa to‘lqin uzunlikli nurlanishlar gamma- nurlar bo‘lib, eng uzuni esa radioto‘lqinlar deyiladi. ma’lumki, yer atmosferasi ko‘zga ko‘rinadigan elektromagnit (optik) nurlar, shuningdek, ko‘zga qisman ko‘rinadigan ultrabinafsha va infraqizil hamda radiodiapazonning millimetrli sohasidan to 10–20 metrli qismigacha bo‘lgan diapazondagi nurlar uchun shaffof isoblanadi. elektromagnit to‘lqinlarning qolgan barcha qismlari yer atmosferasining turli qatlamlarida kuchli yutilib, yer sirtigacha yetib kela olmaydi. fotografiya ixtiro qilinguniga qadar, faqat kuzatuvchining ko‘zi yoritgichlarning nurlanishini qayd qiluvchi yagona tabiiy qurilma bo‘lgan edi. nurlanishlarni qayd qiluvchi fotografik metod ishga tushgach, maxsus fotografik va fotoelektrik qurilmalar yordamida yer atmosferasida yutilib qolayotgan ultrabinafsha va infraqizil diapazonga tegishli bir qism nurlanishlarni ham qayd qilishning imkoni tug‘ildi. o‘tgan asrning 30–40-yillarida radiotexnikaning rivojlanishi sababli kosmik radionurlanish manbalari ochildi. natijada bizning koinot haqidagi bilimlarimizni kengaytiradigan astronomiyaning radioastronomiya bo‘limi ishga tushdi. xx asrning ikkinchi yarmida esa, kosmonavtikaning «tug‘ilishi» sun’iy yo‘l doshlarning yer atrofi orbitasiga chiqarilishiga …

5 / 38

ar osmon jismlarining ko‘rinma burchaklarini kattalashtirib hamda ularni bir necha marta ravshanlashtirib ko‘rsatadi. shuning uchun ham teleskoplar yordamida osmonga qaralganda, yerga yaqin joylashgan osmon jismlarining (quyosh, pla- netalar va oyning) sirtida ko‘z ilg‘amaydigan detallarini va xiraligi tufayli ko‘zga ko‘rinmaydigan ko‘plab yulduzlarni ko‘rish mumkin bo‘ldi. teleskoplarning asosiy qismi obyektiv deb atalib, u qavariq shaffof linza yoki botiq sferik ko‘zgudan yasaladi (34- va 35-rasmlar). obyektiv kuzatilayotgan osmon jismidan kelayotgan nurni yig‘ib, mazkur jismning tasvirini yasaydi. osmon jismining obyektiv tomonidan hosil qilingan tasviri okular deb ataladigan linza orqali kuzatiladi. hozirgi zamon teleskoplarida obyektiv yasagan tasvir ko‘pincha fotoplastinkalarda yoxud raqamli qayd qilgich (pzs) qurilmalarda amalga oshiriladi. agar teleskopning obyektivi linzadan yoki linzalar sistemasidan tuzilgan bo‘lsa, bunday teleskop refraktor deyiladi. refraktorda nurning yo‘li 34-rasmda ko‘rsatilgan. obyektivi botiq sferik ko‘zgudan iborat bo‘lgan teleskop esa reflektor deyiladi. turli xil reflektorda manbadan kelayotgan nurning yo‘li 35-rasmda tasvirlangan. 34-rasm. linza teleskop (refraktor)ning tuzilishi (nurning yo‘li). 35-rasm. ko‘zguli teleskop (reflektor)larning …

Want to read more?

Download all 38 pages for free via Telegram.

Download full file

About "kosmik tezliklar va elektromagnit to‘lqinlar"

презентация powerpoint ikki jism masalasi. kosmik tezliklar. osmonni elektromagnit to‘lqinli nurlarda o‘rganish-keng to‘lqinli astronomiyaning asosi. o’qituvchi: turdiyev baxtiyor mardiyevich darsning rejasi: ikki jism masalasi. kosmik tezliklar. birinchi va ikkinchi kosmik tezliklar. markaziy jism atrofida harakatlanayotgan jismlarning orbitalari shakllarining boshlang‘ich tezlikka bog‘liqligi. osmonni elektromagnit to‘lqinli nurlarda o‘rganish-keng to‘lqinli astronomiyaning asosi. elektromagnit to‘lqinlar shkalasi. optik diapason. astrofizik tekshirish usullari: optik va radioastronomiya, kosmik observetoriyalar, radio va rentgen diapazonlarni kuzatish.optik teleskoplar. teleskoplarning asosiy xarakteristik kattaliklari.radioteleskoplar haqida tushuncha. ulug‘bek rasadxonasining “bosh te...

This file contains 38 pages in PPTX format (1.1 MB). To download "kosmik tezliklar va elektromagnit to‘lqinlar", click the Telegram button on the left.

Tags: kosmik tezliklar va elektromagn… PPTX 38 pages Free download Telegram