iqtisodiy indekslar

PPTX 24 pages 1.8 MB Free download

24 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.8 MB

File type PPTX

Pages 24

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 24

презентация powerpoint 6-mavzu: iqtisodiy indekslar reja: indeks so‘zining lug‘aviy ma’nosi va qo‘llanishi. indekslarning turlari va tasnifi. yakka indekslar.. 1. indeks so‘zining lug‘aviy ma’nosi va qo‘llanishi. indeks so‘zi lotincha “index” atamasidan olingan bo‘lib, belgi, ko‘rsatkich degan ma’noni bildiradi. lekin har qanday ko‘rsatkich ham indeks deb atalavermaydi. indeks so‘zi pochta, poligrafiya va boshqa tarmoqlarda tartib nomeri ma’nosida ishlatiladi. statistikada esa ushbu so‘z butunlay boshqa ma’noga ega. statistik indeks – bu bevosita qo‘shib bo‘lmaydigan bo‘laklardan tashkil topgan ikki to‘plamni taqqoslashga aytiladi. 3 bevosita qo‘shib bo‘lmaydigan hodisalarni vaqt bo‘yicha yoki makonda o‘zgarishini baholash uchun ularni mutloq yoki o‘rtacha hadlari bilan o‘zaro taqqoslab bo‘lmaydi. bu ishni bajarish uchun indeks metodining maxsus usullarini qo‘llash kerak. indekslarning maxsus usullari yoki turlari turli tuman. masalan, professor irving fisher indekslarni tuzish metodlari asarida indekslarni 6 turini farqlaydi: agregat, arifmetik, garmonik, geometrik, moda va mediana. 4 statistikada shunday hodisalar uchraydiki, ularga mumkin bo‘lmagan sharoitda umumlashtirib baho berish (mahsulotni moddiy natural …

2 / 24

uchun, ya’ni turdosh mahsulotlarning hajmi qanday o‘zgarganligini bilish uchun taqqoslashdan oldin taqqoslanuvchi va taqqoslanadigan davrlarda mahsulot hajmi o‘zgarmas (bitta davr) baholarda hisoblaniladi, agar bahoning o‘zgarishini o‘lchamoqchi bo‘lsak, mahsulot miqdorining ta’sirini yo‘qotish kerak. bu indeks metodining o‘ziga xos xususiyatidir. 6 2. indekslarning turlari va tasnifi indeks metodi yordamida murakkab hodisalarning vaqt bo‘yicha va hududiy o‘zgarishi, reja va buyurtmalar bajarilishi o‘rganiladi. mana shu vazifalarga qarab indekslar quyidagi turlarga bo‘linadi: - dinamika indekslari; - hududiy indekslar; -reja yoki buyurtmalarning bajarilishi indekslari. 7 indeks metodi o‘rtacha ko‘rsatkichlarning o‘zgarishini o‘rganishda ham keng qo‘llaniladi. masalan, joriy davrda o‘tgan davrga nisbatan turdosh tovarlar uchun o‘rtacha baho o‘zgarishini o‘rganmoqchi bo‘lsak, joriy davrdagi o‘rtacha bahoni o‘tgan davrga bo‘lamiz. ma’lumki, o‘rtachalarni o‘zgarishiga faqat o‘rtalashtirilayotgan belgini o‘zgarishi emas, balki shu to‘plam tarkibining o‘zgarishi ham ta’sir qiladi. demak, o‘rtachaning o‘zgarishiga ikki omil ta’sir ko‘rsatadi. bu omillar ta’sirini baholash uchun statistikada o‘zgaruvchan va o‘zgarmas tarkibli hamda tarkibiy siljishlar indekslari hisoblanadi. 8 indekslar to‘plam …

3 / 24

anjirsimon indekslar deyiladi. indekslashtirilayotgan miqdorlarning xarakteri va mazmuniga qarab indekslar miqdor (fizik hajm) va sifat kursatkichlari indekslariga bo‘linadi. indekslar nazariyasida qaysi ko‘rsatkich indekslashtirilsa, u indekslashtiriladigan miqdor deyiladi. umumiy indekslarda indekslashtirilayotgan miqdor so‘zi o‘rniga indekslashtirilayotgan belgi va uning vazni tushunchalari ishlatiladi. masalan, baho umumiy indeksi hisoblanayotgan bo‘lsa, indekslashtirilayotgan belgi baho hisoblansa, uning vazni sifatida mahsulot miqdori olinadi. 10 indekslarni bevosita hisoblashishga kirishishdan oldin, shu metodda qo‘llaniladigan ramziy belgilar bilan tanishib chiqaylik. hodisaning miqdori (fizik xajmi) -q; narxlar -p; tannarx –z; unumdorlik - joriy davr ko‘rsatkichi “1” satr osti ishorachasi, o‘tgan davr esa “0” –bilan ifodalanadi. “i” va “i” lar individual va umumiy indekslarni ifodalaydi, “” – yig‘indini, pq –tovar qiymati, t –vaqtni, m –ekin maydonini, l-laspayres, r –paashe indekslarini, d –ikkita rejim o‘rtasidagi farq darajasini, if – i. fisher ideal indeksini, jp·jq =jpq –indekslarni o‘zaro bog‘liqligini va h.k. bildiradi. 11 3. yakka indekslar. indekslarni hisoblashda ikkita davr qatnashadi, biri - joriy …

4 / 24

garishini indeksda ko‘rsatadi. mahsulot fizik hajmi (miqdori) indeksi aniq biror mahsulotning (xizmatning) joriy davrdagi miqdorini (q1) o‘tgan (bazis) davrdagi ishlab chiqarilgan miqdoriga (q0) bo‘lish bilan aniqlanib, ushbu davrda bu mahsulot ishlab chiqarish hajmi indeksda qanday o‘zgarganligini bildiradi. misol: sement zavodi joriy oyda 800 t mahsulot ishlab chiqardi. o‘tgan yili shu oyda zavod 600 tonna sement ishlab chiqargan edi. demak, mahsulot fizik hajmi yakka indeksi i=q1:q0=800:600=1,33. bu zavod joriy oyda o‘tgan davrga nisbatan sement ishlab chiqarish hajmini 33 foizga ko‘paytirganini bildiradi. 13 bahoning (narxning) yakka indeksi joriy davrda biror-bir mahsulot (tovar, xizmat) turining narxi o‘tgan davrga nisbatan qanday o‘zgarganligini bildiradi. shuning uchun ham biror mahsulot joriy davrdagi bahosini (p1) o‘tgan davrdagi bahosiga (p0) bo‘lib topiladi. misol: samarqand marmar bozorida 1 kg kartoshkaning narxi 2018 yil aprel oyida 2800 so‘m bo‘lsa, shu yil may oyiga kelib kartoshkaning narxi 2500 so‘m bo‘lgan. kartoshkaning narxi indeksi ip=p1:p0=2500:2800=0,893 ya’ni 1 kg kartoshkaning narxi ushbu davrda …

5 / 24

si; σq1p1 - hisobot davridagi mahsulot qiymati; σq1p0 - o‘tgan davr narxlaridagi mahsulot qiymati indeksi; σq0p0 - o‘tgan davrdagi mahsulot qiymati; σs1q1 - joriy (hisobot) davridagi mahsulotni ishlab chiqarish uchun qilingan harajati; σs0q1 - bazis davrining tannarxidagi joriy davr mahsulotini ishlab chiqarish uchun qilingan harajati; σs0q0 - bazis davridagi harajat; σt0q1 - bazis davridagi sarf bilan hisoblanilgan joriy davr mahsulotini ishlab chiqarish uchun ketgan vaqti; σt1q1 - joriy davr mahsulotini ishlab chiqarish uchun ketgan vaqti. 15 shahar bozorlaridan birida sotilgan mahsulotlarning ayrimlari to‘g‘risida quyidagi ma’lumotlar ma’lum (raqamlar shartli) (12.1-jadval): har qaysi mahsulot turlari bo‘yicha narx va miqdor o‘zgarishlarini aniqlash uchun yakka indekslar hisoblaniladi. yakka indekslar quyidagi formulalar yordamida hisoblaniladi: demak, hisobot davriga kelib, o‘tgan davrga nisbatan go‘shtning narxi 28,6% ga oshgan ekan. jami mahsulotlar bo‘yicha ularning narxi hisobot davrga kelib, o‘tgan davrga nisbatan o‘rtacha 28,1 % ga oshgan ekan. fizik xajm (miqdor) umumiy indeksini hisoblaymiz: sotilgan mahsulot miqdori (fizik hajmi) …

Want to read more?

Download all 24 pages for free via Telegram.

Download full file

About "iqtisodiy indekslar"

презентация powerpoint 6-mavzu: iqtisodiy indekslar reja: indeks so‘zining lug‘aviy ma’nosi va qo‘llanishi. indekslarning turlari va tasnifi. yakka indekslar.. 1. indeks so‘zining lug‘aviy ma’nosi va qo‘llanishi. indeks so‘zi lotincha “index” atamasidan olingan bo‘lib, belgi, ko‘rsatkich degan ma’noni bildiradi. lekin har qanday ko‘rsatkich ham indeks deb atalavermaydi. indeks so‘zi pochta, poligrafiya va boshqa tarmoqlarda tartib nomeri ma’nosida ishlatiladi. statistikada esa ushbu so‘z butunlay boshqa ma’noga ega. statistik indeks – bu bevosita qo‘shib bo‘lmaydigan bo‘laklardan tashkil topgan ikki to‘plamni taqqoslashga aytiladi. 3 bevosita qo‘shib bo‘lmaydigan hodisalarni vaqt bo‘yicha yoki makonda o‘zgarishini baholash uchun ularni mutloq yoki o‘rtacha hadlari bilan o‘zaro taqqoslab bo...

This file contains 24 pages in PPTX format (1.8 MB). To download "iqtisodiy indekslar", click the Telegram button on the left.

Tags: iqtisodiy indekslar PPTX 24 pages Free download Telegram