5-sinf o'quvchilariga metallning turmushda va iqtisodiyot tarmoqlaridagi ahamiyati, tuzilishi va turlari, sohalari” mavzusida mashg'ulotni o'tish uslubi

DOCX 32 pages 1.4 MB Free download

32 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.4 MB

File type DOCX

Pages 32

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 32

mavzu: 5-sinf o'quvchilariga "metallning turmushda va iqtisodiyot tarmoqlaridagi ahamiyati, tuzilishi va turlari, sohalari” mavzusida mashg'ulotni o'tish uslubi reja: i.kirish. 1.1. metallning turmushdagi ahamiyati 1.2. metallning iqtisodiyotdagi ahamiyati ii. asosiy qism. 1. metallning turlari va ularning xususiyatlari 2. metall va ekologiya: ta’siri va xavfsizligi 3. metallning turlarini sanoat sohalarida qo‘llash 4. metallni qayta ishlash va foydalanishning afzalliklari 5. 5-sinf o'quvchilariga "metallning turmushda va iqtisodiyot tarmoqlaridagi ahamiyati, tuzilishi va turlari, sohalari” mavzusidan 2 soatlik dars ishlanmasi tayyorlash. iii.xulosa iv.foydalanilgan adabiyotlar. kirish metallurgiya (yun. metallurgeo -yerdan qazib chiqaraman) — rudalardan yoki tarkibida metall boʻlgan moddalardan metallar ajratib olish va metall qotishmalarga tegishli xossalar "berish" haqidagi fan; sanoat tarmogʻi. metalli rudalardan metallarni ajratib olish qadimdan maʼlum. arxeologik qazishmalarning dalolat berishicha, miloddan avvalgi 7—6-asrlardayoq ajdodlarimiz mis olish sirlarini bilishgan. miloddan avvalgi 2-ming yillikda misning qalay bilan qotishmasi — bronza ishlatila boshladi; taxminan shu ming yillik oʻrtalaridan temir eritib olish boshlandi. bunda rudalarni qoʻrada 1100— 1350° …

2 / 32

vaing 1763-yilda yozgan "metallurgiyaning boshlangʻich asoslari va ruda ishlari" kitobida m. asoslari yoritilgan. rus olimi p. p. anosov (1799—1851) damashq poʻlatini olishning ilmiy asosini ishlab chiqdi. d. i. mendeleyev ham m. fani taraqqiyotiga katta hissa qoʻshgan. m. quyidagi jarayonlarni oʻz ichiga oladi: rudalardan metall ajratib olish maqsadida ularga ishlov berish (rudalarni maydalash, boyitish, boʻlaklash va boshqalar); metallarni begona aralashmalardan tozalash (rafinatsiyalash); metall va qrtishmalarni olishning gidrometallurgiya, pirometallurgiya, shu jum ladan, metallotermiya va elektrolitik (qarang elektroliz) usullarni tadqiq qilish; metall kukunlar olish va ulardan buyumlar tayyorlash (qarang kukun metallurgiyasi); metallarni termik (issiklik bilan) ishlash, bosim bilan ishlash, quyish, payvandlash, kavsharlash, metallar sirtiga ximoya katlami surkash (purkash) va boshqa m.ning muhim sohasi — metallshunoslik. m.ning taraqqiyoti metall va qotishmalarni uzluksiz quyish, ularga vaku-umda ishlov berish, ularni elektr pechlar, elektr-shlakli, elektr-nurli va plazmali qurilmalarda olish, dupleksjarayon va tripleksjarayon usullarini qoʻllashni yanada rivojlantirish bilan bogʻliq. m. fizikaviy kimyo, fizika, issiqlik texnikasi, elektrotexnika, kibernetika, iqtisodiyot, …

3 / 32

etallar va metallmaslar deb shartli ravishda ikki guruhga boʻlinadi. masalan, ge va sb qaysi turkumga kirishi toʻgʻrisida yagona fikr mavjud emas. lekin germaniyni yarimoʻtkazgich xossalariga ega boʻlgani uchun metallmas, surmani esa fizik xossalariga koʻra yarim metall boʻlsada, metallar deb hisoblash toʻgʻriroqdir. qalayning metall (z-sn) va yarim-oʻtkazgich (a-sn) modifikatsiyalari bor. germaniy, kremniy, fosfor va baʼzi metallmaslarning yuqori bosim ostida metallar kabi oʻtkazuvchi modifikatsiyalari mavjudligi aniqlangan. bundan tashqari, yuqori bosim ostida barcha moddalar ham metallik xossalarini namoyon qilishi mumkin. shu sababli, u yoki bu elementni metallarga yoki metallmaslarga taallukli ekanligini belgilashda uning nafaqat fizik xossalarini, balki kimyoviy xossalarini ham hisobga olish zarur. metallar kimyoviy reaksiyalarga elektronlar donorlari sifatida kirishadi, birikmalarda yoki eritmalarda musbat zaryadli ionlar hosil qiladi. metallarning elektromanfiyligi metallmaslarning elektromanfiyligidan pastroq boʻladi. koʻpchilik metallar vodorod, galogenlar, xalkogenlar bilan faol reaksiyaga kirishadi. ishqoriy va ishqoriy yer metallar suv bilan oddiy temperaturalarda, rux va temir kabi metallar esa suv bugʻi bilan yuqori temperaturalarda …

4 / 32

chligi 0,531 g/sm3 dan (li) 22,5 g/sm3 gacha (os). metallar oʻziga xos optik, termik, mexanik, elektrik va boshqa bir necha xossalarga ega; chunonchi, suyukdanish va qaynash temperaturasining yuqoriligi, sirtidan yorugʻlik va tovushni qaytishi, issiq va elektrni yaxshi oʻtkazishi, zarba taʼsiridan yassilanishi va choʻzilishi koʻpchilik metallarning eng muhim fizik xossasidir. zichligi 5 dan kichik metallar yengil, 5 dan kattalari — ogʻir metallar deyiladi. temir va uning qotishmalari qora metallar, qolganlari rangli metallar deb yuritiladi. asl metallar bunga qaramaydi. nodir metallar jumlasiga vanadiy, molibden, berilliy, indiy, sirkoniy, lantan, niobiy, tantal, reniy, germaniy, galliy, talliy va boshqa kiradi. "nodir m ." degan ibora shartli ibora boʻlib, sof metall ajratib olish usullarining qanchalik takomillashganiga bogʻliq; bir vaqtlar "nodir" deb hisoblangan titan endilikda "nodirlar" jumlasigakirmaydi (metallarning kimyoviy va fizik xossalari haqida metall elementlarga oid maqolalarga qarang). metallarning baʼzi birikmalarida (qotishmalarda ham) metall bogʻlanish (metallni hosil qiluvchi zarralar orasidagi bogʻlanish) saqlanib qoladi. metallar tabiatda erkin va …

5 / 32

i. yer poʻstining chu-qurroq qismlarida metallarning sulfidli rudalari uchraydi, mas, mis kolchedani cufes2, mis yaltirogʻi cu2s, kinovar hgs, qoʻrgʻoshin yaltirogʻi pbs, ruxyaltirogʻi zns va hokazo. baʼzan bir necha metallarning sulfidlari aralash xrlda uchrab, polimetall rudani tashkil qiladi. baʼzi metallar xloridlar, sulfatlar, karbonatlar va fosfatlar bilan birga boʻladi, baʼzilari silikatlar tarkibiga kiradi. metallar yer pustila bir xilda tarqalmagan. yer poʻstida massa jihatidan alyuminiy 8,05%, temir 4,65%, kalsiy 2,96%, natriy 2,5%, kaliy 2,5%, magniy 1,85% boʻlsa, qolgan barcha metallar yer pusti massasining juda oz qismini (qariyb 0,2% ni) tashkil qiladi. 1958-yilda oʻzbekistonda avitsenit (tarkibida talliy va temir oksidi bor) minerali, keyinroq olmaliq xududining polimetallik minerallarini tekshirish jarayonida b i r u nit, nasledovit minerallari topildi. tarkibida vanadiy va uran metallari boʻlgan tuyamunit minerali [ca(uo2)2(vo4)2nh2o] ham oʻzbekistonda topilgan. rudalardan metallarni sof holda olish ishi texnikada qaytarish, termik parchalash, almashinish jarayonlari natijasida metallurgiyaning turli tarmoqdari (pirometallurgiya, gidrometallurgiya va elektrometallurgiya)da amalga oshiriladi. oʻta sof metallar …

Want to read more?

Download all 32 pages for free via Telegram.

Download full file

About "5-sinf o'quvchilariga metallning turmushda va iqtisodiyot tarmoqlaridagi ahamiyati, tuzilishi va turlari, sohalari” mavzusida mashg'ulotni o'tish uslubi"

mavzu: 5-sinf o'quvchilariga "metallning turmushda va iqtisodiyot tarmoqlaridagi ahamiyati, tuzilishi va turlari, sohalari” mavzusida mashg'ulotni o'tish uslubi reja: i.kirish. 1.1. metallning turmushdagi ahamiyati 1.2. metallning iqtisodiyotdagi ahamiyati ii. asosiy qism. 1. metallning turlari va ularning xususiyatlari 2. metall va ekologiya: ta’siri va xavfsizligi 3. metallning turlarini sanoat sohalarida qo‘llash 4. metallni qayta ishlash va foydalanishning afzalliklari 5. 5-sinf o'quvchilariga "metallning turmushda va iqtisodiyot tarmoqlaridagi ahamiyati, tuzilishi va turlari, sohalari” mavzusidan 2 soatlik dars ishlanmasi tayyorlash. iii.xulosa iv.foydalanilgan adabiyotlar. kirish metallurgiya (yun. metallurgeo -yerdan qazib chiqaraman) — rudalardan yoki tarkibida metall boʻlgan modda...

This file contains 32 pages in DOCX format (1.4 MB). To download "5-sinf o'quvchilariga metallning turmushda va iqtisodiyot tarmoqlaridagi ahamiyati, tuzilishi va turlari, sohalari” mavzusida mashg'ulotni o'tish uslubi", click the Telegram button on the left.

Tags: 5-sinf o'quvchilariga metallnin… DOCX 32 pages Free download Telegram

5-sinf o'quvchilariga metallning turmushda va iqtisodiyot tarmoqlaridagi ahamiyati, tuzilishi va turlari, sohalari” mavzusida mashg'ulotni o'tish uslubi

Page preview (5 pages)

Want to read more?

About "5-sinf o'quvchilariga metallning turmushda va iqtisodiyot tarmoqlaridagi ahamiyati, tuzilishi va turlari, sohalari” mavzusida mashg'ulotni o'tish uslubi"

Similar files