alkimyoning tarixiy bosqichlari

DOC 24 pages 148.0 KB Free download

24 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 148.0 KB

File type DOC

Pages 24

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 24

seminar №2 tayanch iboralar: yunon-misr alkimyosi, arab alkimyosi, g’arb alkimyosi, buyuk sharq va markaziy osiyoda mutafakkir va faylasuf olimlar alkimyoning kelib chiqishi va o’ziga xos tomonlari. kimyo tarixchilari orasida kimyo taraqqiyotining tarixiy bosqichlari haqida yagona fikr yo`q. qadimiy kimyogar-amaliyotchilarning yutuq va kashfiyotlari ochilish vaqti aniq isbotlanmagan. kimyo tarixini davrlarga ajratish uning alohida bosqichlarini ifodalashga yordam beradi va shartli ravishda quyidagilardan iborat deb xisoblanadi: i alkimyodan avvalgi davr - alkimyogacha bo’lgan davr, bu davr tsivilizatsiya (madaniyat yangi hayot boshlanishi) boshlanganidan toki eramizning iv asrigacha davom etgan vaqtni o’z ichisha oladi va hunar kimyosi davri deyilishi mumkii ii alkimyo davri - eramizning iv-xvi asrlarida bu davr 1200 yilni o’z ichiga oladi alkimyogarlar o’z oldiga kimyoning qudratli «mo’’jizakor» ligidan foydalanib 3 ta vazifani 1. hamma narsani o’sha davrga bog’liq kuch-quvvat, podshoxlar saltanati timsoli - oltinga aylantira oluvchi falsafiy tosh katalizatorni yaratish; 2. universal erituvchi - alkagest yaratish; 3. umrni uzaytiruvchi eleksirni yaratish, uni …

2 / 24

shu belgilar bilan belgilangan. ko’pincha tajribalarda simob haydalganda oxirida oltin yoki simob qolgan, shu sababli simob bu metallarga o’ta olishi, uning o’zi suyuq simob bo’lib unga qattiqlik berilsa bo’ladi degan fikr to’g’ri bo’lgan. o’sha davrda misga ayrim minerallar (ardenolit auripigment) qo’shib kuydirilganda oq va sariq kumush va oltinga o’xshash qotishmalar olingan. shu sababli qadim zamonda bir-biriga o’tish emas, o’stirish orgali oltin va kumush olmoqchi bo’lganlar. xristianlar alkimyoga qarshi chiqqanlar. keyinchalik injil bo’yicha mar’yam, ioann va boshqa bibliya shaxslari ham alkimyogarlar ekanligini ko’rib, bu sohani qattiq ta’qib ostiga olmaganlar. aleksandriya maktabidan qolgan manba’lar alkimyo geometrik tilda yozilgan va uni tushinadigan odamlargina o’qishi mumkin bo’lgan. grek-misr alkimyogarlari o’z navbatida simobni metall asosi deb ko’rganlar, keyinchalik esa buni oltingugurtga havola qildilar. simob va oltingugurt birikishi natijasida metallurgiyaga asos berilishini, bunda oltin paydo bo’lishi mumkinligini ham hisobga olganlar. keyinchalik metallar asosini hosil qilishda mish’yak qo’shilgan deb hisoblaganlar va bunda hosil bo’lgan qotishmalar aksariyat rangi …

3 / 24

r va boshqa moddalar hamda protrava sifatida achchiq tosh keng qo’llanilgan. misr kimyogarlari navshadil olganlar. bunda tabiiy manbalar va mollar siydigi asos hisoblangan. arab kimyosi. vii asrda arablar misrni egallaganda undagi hamma bilmlarni o’ziga olganlar. alkimyo ko’proq suriya tabobatchilari tomonidan arablarga yetkazilgan. shu davrda ix-x asrda arab alkimyogarlari va tabibi geber (djebir) o’zining arab hamda lotin tilidagi asarlarida o’sha davrdagi alkimyo fanini butun dunyoga tarqatdi. bundan tashqari arab alkimyogarlari orasida abu-ar-rozi. abunazes va avistenna yoki ibn sino, averros (ibn rassid) ko’proq talqin qilish bilan mashhur bo’lgan. xvi asr arablarning jahon maydoniga chiqishi bilan mashhur bo’ldi. ilgari arabiston yarim orolida tashqi dunyodan uzilgan xolda yashab kelgan arablar islom dini quvvati bilan g’arbiy osiyo va shimoliy afrikani zabt qildilar. eramizning 641 yilida misrga hujum qildilar va tezda uni to’liq egalladilar. bir nesa keyingi yil davomida eronshoxlar yurti ham shunday bosqinsilik bilan bosib olindi. buyuk arab imperiyasi vujudga keldi. qadimgi xukmronlardan ibrat olgan …

4 / 24

myo sahifasi bo’m-bo’sh va unda xech qanday yangiliklar uchramaydi. 1096 yilda birinchi salb yurishi boshlandi; xristianlar musulmonlardan ular bosib olgan yerlarni qayta zabt eta boshladilar. 1099 yilda xristianlar ierusalim (quddusi sharif)ni ishg`ol qildilar. ikki yuz yil davomida suriya bo`ylarida yashagan bir xovuch xristianlar evropa malakatlariga arab fanining yutuq va yangiliklarini olib kela boshladilar. asta-sekin viii asrda arablar bosib olgan ispaniya yerlari xristianlar qo`liga o`ta boshladi. evropaliklar arablarning boy kutubxonasi borligini va unda barcha yunon faylasuf va olimlari asarlarining tarjimasi, ularga yozilgan sharhlar va sharq allomalarining asarlari saqlanayotganligini bilishgach, arablarning qattiq qarshiligiga qaramasdan bu asarlarni tortib olishdi va lotin tiliga tarjima qilishdi. bu ishlarga frantsuz olimlaridan gerbert (940-1003 yy.) boshchilik qildi, unga cherkov 999 yildan boshlab papa sil'vestr ii degan ruxoniy nomini berdi. x asr oxirida fors tabibi muvaffaq yoki abu mansurning “farmakologiya haqidagi traktat kitobi” germaniyada o’sha asr boshida tarjima qilingan va keng tarqalgan. bu kitob gallen usuli bilan arab …

5 / 24

an. arab alkimyogarlari ham grek-misrliklarga o’xshab metallar asosi deb simob va oltingugurtni hisoblaganlar. geber kitoblarda toza metall-simob ko’p bo’lgan unda oltingugurt ko’p bo’lgan deganlar, (bunda toza simob va oltingugurt emas, qandaydir metalsimon narsa hisoblangan). agar mustahkam, yaltiroq holda bog’lanuvachi metall bo’lsa, o’sha davr atomistikasi ham yetib bordi. arab atomistikasi xuddi grek atomistikasiga o’hshab, har bir material tana zarrachlaridan iborat yoki bo’linmas atomlardan iborat deganlar. u esa kichik nuqtalarga xos miqdorga, shaklga ega, ularning biri natijasida tanalar hosil bo’ladi deb hisoblangan. hamma atomlar o’zaro o’xshash hisoblangan. grek va arab atomistikasi keyinchalik o’rta asr kitoblarida ham katta o’zgartirishsiz yozilib turgani haqida fikrlar ham ko’pdir. birinchi arab alkimyosiga asos solgan olim omeyyadlar sulolasining shahzodasi kalid ibn azid edi (660-704y) aytishlaricha, kalid juda miyasi o’tkir va savodli odam edi. u alkimyoga juda qiziqar edi. u ko’zga ko’ringan olimlarni o’z atrofiga yig’ib ular bilan oltinni sun’iy yo’l bilan olishni ishlab chiqqan. kalidga bu ishlarni egallashda …

Want to read more?

Download all 24 pages for free via Telegram.

Download full file

About "alkimyoning tarixiy bosqichlari"

seminar №2 tayanch iboralar: yunon-misr alkimyosi, arab alkimyosi, g’arb alkimyosi, buyuk sharq va markaziy osiyoda mutafakkir va faylasuf olimlar alkimyoning kelib chiqishi va o’ziga xos tomonlari. kimyo tarixchilari orasida kimyo taraqqiyotining tarixiy bosqichlari haqida yagona fikr yo`q. qadimiy kimyogar-amaliyotchilarning yutuq va kashfiyotlari ochilish vaqti aniq isbotlanmagan. kimyo tarixini davrlarga ajratish uning alohida bosqichlarini ifodalashga yordam beradi va shartli ravishda quyidagilardan iborat deb xisoblanadi: i alkimyodan avvalgi davr - alkimyogacha bo’lgan davr, bu davr tsivilizatsiya (madaniyat yangi hayot boshlanishi) boshlanganidan toki eramizning iv asrigacha davom etgan vaqtni o’z ichisha oladi va hunar kimyosi davri deyilishi mumkii ii alkimyo davri - eramizning i...

This file contains 24 pages in DOC format (148.0 KB). To download "alkimyoning tarixiy bosqichlari", click the Telegram button on the left.

Tags: alkimyoning tarixiy bosqichlari DOC 24 pages Free download Telegram