vizantiya arxitekturasi va shaharsozligi

DOC 6 pages 65.5 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 65.5 KB

File type DOC

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

3- ma’ruza(2 soat) vizantiyа arxitektura va shaharsozligi. arxitekturada gotika uslubi reja: 1. vizantiya arxitekturasi va shaxarsozligi; 2. gotika uslubi. 1.vizantiya arxitekturasi va shaxarsozligi. o’rta asrning muhim madaniyat o’choqlaridan biri vizantiya davlatidir. sharqiy rim imperiyasida 395 yili vujudga kelgan bu davlat 1453 yilgacha yashadi. varvarlar xujumidan bir muncha chetda bo’lgan bu davlat uzoq vaqt antik hayoti va madaniyati an’analarini saqlagan xolda, asta sekinlik bilan yangi farmasiyaga-feodalizmga o’ta boshladi. bu yerda antik arxitektura an’analari e’zozlandi va davom ettirildi. shu bilan birga, bu an’analar mustahkamlanib borayotgan feodalizm qoyalari, xristian dini idealogiyasi bilan boyitildi. vizantiya arxitekturasida ideal obrazga ega bo’lgan munosabat o’z kiymatini saqlab qoldi. vizantiya me’morchiligining o’ziga xos tomonlarini iv asrda uning maydoniga xristian dinining kirib kela boshlagan davridan shakllana boshladi. bu xususiyat vizantiyaning dastlabki gullagan davri vi-vii asrlarda yaqqol namoyon bo’ldi. konstantinopol bu davrda katta vizantiya imperiyasining faqat siyosiy markazi emas, balki madaniy o’chog’iga ham aylandi. «ikkinchi rim» deb nom olgan bu …

2 / 6

txonasining namunasi-ravennadagi uch nefli sant apollinare nuovo bazelikasida shu xususiyat o’z ifodasini topgan. cho’ziq bazelika tipida ishlangan bu ibodatxonaning markaziy keng nefi tepadagi darchalardan tushayotgan nurlar hisobiga yanada tantanavorlik kashf etadi. o’n neflar ustunlarning ritmini yanada oshiradi. asosiy diqqatni diniy marosimlar o’tadigan maydonga yunaltirilgan. avennadagi markaziy qubbali san vitale cherkovi (521-547) ning ichki qismi devor va pollari rangga boy mozayika bilan bezatilgan, rangli marmar bilan pardozlangan. vizantiya me’morligi uslubi grek va rim me’morligi tradisiyalarining mahalliy tradisiyalar bilan uyg’unlashishidan vujudga keldi. jumladan, konstantinopoldagi safiya ibodatxonasi o’z konstruktiv to’zilishi jihatidan panteon ibodatxonasi konstruksiyasiga o’xshab ketadi, lekin bu o’xshashlik bir muncha yashiringan xolda talqin etilishi bilan xarakterlanadi. vizantiyaliklar grek-rim ark-gumbaz sistemasidan ham o’z maqsadlarini ifodalash uchun foydalanganlar. vizantiya me’morligida xona kengligiga alohida e’tibor berilishini takidlash lozim. interyer fazosi aktiv, ta’sirchan, xayajonli. xona ichining kengligi, cheksiz va ulug’vor bo’lib tuyulishi, serxashamliligi bilan kishiga psixologik ta’sir o’tkazishga qaratilgan. vizantiya me’morligi va madaniyati jahon xalqlari me’morligi …

3 / 6

likka erishishga intilish ortib bordi. bu davrda din hamon hukumronlikda, cherkov esa arxitekturaga o’z talabini kuyayetgan bo’lsa ham lekin shahardagi xunarmand va savdogarlarning bilimiga, hayotining yangi qirralarini ochishga intilish orta bordi. yevropa shaharlarida dastlabki fan markazlari universitetlarining tashkil topishi esa, bu intilish ravnaqiga zamin yarata bordi. dunyoga tanqidiy munosabatda bo’lish tendensiyasi ortdi. xalq ongining ortib borishi esa jamiyat oldida tenglik, birodarlik masalalarining ijobiy xal etilishini talab qila boshladi. xayotiy mavzudagi asarlar yuzaga kela boshladi. bu davrlarda tasivriy san’at va me’morchilikda ham jiddiy o’zgarishlar yuz berdi. g’arbiy yevropa madaniyatidan vizantiya san’ati an’annalari o’zil kesil chiqarib tashlandi. davr ruhini o’zida ifodalovchi realistik shakl va mazmunidagi asarlar, funksional tomoni orta boshlagan me’morchilik binolari yuzaga kela boshladi. yevropada feodalizm gullagan xii-xv asrlar me’morchiligi «gotika» me’morchiligi deb yuritiladi. «gotika» iborasi ham shartli olingan uning lug’oviy ma’nosi italyancha so’zidan olingan bo’lib, «gotlarniki» degan mazmunni bildiradi. (gotlar german qabilalarining biri). bu ibora uyg’onish davrida kiritilgan bo’lib, san’atda …

4 / 6

va. bu davr soborining funksional mazmuni ham o’zgaradi. u shaharning ijtimoiy markaziga aylanadi. bu yerda taot-ibodatdan tashqari shahar majlislari o’tkazilar, munozaralar uyushtirilar hamda universitet leksiyalari o’qilar edi. endilikda sobor binosini qurishda faqat diniy qoyalarnigina emas, balki ijtimoiy hayot ruhi, katta kollektiv qudrati ham tarqib etiladi. gotika soborlarining ilgariga intiluvchi shaklida esa davr kishilarining ozodlikka va yorug’likka intilishlari o’z aksini topdi. bunday taassurot berishda soborning minoralari muhim o’rinni egallaydi. u soborning yanada baland, yengil bo’lib ko’rinishiga xizmat qiladi. shu bilan birga, bu minoralarda funksional ahamiyatiga ega bo’lgan, ya’ni ular shaharni kuzatib turish uchun hamda yong’in o’chiruvchilar uchun ham mo’ljallangan. ba’zi minoralarning uch qismi xo’roz tasviri bilan tugallanganligi ham shu mazmunni-ziyrak bo’lib turish lozimligini bildirgan. me’morchilikda gotika usulubining yaratilishi davr zakovati, texnika tarraqqiyoti yutug’i asosida yuzaga keldi. buning ahamiyati roman me’morchiligida qo’llanilgan arka va egri ravoqlarning yangicha talqin etilishi va eng muhimi, binoning mustahkam sinchlar (karkaslar) sistemasining nayzasimon ark, ichki ustun va …

5 / 6

i. bunday ochiq qismlarni deraza darchalar bilan to’ldirish mumkinligi ham bu uslubning imkoniyatlarini ko’rsatadi. me’morchilikda sodir bo’lgan bu yangiliklar endilikda baland va keng hajmdagi binolarni ham qurish imkoniyatini yaratdi. devorlarning tayanch funksiyasini bajarishdan qutilish esa keng miqyosda darcha, deraza, peshtoq, galereya, ayvonlardan foydalanib binoning ichki qismini nurga to’ldirish imkonini beradi. qurilgan binolarning yengil va nafis bo’lib ko’rinishini ta’minlaydi. gotika me’morchiligida nayzasimon arka muhim o’rinni egallaydi. bu shakl egik deraza, ravoq va galereya, ayvon va peshayvonlarda qaytarilib, gotika me’morligida o’ziga xos qaytarilmas ruh va yengillik kiratadi. arkalar tortib chiqib ketmoqchidek tuyuladi. bu xususiyatni gotika me’morligida keng ishlatilgan vertikal to’g’ri chiziklar(kontrast) yanada oshiradi. m’morlik konstruksiyasida sodir bo’lgan bu o’zgarishlar binoning ichki va tashqi tomoni ko’rinishida ham o’z ifodasini topdi. gotika interyerlari keng, baxavo, yorug’. transept va asosiy nef orasidagi keskin chegarasi namoyishi ham bu xususiyatini yanada orttiradi. soborning old tomoni gavjum, keng maydonga qaratib quriladi. uning bezatilishiga esa aloxida e’tibor beriladi. xaykaltaroshlik …

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "vizantiya arxitekturasi va shaharsozligi"

3- ma’ruza(2 soat) vizantiyа arxitektura va shaharsozligi. arxitekturada gotika uslubi reja: 1. vizantiya arxitekturasi va shaxarsozligi; 2. gotika uslubi. 1.vizantiya arxitekturasi va shaxarsozligi. o’rta asrning muhim madaniyat o’choqlaridan biri vizantiya davlatidir. sharqiy rim imperiyasida 395 yili vujudga kelgan bu davlat 1453 yilgacha yashadi. varvarlar xujumidan bir muncha chetda bo’lgan bu davlat uzoq vaqt antik hayoti va madaniyati an’analarini saqlagan xolda, asta sekinlik bilan yangi farmasiyaga-feodalizmga o’ta boshladi. bu yerda antik arxitektura an’analari e’zozlandi va davom ettirildi. shu bilan birga, bu an’analar mustahkamlanib borayotgan feodalizm qoyalari, xristian dini idealogiyasi bilan boyitildi. vizantiya arxitekturasida ideal obrazga ega bo’lgan munosabat o’z kiyma...

This file contains 6 pages in DOC format (65.5 KB). To download "vizantiya arxitekturasi va shaharsozligi", click the Telegram button on the left.

Tags: vizantiya arxitekturasi va shah… DOC 6 pages Free download Telegram

vizantiya arxitekturasi va shaharsozligi

Page preview (5 pages)

Want to read more?

About "vizantiya arxitekturasi va shaharsozligi"

Similar files