mahmudxo‘ja behbudiy (1875-1919)

DOC 3 pages 24.5 KB Free download

3 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 24.5 KB

File type DOC

Pages 3

Updated Dec 2025

Page preview (3 pages)

Scroll down 👇

1 / 3

mahmudxo‘ja behbudiy (1875-1919) taniqli dramaturg, publitsist, din va jamoat arbobi, jadidchilik harakati yetakchilaridan biri mahmudxo‘ja behbudiy 1875 yili samarqandda tug‘ilgan. yassaviy avlodidan. 18 yoshidan qozixonada mirzalik qiladi, qozi, mufti darajasiga ko‘tariladi. behbudiy haj safarida bo‘lgan chog‘ida arabiston, misr, turkiyani kezib chiqqan (1899—1900). sayohat davomida yangi maktab (usuli jadid) ochish fikri mustahkamlanib bordi. samarqand yaqinidagi halvoyi qishlog‘ida ajziy, rajabaminda abdulqodir shakuriylar bilan hamkorlikda yangi maktab ochadi. behbudiy qozon va ufaga borib (1903-04), u yerdagi yangi usul maktablari bilan tanishadi, tatar ziyolilari bilan aloqani yo‘lga qo‘yadi. yangi maktablar uchun darsliklar tuzishga kirishadi. «risolai asbobi savod» («savod chiqarish kitobi», 1904), «risolai jug‘rofiyai umroniy» («aholi geografiyasiga kirish», 1905), «muntahabi jug‘rofiyai umumiy» («qisqacha umumiy geografiya», 1906), «kitobat ul-atfol» («bolalar xati», 1908), «amaliyoti islom» (1908), «tarixi islom» (1909) kabi kitoblar chop ettiradi. keyinchalik (1908 yilda) shakuriyning rajabamindagi maktabini samarqanddagi o‘z hovlisiga qo‘chirib keltiradi. behbudiy 1911 yilda «padarkush» dramasini yozdi. bu birinchi o‘zbek dramasi edi. 3 parda …

2 / 3

asar bo‘ldi. drama toshkentda 1914 yil 27 fevralda avloniy tomonidan qayta sahnalashtiriladi. behbudiy «samarqand» gazetasini chiqaradi. gazeta o‘zbek va tojik tillarida, haftada 2 marta chop etildi. 45-soni chiqqach, moddiy tanqislik tufayli nashr to‘xtadi. shu yil 20 avgustdan u «oyna» jurnali chiqara boshladi. haftalik, suratli bu jurnal asosan o‘zbekcha bo‘lib, she’r, maqola (forscha), e’lonlar (ruscha) ham berib boriddi. jurnal kavkaz, tatariston, eron, afg‘oniston, hindiston, turkiyagacha tarqaldi. behbudiy kitob nashrini ham yo‘lga qo‘yadi. fitratning «bayonoti sayyohi hindi»sini ruschaga tarjima qildirib bostirdi (1913). behbudiy 1914 yil 29 mayda ikkinchi marta arab mamlakatlariga sayohatga chiqadi. sayohati davomida bayramali, ashxobod, krasnovodsk, kislovodsk, pyatigorsk, jeleznovodsk, rostov, odessa shaharlarida bo‘ladi, 8 iyunda istanbulga keladi. undan adanaga o‘tib, yana istanbulga qaytadi va 20 iyunda ismoilbek gasprinskiy bilan uchrashadi. so‘ng quddus, bayrut, yofa, xalil ar-rahmon, port-said, shom shaharlarida bo‘ladi. sayohat xotiralari «oyna» jurnalida bosilib turadi. bu «xotiralar» har jihatdan muhim bo‘lib, an’anaviy tarix-memuar janrining 20-asr boshidagi o‘ziga xos namunasi …

3 / 3

i paytda tilning muhofazasi («har millat o‘z tili ila faxr etar» —1914, ? 35), o‘zaro munosabatlari («til masalasi» — 1915, ? 11,12) haqida muhim va zarur maqolalar chop etdi. adabiy tanqidga katta e’tibor berdi. uning xususiyatlarini belgilashga urindi. boshqa adabiy janrlar bilan tenghuquqligi masalasini ko‘tardi («tanqid saralamoqdir» — 1914, ? 27). millat sha’nini oyoqosti qiluvchi fikr-qarashlarga zarba berib, turkiston xalqini o‘z nomi bilan atamoq lozimligini talab qilib chiqdi («sart so‘zi majhuldur» 1915, ? 22,23,25,26). behbudiy matbuotimiz tarixida maqolanavis sifatida alohida mavqega ega. uning hozircha aniqlangan maqolalarining soni 300 ga yetadi. ular xilma-xil mavzuda. ilk maqolalaridayoq kommunistik mafkurani keskin rad etgan, «xayoliy», «bu toifaga qo‘shulmoq biz, musulmonlar uchun nihoyatda zararlik» deb yozgan edi («xayrul umuri avsatuho» — «ishlarning yaxshisi o‘rtachasidir», «xurshid» gazetasi, 1906, 6-son). o‘zlikni anglashni muhim biladi. «qabilasini(ng) ismini va yetti otasining otini bilmaydurgonlarni «marquq» derlar», deb yozadi («sart so‘zi majhuldur», «oyna» jurnali, 1914, ? 23). 1917 yilning oxiri 1918 …

Want to read more?

Download all 3 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mahmudxo‘ja behbudiy (1875-1919)"

mahmudxo‘ja behbudiy (1875-1919) taniqli dramaturg, publitsist, din va jamoat arbobi, jadidchilik harakati yetakchilaridan biri mahmudxo‘ja behbudiy 1875 yili samarqandda tug‘ilgan. yassaviy avlodidan. 18 yoshidan qozixonada mirzalik qiladi, qozi, mufti darajasiga ko‘tariladi. behbudiy haj safarida bo‘lgan chog‘ida arabiston, misr, turkiyani kezib chiqqan (1899—1900). sayohat davomida yangi maktab (usuli jadid) ochish fikri mustahkamlanib bordi. samarqand yaqinidagi halvoyi qishlog‘ida ajziy, rajabaminda abdulqodir shakuriylar bilan hamkorlikda yangi maktab ochadi. behbudiy qozon va ufaga borib (1903-04), u yerdagi yangi usul maktablari bilan tanishadi, tatar ziyolilari bilan aloqani yo‘lga qo‘yadi. yangi maktablar uchun darsliklar tuzishga kirishadi. «risolai asbobi savod» («savod chiqari...

This file contains 3 pages in DOC format (24.5 KB). To download "mahmudxo‘ja behbudiy (1875-1919)", click the Telegram button on the left.

Tags: mahmudxo‘ja behbudiy (1875-1919) DOC 3 pages Free download Telegram