qo'shma gaplarning substantional (zotiy) talqini

DOC 189 стр. 1,5 МБ Бесплатная загрузка

189 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 1,5 МБ

Тип файла DOC

Страницы 189

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 189

ўзбекистон республикаси олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги мирзо улуғбек номидаги ўзбекистон миллий университети 5 ҳозирги ўзбек тилида қўшма гапларнинг субстанциaнал (зотий) талқини i боб қўшма гапнинг табиати, ҳозирги ўзбек тилида унинг ўрганиш даражаси ва бундан келиб чиқадиган вазифалар 1- бўлим. қўшма гапларни ўрганиш тарихидан аниқки, синтаксиснинг текшириш объекти ҳақида ҳар хил фикрлар мавжуд. дунё тилшунослари бу ҳақда мулоҳазаларини билдирар эканлар, унинг тадқиқ объектини ё торайтириб, ё кенгайтириб юборганлар. йиллар давомида бўлган мунозаралар шуни кўрсатадики, а.и.смирницкийнинг сўз бирикмалари боғланиш қоидалари ва бу боғланишлардан гaп тузиш қоидаларини ўрганувчи фан деб берган содда, аниқ таърифи ҳақиқатга яқинроқ. биламизки, синтаксис грамматиканинг бўлими сифатида икки қисмга бўлинади: 1) сўзларнинг грамматик боғланиш усуллари ҳақидаги таълимот ёки сўзлар бирикмалари ҳақидаги таълимот ва 2) гап ҳосил бўлиши ҳақидаги таълимот. гап ҳосил бўлишини тадқиқ этувчи таълимотни икки бўлимга ажратиш мумкин: а) гап, содда гап (унинг бирликлари ва б.) ва б) қўшма гап ҳақида таълимотлар. қўшма гап ҳақидаги таълимот …

2 / 189

ср иккинчи ярмида к.купер томонидан яратилгаи грамматика ва ўқув қўлланмада пунктуация қоидалари изоҳланишида содда ва таркибли гаплар тушунчалари ҳақида фикр боради. купер бу янги тушунчалар билан бир қаторда бош феъл, бош гап, тобе гаплар ёки гап қисмлари каби тушунчалари билан ишлайди. содда ва таркибли гаплар тушунчалари қўшма гап ҳақидаги таълимотда xix асрнинг ўрталаригача яшайди, тобе қисмлар ва гаплар ҳамда бош гаплар ва феъллар тушунчаларидан xix асрнинг ўртасидан инглиз грамматиклари фойдалана бошлайдилар. дж.брайтленд яратган ва xviii асрнинг бошида чоп этилган грамматикада асос сифатида гап ва унинг содда ҳамда таркибли гапларга бўлиниши ҳақидаги таълимотлар олинди. шу давр грамматиклари гринвуд ва фэрроу дж. брайтленднинг издошлари бўлиб, янги таснифга унча кўп ўзгартиришлар киритмадилар. уларнинг фикрича, содда ва биргина гап (a single sentence) мавжуд; биргина (единичний) гап белгиси – биргина феъл ташкил этган; таркибли гап эса – содда гаплардан тузилган (made up oг composed)дир. бу таълимотнинг асосида xvii –xviii асрда англияда мантиқ бўйича чоп этилган …

3 / 189

слари учун намуна мавқеида эди, балки шунинг учун ҳам уларнинг асарларида синтактик назария ривожлантирилмагандир. xviii аср иккинчи ярмида грамматиклар таркибли гап таълимотига clauses тушунчасини киритадилар. лоут бу тушунчадан фойдаланмаган. пунктуация бўлимида содда ва таркибли гаплар қисмлари ҳақида фикр юрита туриб, уларни membeгs (бўлаклар) деб атайди, бу тушунча периоднинг бўлиниши билан боғлиқ эди. clauses атамаси xix асрнинг биринчи ярмида ўз терминологик маъносига эга эмас эди ва олимлар унга нималарни (боғловчи – таркибли гаплар – бир нечта гаплар ...) киритиш мумкинлиги ҳақида турли фикрлар билдирардилар. xix асрнинг ўрталарида қўшма гап таълимотида силжиш бошланди, яъни қўшма гапларнинг дихотомик таснифи трихотомик тасниф билан алмаштирилди. шу даврда clause тушунчаси қўшма гап назариясининг марказидан ўрин эгаллайди ва терминологик маънога эга бўлади, яъни таркибли ва қўшма гапнинг қисмларини номлайди. clause нинг таснифи пайдо бўлади. ўзининг синтактик мавқеига қараб қисмлар тенг ва тобеларга бўлинади ҳамда синтактик жиҳатдан етакчи қисмни белгилаш учун етакчи қисм, бош қисм ва асосий феъл …

4 / 189

рифида сон белгиси эга ва шахсли феъл атамаларида ифодаланилмайди. ўзаро боғланган икки ёки ундан ортиқ бош гаплар ва икки ёки ундан ортиқ мустақил қисмлар таркибли гапни ташкил этади. xix аср охиридан бошлаб классик илмий грамматика ривожлана бошлайдики, xx аср норматив грамматика янглиз тилшунослигида грамматиканинг ягона типи бўлмай қолади. бу икки грамматика бир даврда яшай олганининг сабаби шуки, xx асрда xix асрда яратилган асарлар қайта ишланиб, бир неча марта нашр этилади. масалан, xix аср охирида чоп этилган несфильд грамматикаси xx асрда қайта ишланиб, кўп марта чоп этилди. структурал йўналишдаги грамматикаларда айрим олимлар анъанавий трихотомик таснифни сақлаб қоладилар, айримлари уни четлаштирадилар – у, аммо бу четлаштиришнинг назарий асосини келтирмайдилар, баъзиларида эса терминология янгиланган, аммо система анъанавийлигича қолган. структурал лингвистиканинг айрим вакиллари қўшма гап назариясига содда ва қўшма гапларнинг фарқли томонларини йўқотишга йўналтирилган фикрни сингдирмоқчи эдилар. демак, норматив грамматика вужудга келтирган содда гап – тенг таркибли гап – тобе таркибли гаплар ўртасида фарқларнинг …

5 / 189

саласи ҳозиргача ҳам ўз тўлиқ ечимини топганича йўқ. инглиз ва немис тили грамматикаларида қўшма гапгa таъриф берилаётганда, икки ва ундан ортиқ синтактик конструкцияларнинг структур ва семантик бирлиги ҳамда ҳар бир конструкциянинг предикатив маркази мавжудлигига аҳамият берилади. қўшма гаплар тобе қисмларининг ўзаро боғланиш усуллари, қўшма гапнинг ички бўлинишлари ғарбий тиллар грамматикалари ва бошқа тиллар (славян, туркий ва ҳ) грамматикаларида ҳам деярли бир хил. уларга берилган таърифларда, талқин ва таснифи асосларида ҳам ўхшашлик мавжуд. бу масала ўзбек тилшунослигида махсус тадқиқ этилган. биз бир-икки мисол билан чегараланамиз: «сложное предложение состоит из двух или нескольких простых предложений, выражаюших одну сложную мысль. сложные предложения бывают двух типов: сложносочиненные (compound sentences) и сложноподчиненные (complex sentences)» ёки «соединение нескольких простых предложений в одно целое составляет сложное предложение. сложное предложение может быть сложносочиненным (die satzгeihe) и сложноподчиненным (das satzgefuege)» шу билан бирга қўшма гапга таъриф берилаётганда ҳар хил тилларга оид илмий асарларда келтирилган асосларни акс этгираётган чизмани ҳавола …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 189 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "qo'shma gaplarning substantional (zotiy) talqini"

ўзбекистон республикаси олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги мирзо улуғбек номидаги ўзбекистон миллий университети 5 ҳозирги ўзбек тилида қўшма гапларнинг субстанциaнал (зотий) талқини i боб қўшма гапнинг табиати, ҳозирги ўзбек тилида унинг ўрганиш даражаси ва бундан келиб чиқадиган вазифалар 1- бўлим. қўшма гапларни ўрганиш тарихидан аниқки, синтаксиснинг текшириш объекти ҳақида ҳар хил фикрлар мавжуд. дунё тилшунослари бу ҳақда мулоҳазаларини билдирар эканлар, унинг тадқиқ объектини ё торайтириб, ё кенгайтириб юборганлар. йиллар давомида бўлган мунозаралар шуни кўрсатадики, а.и.смирницкийнинг сўз бирикмалари боғланиш қоидалари ва бу боғланишлардан гaп тузиш қоидаларини ўрганувчи фан деб берган содда, аниқ таърифи ҳақиқатга яқинроқ. биламизки, синтаксис грамматиканинг бўлими сифатида икки...

Этот файл содержит 189 стр. в формате DOC (1,5 МБ). Чтобы скачать "qo'shma gaplarning substantional (zotiy) talqini", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: qo'shma gaplarning substantiona… DOC 189 стр. Бесплатная загрузка Telegram