o’sish va rivojlanishning umumiy qonuniyatlari

DOC 110 pages 600.0 KB Free download

110 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 600.0 KB

File type DOC

Pages 110

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 110

1-mavzu. mavzu: o’sish va rivojlanishning umumiy qonuniyatlari mavzu rejasi: 1. yosh fiziologiyasi va gigiyenasi fanining ahamiyati. 2. akseleratsiya nima. 3.o’sish va rivojlanishning qonuniyatlari bolalar va o’spirinlar o’sishi va rivojlanishining umumiy qonuniyatlari. bolalarni to’g’ri tarbiyalash uchun ular organizmining o’sishi va rivojlanishi kabi asosiy xususiyatlarini bilish zarur. o’sish va rivojlanish barcha tirik organizmlar kabi odam organizmiga xos xususiyatdir.organizmning har tomonlama o’sishi va rivojlanishi uning paydo bo’lgan vaqtidan boshlanadi. bu ikki jarayon murakkab hisoblanib, bir butun va bir- biriga bog’langandir. osish deganda tana hujayralarining ko’payishi natijasida tirik organizm o’lchamlarining ortishi, ya’ni bo’yning cho’zilishi, og’irlikning ortishi tushuniladi. bola ma’lum yoshgacha to’xtovsiz, ammo o’sish davrida ayrim tana qismlarining nomunosib o’sishi (bosh, oyoq, qo’l suyaklari, ko’krak qafasi va qorin bo’shlig’i ichki organlari) turli yoshda har xil jadallikda bo’lishi mumkin, shunga qaramasdan barcha to’qima va hujayralarda ya’ni organlarda o’sish bir vaqtda ayollarda o’rtacha 18-19 yoshgacha, erkaklarda 19-20 yoshgacha tugallanadi. o’sish qatorida hujayrada ularning bajaradigan vazifasining ortishi jarayoni …

2 / 110

kablashuvi va rivojlanishi hisobiga takomillashuvida bilinadi. organizmni o’sishi va rivojlanishida barcha etaplarni bolalik, o’smirlik, yoshlik, yetuklik davrlarini bosib o’tadi. o’sish bu organizmning miqdor ko’rsatkichi, rivojlanish esa sifat ko’rsatkichi bo’lib, bu ikki jarayon notekislik ya’ni geteroxroniya, uzluksiz va akseleratsiya jarayonlari asosida yuzaga chiqadi. notekis rivojlanish yoki geteroxroniya. organizmning normal xolatida o’sish va rivojlanish bir- biri bilan juda yaqin aloqada va hamkorlikda bo’lsa ham, ular bir vaqtda va bir xil jadallikda sodir bo’lmaydi, chunki biron- bir a’zo massasining kattalashishi uni bir vaqtda funksional jixatdan takomillashuvini bildirmaydi. jismoniy rivojlanishning ko’rsatkichlari. yangi tug’ilgan go’dak nisbatan kalta qo’l- oyoqlari, tanasi va boshining kattaligi bilan farqlanadi. uning kallasining uzunligi tanasi uzunligining- 1/4qismini, ikki yashar bolada- 1/5 qismini, olti yashar bolada- 1/6 qismini, o’n ikki yashar bolada- 1/7 qismini, voyaga yetgan odamda- 1/8 qismini tashkil etadi. yosh kattalashgan sari kallaning o’sishi sekinlashadi, oyoq- qo’llarning o’sishi esa kuchayadi. jinsiy yetilish davrining boshlanishiga qadar tana proporsiyalaridagi farq bo’lmaydi va …

3 / 110

llanadi. yangi tug’ilgan davrdan to voyaga yetgunga qadar insonning bo’yi- 3 marotoba, tanasi- 3,5 marotoba, qo’llari- 4, oyoqlari- 5 marotoba uzunlashadi. tana vazni yoshga qarab quyidagicha o’zgaradi: - yangi tug’ilgan qiz bolalarning o’rtacha vazni 3,0 kg, o’g’il bolalarniki esa 3,4 kg bo’ladi; - bolaning vazni tug’ilgandan keyin birinchi oyda 600 gr, ikkinchi oyda 800 gr ortadi; - bir yashar bolaning vazni tug’ilganidagi vaznidan 3 marta ortib 9-10 kg ga yetadi; - 2 yoshli bolaning vazniga 2,5-3,5 kg qo’shiladi; - 4,5,6 yoshli bola vazniga har yili 1,5-2,0 kg vazn qo’shilib boradi. 7 yoshdan boshlab ularning vazni tez ortib boradi. 10 yoshgacha o’g’il bolalar bilan qiz bolalar vazni bir xil o’zgaradi. jinsiy yetilish boshlanishi bilan qizlarning vazni 4,5-5,0 kg dan 14-15 yoshda har yili 5- 8 kg ortadi. o’g’il bolalarda esa 13-14 yoshdan vazni 7-8 kg ortadi, 15 yoshdan boshlab esa ularning vazni qizlarning vaznidan ortib ketadi. rivojlanishning uzluksizligi. o’sish va rivojlanish …

4 / 110

mo buyuk allomalarni juda qadimdan o’ziga jalb qilganligiga qaramasdan hali yetarlicha o’rganilgani yo’q. rivojlanishning individualligini bolaning aqliy rivojlanishi misolidako’rish mumkin. bunga ayrim hollarda bolaning aqliy jihatdan orqaga qolishi bo’lsa, boshqa hollarda shaxsning nisbatan tez o’sib ketishi sabab bo’ladi. birinchi holda bu xususiyatning ustunligi kichik maktab bolalariga xos bo’lsa, boshqa holatda o’qituvchining dars berish mahoratiga ham bog’liqdir. ikkinchi holatda o’quvchi o’z sinfdoshlaridan o’zib ketgan holda, u mustaqil bo’lshga va o’zbilarmonlikka berilib o’qituvchiga ham bo’ysunmay qoladi. shuning uchun ham bolalarni nisbatan o’zib ketishiga nisbiy munosabatda bo’lish kerak. bolalarni individual o’sish va rivojlanishini e’tiborga olmasdan turib ta’lim- tarbiya ishlarini amalga oshirish mumkin emas. bolalarning yoshlariga nisbatan aqliy kamol topishi ularning shaxsiy qobiliyatiga va atrof- muhit sharoitiga ham bog’liqdir. ularning aqliy va psixologik rivojlanishi bolalarni o’rab turgan muhitga va o’quv- tarbiyaviy ishlarga ham bog’liqdir. shuni yodda tutish kerakki, bollarni nisbatan bir necha yil bir xil sharoitda yashashi ularning shaxsiy o’sish tempiga ta’sir etadi. shu …

5 / 110

ibor berilmoqda. ular uchun maxsus litsey va gimnaziyalar tashkil etilgan. bolalarning jismoniy, aqliy va jinsiy jihatdan rivojlanishida yuqorida aytib o’tilganidek, irsiy faktorlar bilan bir qatorda turmush sharoiti, maktabdagi mehnat faoliyati, jismoniy mashqlar, kasalliklar bilan og’rigani muhim ahamiyatga ega. bundan tashqari, ob- havo sharoiti, iqlim sharoiti, quyosh radiatsiyasi ham ularning o’sishi va rivojlanishiga katta ta’sir ko’rsatadi. bolalr yoz faslida (iyul- avgust) xususan tez o’sadi. agar bola kichikligidan muntazam ravishda jismoniy mashqlar va sport bilan shug’ullansa u sog’- salomat o’sadi, uning porganlari uyg’un rivojlanadi. (masalan, nafas organlarining takomillashuvi yurak- qon tomir tiziminig rivojlanishiga ijobiy ta’sir ko’rsatadi. akseleratsiya. akseleratsiya yosh avlodning ruhan va jismonan tezlashuvidir. hozirgi davrda keyingi 100-150 yil ichida bolalar va o’smirlar akseliratsiya jarayonlari kuzatilmoqda. bunday akseleratsiya o’zbekistonda ham ko’zga tashlanmoqda. yangi tug’ilgan chaqaloqlarning bo’yi 5-6 smga, kichik va o’rta maktab yoshidagi bolalarning bo’yi 10-15 smga, 8-10 kg ga ortdi. akseleratsiya ruhiy va jismoniy rivojlanishda kuzatilmqda. xix asr oxiri хх asr …

Want to read more?

Download all 110 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o’sish va rivojlanishning umumiy qonuniyatlari"

1-mavzu. mavzu: o’sish va rivojlanishning umumiy qonuniyatlari mavzu rejasi: 1. yosh fiziologiyasi va gigiyenasi fanining ahamiyati. 2. akseleratsiya nima. 3.o’sish va rivojlanishning qonuniyatlari bolalar va o’spirinlar o’sishi va rivojlanishining umumiy qonuniyatlari. bolalarni to’g’ri tarbiyalash uchun ular organizmining o’sishi va rivojlanishi kabi asosiy xususiyatlarini bilish zarur. o’sish va rivojlanish barcha tirik organizmlar kabi odam organizmiga xos xususiyatdir.organizmning har tomonlama o’sishi va rivojlanishi uning paydo bo’lgan vaqtidan boshlanadi. bu ikki jarayon murakkab hisoblanib, bir butun va bir- biriga bog’langandir. osish deganda tana hujayralarining ko’payishi natijasida tirik organizm o’lchamlarining ortishi, ya’ni bo’yning cho’zilishi, og’irlikning ortishi tushuni...

This file contains 110 pages in DOC format (600.0 KB). To download "o’sish va rivojlanishning umumiy qonuniyatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: o’sish va rivojlanishning umumi… DOC 110 pages Free download Telegram

o’sish va rivojlanishning umumiy qonuniyatlari

Page preview (5 pages)

Want to read more?

About "o’sish va rivojlanishning umumiy qonuniyatlari"

Similar files