amir temur va temuriylar davri yozma manbalarida

DOC 24 pages 57.0 KB Free download

24 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 57.0 KB

File type DOC

Pages 24

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 24

amir temur va temuriylar davri yozma manbalarida o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi __universiteti kurs ishi mustaqil ish referat diplom ishi amir temur va temuriylar davri yozma manbalarida reja: 1. kirish 2. amir temur va temuriylar davri yozma manbalarida 2. nasaf va kesh taraqqiyoti. xii asrda naxshab (yoki nasaf) o‘rtacha kattalikdagi shahar, vohadagi ikkinchi mashhur joy - kesh esa, unga nisbatan kichik shaharcha bo‘lgan. zero, o‘sha davrda yashagan marvlik olim va sayyoh abu sa’d abdulkarim ibn muhammad as-sam’oniy (1113-1167 yillar) «kitob al-ansob» asarida nasaf shahri keshga qaraganda kattaroqligini, unda 3 mahalla, 4 ko‘cha, 2 masjid, 1 rabot, 1 minora bo‘lganligini yozadi (1, s. 100-109). xiii asrda mo‘g‘ullar movarounnahrga bostirib kirib, o‘lkadagi yirik shaharlar qatori naxshab (nasaf) shahrini ham xarob qildilar va u yirik shahar maqomida qayta tiklanmadi (hozirgi vaqtda, uning o‘rni shulluktepa deb ataladi). mo‘g‘ullar hukmronligi davrida movarounnahr chig‘atoy ulusi tarkibiga kiritildi va xiii asrning ikkinchi yarmidan boshlab, …

2 / 24

ni aytgan (4,t.sh,s.503). yuqorida keltirilgan ma’lumotlar umumlashtirilsa, «qarshi» turkiy toponim ekanligi aniq bo‘ladi. qarshi shahrining bunyod etilish yiliga kelsak, temuriylar davri yozma manbalari ma’lumotlariga ko‘ra, u kepekxon saltanatida, ya’ni 1318-1325 yillar oralig‘ida qurilgan; biroq qaysi yilda qurilish boshlangani noma’lum. xiv asrning boshlarida, aniqrog‘i kepekxon hukmronligi zamonida, undan so‘ng tarmashirinxon (vafoti 1328 yil) saltanatida qarshi chig‘atoy ulusining siyosiy-ma’muriy markazi bo‘lgan. mashhur arab sayyohi ibn battuta (1304-1369 yillar) ham tarmashirinxon huzuriga ana shu qarshi shahriga kelgan; o‘z sayyohatnomasida u, jumladan, shunday yozadi: "so‘ngra biz buxorodan chiqib ulug‘ xudojo‘y sulton alouddin tarmashirin qarorgohi tomon yo‘l oldik... naxshab mavzeidan o‘tib bordik. naxshab bog‘lar va ariqlar ila qurshalgan mo‘jaz shahardir. biz uning amirining shahardan tashqaridagi uyiga qo‘ndik... men naxshabda qoldim. (ertasi yo‘lga otlanib), kun botarda biz ismi-sharifi tilga olingan sultonning o‘rdasiga yetib keldik... bozorga yaqin joyda to‘xtadik... sulton shikor (ov)da ekan. men sultonning noibi amir toq-bug‘o bilan uchrashdim, u meni o‘z masjidiga yaqin bir yerda …

3 / 24

uchun kurashib qozon sultonxonni o‘ldiradi va taxtni egallaydi; uning davrida (1346-1357) poytaxt soli-saroyda edi. «amir qazag‘an qish chog‘i soli-saroyda yashardi, bahorda qoranavar gulzoriga qo‘nardi, yozda va kuzda esa munkda yashamoq bayrog‘ini tikardi»,-de6 yozadi. sharofiddin ali yazdiy (2, 94a varaq). amir qazag‘an zamonida poytaxt soli-saroyga ko‘chirilib, bu ikkala shaharning siyosiy mavqei va istehkom qobiliyati ancha pasaydi; boz ustiga, ana shu davrda movarounnahrda hukm surgan feodal tarqoqlik ham, xo‘jalik rivojiga, ayniqsa shaharlar ravnaqiga salbiy ta’sir ko‘rsatdi. amir qazag‘anni 1357 yili ov chog‘ida kuyovi qutlug‘ temur halok etadi va uning o‘rniga taxtga o‘tirgan o‘g‘li amirzoda abdulloh samarqand shahrini o‘ziga poytaxt qiladi, chunki u otasi hayotligida shu shaharning hokimi bo‘lgan va bu joy unga yoqib qolgan edi (2, 94 b varaq). bu davrda qarshi viloyat mavqeidagi shahar sanalgan va unda amir temurning amakisi hoji barlos hokim edi. tug‘luq temurxon 1360 yili movarounnahrni egallaganda, hoji barlos xurosonga qochadi. amir temur uni kuzatib jayhun (amudaryo) bo‘yigacha …

4 / 24

kundan-kun ortib borayotgan davlat ulug‘vorligi tufayli o‘sha qishning o‘zidayoq (bu qurilish) nihoyasiga yetdi» (2, 114 a varaq). bu qo‘rg‘on haqida sharofiddin ali yazdiy «zafarnoma»sida 767(1365-1366) yili sohibqiron katta harbiy mahorat bilan amir husayn qo‘shinlari ustidan g‘olib kelib, qarshi shahrini egallagani voqealari bayonida ham ba’zi tafsilotlar berilgan. qo‘yida ushbu yurish tarixini bir muncha qisqartirib bayon qildik (2,118b-121b varaqlar; 6,135-146 betlar): «sohibqironning qarshi tomon yurishi haqida so‘z». hazrat sohibqiron saodat va iqbol ila otlanib, mubashshir bilan abdullohni o‘ziga mulozim qilib oldi va ko‘zni olguvchi yashindek qarshiga ot surdi. (yetib kelgach), qal’a xandaqi(7) oldiga tushdi, xandaqda suv ko‘p edi. .otlarni mubashshirga topshirib, o‘zi esa, xandaq ustiga qurilgan va undan qal’aga suv oqib kiradigan tarnovning novidan tizza bo‘yi keladigan suvga kirdi va kichkina suvda xuddi dengiz kabi borib, xokrezga(8) ko‘tarildi. abdulloh ham tezda orqadan yetib borib, olam yagonasining ikkinchisi bo‘ldi. ular (qo‘rg‘onning) xuzor tomondagi darvozasigacha yetib bordilar. baxtiyor sohibqiron qo‘lini eshikka tegizdi va uning …

5 / 24

rdilar. u yerga yetib kelganlarida, soqchilarni ma’shuqaning ko‘zidek mast va oshiqning dilidek xarob ahvolda topdilar. ulardan tig‘ni darig‘ tutmadilar va birortasini tirik qoldirmadilar. darvesh-bukka darvoza qulfini bolta bilan sindirdi va (shu payt) hazrat sohibqiron farmoni bilan burg‘u( 10) chaldilar. o‘sha ondayoq sipoh bilan qal’aga yopirilib kirdilar va olomon baqiriq-chaqiriqlar qilib ul qo‘rg‘onni larzaga keltirdilar. qarshi aholisi karnay-surnay (ovozi)dan ko‘zidan uyqu o‘chib, boshini hayrat tutuni qopladi va o‘lkani zabt aylaguvchi sohibqironning tadbir o‘qi zafar nishoniga tegdi. g‘olib lashkar qal’ani egallash bilan mashg‘ul bo‘lib, amir musoning xotini, farzandi va qo‘l ostidagilarini qo‘lga oldilar; erkaklarni choh va zindonga qamadilar. hazrat sohibqiron amir musoning o‘g‘li yoshi kichik muhammadbek uchun, keyinroq u bilan qarindoshlik barpo bo‘lishi sharofati tufayli, sezdirmay qochishga imkon yaratsinlar, deb buyurdi va otasi oldiga yetib borsa, uning lashkari qo‘rquv-vahimadan to‘zib ketadi, dedi. muhammadbek o‘sha tundayoq otasining oldiga yetib bordi, biroq ular bu xabardan o‘zlarini yengilgan hisoblamadilar va tarqab ketmadilar, amir muso tezda …

Want to read more?

Download all 24 pages for free via Telegram.

Download full file

About "amir temur va temuriylar davri yozma manbalarida"

amir temur va temuriylar davri yozma manbalarida o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi __universiteti kurs ishi mustaqil ish referat diplom ishi amir temur va temuriylar davri yozma manbalarida reja: 1. kirish 2. amir temur va temuriylar davri yozma manbalarida 2. nasaf va kesh taraqqiyoti. xii asrda naxshab (yoki nasaf) o‘rtacha kattalikdagi shahar, vohadagi ikkinchi mashhur joy - kesh esa, unga nisbatan kichik shaharcha bo‘lgan. zero, o‘sha davrda yashagan marvlik olim va sayyoh abu sa’d abdulkarim ibn muhammad as-sam’oniy (1113-1167 yillar) «kitob al-ansob» asarida nasaf shahri keshga qaraganda kattaroqligini, unda 3 mahalla, 4 ko‘cha, 2 masjid, 1 rabot, 1 minora bo‘lganligini yozadi (1, s. 100-109). xiii asrda mo‘g‘ullar movarounnahrga bostirib kirib, o‘...

This file contains 24 pages in DOC format (57.0 KB). To download "amir temur va temuriylar davri yozma manbalarida", click the Telegram button on the left.

Tags: amir temur va temuriylar davri … DOC 24 pages Free download Telegram