tuproq degradasiyasi va uning muhofazasi

DOC 13 pages 2.4 MB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.4 MB

File type DOC

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

13 mavzu: tuproq degradasiyasi, uning turlari, omillari va muhofazalashda innonasion texnologiyalarning ahamiyati. reja 1. tuproq degradasiyasi haqida tushuncha. 2. tuproqning fizikaviy, kimyoviy va biologik degradasiyasi. 3. tuproq degradasiyasi omillari va ularning oldini olish tuproq uch ulchamli tana bo’lib, yerning ustki qoplami hisoblanadi. bu qatlam yerdagi hayotni ta’minlaydi, suvni tozalaydi va filtirdan o’tkazadi, ifloslantiruvchi moddalardan himoya qiladi, yer – suv ekosistemasi bilan atmosfera o’rtasidagi gaz almashinuvini ta’minlaydi. u tabiatdagi resurslarni eng asosiy oziq-ovqat ishlab chiqarish manbaiy hisoblanadi. undan tashqari sanoatning xom-ashyo manbasi, fuqoralarning tizimining fondi, xuddi shuningdek yer sharining tarixiy arxivi va tug’ilgan plazmalarning saqlash xonasi hisoblanadi. tuproq resurslari foydalanish uchun eng faol ko’chmas mulk hisoblanadi. tuproqlarni boshqarish uchun, uni chuqur o’rganish, tuproqda kechayotgan jarayonlar, uni ekosistemadagi o’rni, tuproq bajaradigan vazifalarning muhimligi va shakllanishi. albatta bu jarayonlar bevosita atrof muhit bilan bog’liq holda sodir bo’ladi. tuproqning eng muhim omillariga quyidagilar kiradi: • bu inson tomonidan 10 yildan to 100 yilgacha bo’lgan …

2 / 13

ki drenaj suvlari o’simlik va mikroorganizmlarning nafas olishida co2 ajralib chiqib, organik n mineralizasiya yoki nitrofikasiyaga uchraydi va fe s2 oksidlanish jarayoni sodir bo’ladi. kislotali muhiti katta bo’lgan (ph 8.5). ifloslanish – tuproqda sanoat, shaxta, shaxar chiqindilari va ifloslantiruvchi moddalarni qo’llash. plate 1.1 sheet erosion on a newly planted cropland. plate 1.2 rill erosion on a freshly plowed cropland. plate 1.5a decline in vegetation cover is indicative of desertification. tuproqni olovda kuydirish natijasida uni suvga va eroziya jarayonlariga chidamsizligini, ya’ni gidrofob yo’lini oshirida. eroziya jarayoni tuproq unumdorligiga ta’sir qiladi. tuproq yuzasi kuyishi natijasida o’simlik va o’simlik qoldiqlari yonib yer yuza qatlamini qoraytirib tempraturasini oshiradi. yong’in ta’sirida yer yuzasidan o’simlik qoplamini yo’q bo’lishi, yerni muzlashini bir necha barovar oshiradi, namlik miqdori oshib va tuproqda minerilazasiya jarayoni oshib ketadi. organik moddalar tuproqning pastki qatlamiga kirib borishi oziqa elementlarining oshib borishiga bog’liqdir. yog’ingarchilik davrida tuproq yuza qatlamining zichlanish va g’ovaklanish yomg’ir tomchilarining energiyasini …

3 / 13

kationlar (sa, mg, k va nn4 ) va anionlar (sl va so4 ) eruvchan kremniy mobilizasiyasi tuproqni yuqori qatlamida oshib boradi. kalsiy kationi esa tuproq eritmasida yig’iluvchan modda hisoblanadi. tuproqning almashinuvchi sig’imi oshishi (ph o’zgarishi, nordon tuproqlarda) va almashinuvchi asosli kation kuchli yong’indan keyin sodir bo’lib ko’p yillarga faol olovlar ta’sirida tuproq n nitrofikasiyaga uchrab u ishqorsizlanib nitrat va kation miqdori oshishiga sabab bo’ladi. yong’in ta’sirida tuproq tarkibidagi kichik miqdor (10%) umumiy r kuli orqali suv eritmasiga o’tishi mumkin. r ni mobilizasiya qilish uchun kerakli protonlar kuldan chiqib ketadi, buning natijasida nordon muhitli tuproq bilan kul moddlari aralashib tuproqqa kerakli r o’simlikning olishi holatiga keltiradi. o’rmonlar olov yong’indan keyin r ni sorbsion tuproqqa yig’ilishi mumkin. tuproqdagi biologik jarayonlarni o’zgarishi tuproq degradasiyasini ortishiga olib keladi. bu esa o’z novbatida tuproqdagi faol biotani sifatiga, soniga va turlariga salbiy ta’sir etib, potogen moddalar miqdorini ko’payishiga olib keladi. buning natijasida quyidagi o’zgarishlar ruy beradi: …

4 / 13

uliasiyasini kuchuytirib, substrat tarkibini sifatini oshiradi. (uzoq muddatli eriydigan s) boshqa ekologik omillar (harorat, namlik va tuproq ph) laboratoriya sharoitida ekspremental tahlil qilinib, kulni turli tuproqlarga qo’shamiz. bunda tuproq nafas olish jarayoni kuchayib, ayniqsa tarkibida yuqori miqdorda organik moddalar saqlovchi tuproqlarda bu jarayon 6 hafta ichida olib borilganda inkubasiya s ni yengil mineralizasiyaga uchratadi. yong’indan keyin tuproq tarkibida azot va nitrat miqdori ishlab chiqarish jarayoniga qarab oshib boradi yoki dinitrifikasiyaga uchrab yo’q bo’lib ketishi mumkin. mikroblarni populisiyasini o’zgarishi (avtotrofli nitrofikatorlar, getrofli almashinuvchi nitrofaktorlar ) bundan keyin yong’in davom etishida bauxus, kxanna va royson o’zlarini izlanishlarida asosan yer yuzasida yong’indan keyin dinitrifikasiya jarayoniga qaratilgan. tuproq degradasiyasi omillari biofizik muhit bo’lib, degradasiya jarayonlarida quyidagi turlarga bo’linadi (fizik, kimyoviy va biologik). tuproq degradasiyasi omillarini aniqlashda djenning formulasidan foydalanish mumkin: sd = f(c,b,v,m,) t bu yerda: sd – tuproq degradvsiyasi, v – o’simlik dunyosi, f – tuproq xossalari, b – relyef, c – iqlim …

5 / 13

i zichlashishiga va eroziyani kuchayishiga olib keladi. 22-jadval. tuproq degradasiyasi omillari omillar degradasiya jarayonlar tuproqlar eroziya, zichlik, qatqaloq hosil bo’lishi, anaerob sharoit, oziqa elementlarni kamayishi. ona jinslar sho’rlanish, ishqoriylik, oziqa moddalarni zaxirasi va ta’minlanganligi. iqlim qurg’oqchilik, nordonlashuvi, ishqorsizlanishi, anaerob sharoit, toksifikasiya. relyef eroziya, oziqa moddalarining balansi. o’simlik tuproq biomassasining turi va sifati, tuproq bioxilmaxilligi. suv energetik balansi. yerga ishlov berish tuproq strukturasini bo’zilishiga va degradasiya jarayonlarini kuchayishiga olib keladi. ko’p miqdorda va ko’p vaqt davomida chorvani boqish yaylov ekinlarini degradasiyaga uchrashishiga sabab bo’ladi. sosial- iqtisodiy sabablarga - demografik o’lchamlar (aholining zichligi, ta’lim, etnik gruxlarni teng xuquqligi) yerga egalik qilishi, ilmiy tamondan qo’llanib turilishi va bozorga yaqin bo’lishi. siyosiy sabablar – siyosiy notinchlik ham tuproq degradasiyasiga sabab bo’ladi. bundan farqliuloroq siyosiy manfatdorlik tuproqdagi investisiyani kuchaytirib tuproq degradasiya darajasi va tezligini kamaytiradi. yer degan termen juda keng ma’nodagi so’z bo’lib – ekotizim, tuproqlar, mikro va mezo iqlim, o’simlik,relyef va gidrogeologiya. yer o’ziga …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tuproq degradasiyasi va uning muhofazasi"

13 mavzu: tuproq degradasiyasi, uning turlari, omillari va muhofazalashda innonasion texnologiyalarning ahamiyati. reja 1. tuproq degradasiyasi haqida tushuncha. 2. tuproqning fizikaviy, kimyoviy va biologik degradasiyasi. 3. tuproq degradasiyasi omillari va ularning oldini olish tuproq uch ulchamli tana bo’lib, yerning ustki qoplami hisoblanadi. bu qatlam yerdagi hayotni ta’minlaydi, suvni tozalaydi va filtirdan o’tkazadi, ifloslantiruvchi moddalardan himoya qiladi, yer – suv ekosistemasi bilan atmosfera o’rtasidagi gaz almashinuvini ta’minlaydi. u tabiatdagi resurslarni eng asosiy oziq-ovqat ishlab chiqarish manbaiy hisoblanadi. undan tashqari sanoatning xom-ashyo manbasi, fuqoralarning tizimining fondi, xuddi shuningdek yer sharining tarixiy arxivi va tug’ilgan plazmalarning saqlash xon...

This file contains 13 pages in DOC format (2.4 MB). To download "tuproq degradasiyasi va uning muhofazasi", click the Telegram button on the left.

Tags: tuproq degradasiyasi va uning m… DOC 13 pages Free download Telegram