ishlab chiqarish xarajatlari va foydasi

DOC 11 pages 144.0 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 144.0 KB

File type DOC

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

13-mavzu: ishlab chiqarish xarajatlari va foydasi 1.ishlab chiqarish jarayonining mazmuni jamiyatning iqtisodiy asosini, inson hayotiy faoliyatining manbaini tushunish uchun ishlab chiqarish jarayonining mazmunini ko‘rib chiqish zarur. ishlab chiqarish jarayoni – bu kishilik jamiyatining amal qilishi va rivojlanishi uchun zarur bo‘lgan moddiy va ma’naviy ne’matlarni yaratishga qaratilgan maqsadga muvofiq faoliyatdir. moddiy va ma’naviy ne’matlar yaratish, turli xizmatlar ko‘rsatish jarayoni kishilar iqtisodiy faoliyatining asosiy tomonidir. ma’lumki, har qanday ishlab chiqarish, birinchi navbatda, mehnat jarayonidir yoki boshqacha qilib aytganda, tabiatdagi bor narsalarning ko‘rinishini o‘zining iste’moli uchun muvofiq holga keltirish uchun qilingan mehnatfaoliyatidan iboratdir. masalan, kishilar tabiatda mavjud bo‘lgan yerdan foydalanib turli xil dehqonchilik, chorvachilik mahsulotlarini yetishtiradilar. o’rmonlardagi daraxtlardan foydalanib, ularning shaklini o‘zgartirib, turli xil yog‘och buyumlar yasaydilar, uylar quradilar. yer bag‘rida (konlarda) mavjud bo‘lgan turli rudalar (temir, mis, ruh, qo‘rg‘oshin va h.k.), mineral xomashyolardan foydalanib, o‘zlari uchun zarur iste’mol buyumlari, ishlab chiqarish vositalari yaratadilar. ana shu mehnat jarayonida kishilar, eng avvalo, tabiat bilan, …

2 / 11

inson ko’p turli ishlar bilan shug’ullanib ketkizgan vaqti evaziga bir turdagi yumush bilan band bo’lib, uni mukammal egallab olishi mumkin. huquqshunos bo’lish uchun bu sohani ko’p yillar o’qib, o’rganish talab etiladi. ixtisoslashish vaqtni tejaydi. inson bir ishni amalga oshirish uchun sarflagan vaqti orqali boshqa turdagi bir necha ishlarga sarflagan vaqtidan tejab qoladi. shuningdek, inson o’zi qodir bo’lmagan ishga vaqt sarflamslik orqali ham vaqtdan yutishi mumkin. yuqoridagilarni barchasini hisobga olsak, ixtisoslashish jamiyatni cheklangan resurslardan ko’proq natijaga erishishlarini belgilab beradi. jo’g’rofiy ixtisoslashuv ixtisoslashish, shuningdek, ham hududiy ham xalqaro miqyosda amal qiladi. nebraska shtatidaapelsinlar o’stiriladi, ammo u yerning tabiati, iqlimi yaxshi bo’lamgani tufayli apelsinlarni narxi juda qimmat bo’lish mumkinligini tushunsa bo’ladi. floridada bug’doyni o’stirish mumkin, lekin geografik sabablarga ko’ra uning narxi baland bo’lishi mumkin. shuning uchun, har bir shtat o’z iqlimiga mos keladigan mahsulotlarni yetishtirsa, mahsulotlarning narxlari bunchalik baland bo’lmaydi. bu holatni butun dunyo misolida ham talqin etish mumkin. bu bilan cheklangan tabiiy …

3 / 11

ng abadiy tabiiy sharoitidir. ishlab chiqarishning tarkibiy tuzilishi muhim ahamiyat kasb etib, u turli sohalar, bo‘linmalar, yaratilayotgan mahsulotlar va ko‘rsatilayotgan xizmatlar turlarini ifodalaydi. eng avvalo, ishlab chiqarishni moddiy ishlab chiqarish va nomoddiy ishlab chiqarish sohalariga ajratish lozim. o’z navbatida moddiy ishlab chiqarish sohasi moddiy ne’matlarni ishlab chiqarish (masalan, avtomobil, oziq-ovqat mahsulotlari, kiyim-kechaklar va h.k.) va moddiy xizmatlar ko‘rsatish (transport, aloqa, savdo, maishiy xizmat va boshqalar)dan iborat bo‘ladi. 2.3.1-rasm. ishlab chiqarishning tarkibiy tuzilishi nomoddiy ishlab chiqarish sohasi ham nomoddiy ne’matlarni ishlab chiqarish (masalan, musiqa asarlari, badiiy va ilmiy asarlar, ixtiro va kashfiyotlar) va nomoddiy xizmatlar ko‘rsatish (huquqiy maslahatlar berish, o‘qitish, malaka oshirish va boshqalar)ga ajraladi. bu sohalar bir-biri bilan chambarchas bog‘langan holda rivojlanadi va bir-biriga ta’sir ko‘rsatadi. moddiy ishlab chiqarish sohasi o‘z navbatida ikki bo‘linmadan iborat bo‘lib, 120 campbellr.mcconnell, stanley l. brue. economics: tamoyillar,muammolar va siyosat. o’nettinchinashr. 43-44 b. birinchi bo‘linmada ishlab chiqarish vositalari (stanok, mashina, asbob-uskuna, xomashyo va turli materiallar) …

4 / 11

ng o‘sish jarayonidir. har qanday mahsulot, shu jumladan, bozor sharoitidagi yoki unga o‘tish davridagi mehnat mahsuli ham ikki xil xususiyatga ega: iste’mol qiymatiga, ya’ni ma’lum bir naflilikka va qiymatga ega bo‘lib, jonli va buyumlashgan mehnat sarfining ma’lum miqdorini o‘zida mujassamlashtiradi. bu tovarning o‘zaro bog‘liq va hamisha bir-birini taqozo qiladigan ikki tomonidir (bu haqda keyingi bobda batafsilroq to‘xtalamiz). shuning uchun ham ishlab chiqarish jarayoniga hamisha uning pirovard maqsadi bilan birgalikda qaraladi. ishlab chiqarishning maqsadi cheklangan resurslardan unumli foydalanib, kishilar ehtiyojini qondirish ekan, uning samarasi tovar va xizmatlarning natural va qiymat jihatdan o‘sishida ko‘rinadi. shu nuqtai nazardan olganda ishlab chiqarish jarayoni hamisha naflilikni, ya’ni iste’mol qiymatini yaratish, ko‘paytirish va qiymatlarning o‘sish jarayoni hisoblanadi, uning asosiy maqsadi esa, iste’mol qiymatini, ya’ni nafli tovarni yaratishdan iborat bo‘ladi. ishlab chiqarishning cheklangan resurslardan foydalangan holda kishilar ehtiyojini qondirishga qaratilishi va shunga zarur bo‘lgan sifat va miqdorda iste’mol qiymati yaratishni bosh maqsad qilib qo‘yishi uning ijtimoiy yo‘nalishini …

5 / 11

haqi 3 mln. so‘mni tashkil etib, 3 mln. so‘mlik foyda oladigan bo‘lsa, yaratilgan mahsulotning qiymati 18 mln. so‘mni, qo‘shilgan qiymat 8 mln. so‘mni tashkil etadi. agar biz 8 mln. so‘mlik qo‘shilgan qiymatdan 2 mln. so‘mini amortizatsiya, energiya va boshqalardan iborat moddiy xarajatlar, ya’ni oldindan yaratilgan qiymatlar deb qarasak, 6 mln. so‘mlik qiymat, ya’ni 3 mln. so‘mlik ish haqi va 3 mln. so‘mlik foyda shu ishlab chiqarish jarayonida hosil qilingan yangi qiymat hisoblanadi. bozor iqtisodiyoti sharoitida ishlab chiqarish jarayonining ikki tomonini quyidagicha ifoda etishimiz mumkin ishlab chiqarish jarayonini ikki tomonlama tahlil qilib o‘rganish uning mazmunini to‘g‘ri tushunish imkonini beradi va turli xil chalkashliklar, munozarali tortishuvlarga chek qo‘yadi. jumladan, shuni ta’kidlash lozimki, ishlab chiqarish jarayonida ishtirok etayotgan ishlab chiqarish vositalari qiymati ko‘paymagan holda, aniq mehnat bilan ishlab chiqarilgan tovarlar va xizmatlar qiymatiga o‘tkaziladi. 2.3.2-rasm. ishlab chiqarish jarayonining ikki tomoni ishlab chiqarish vositalari naflilikni yaratishda to‘liq qatnashadi, qiymatning tashkil topishida esa qisman, ya’ni …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ishlab chiqarish xarajatlari va foydasi"

13-mavzu: ishlab chiqarish xarajatlari va foydasi 1.ishlab chiqarish jarayonining mazmuni jamiyatning iqtisodiy asosini, inson hayotiy faoliyatining manbaini tushunish uchun ishlab chiqarish jarayonining mazmunini ko‘rib chiqish zarur. ishlab chiqarish jarayoni – bu kishilik jamiyatining amal qilishi va rivojlanishi uchun zarur bo‘lgan moddiy va ma’naviy ne’matlarni yaratishga qaratilgan maqsadga muvofiq faoliyatdir. moddiy va ma’naviy ne’matlar yaratish, turli xizmatlar ko‘rsatish jarayoni kishilar iqtisodiy faoliyatining asosiy tomonidir. ma’lumki, har qanday ishlab chiqarish, birinchi navbatda, mehnat jarayonidir yoki boshqacha qilib aytganda, tabiatdagi bor narsalarning ko‘rinishini o‘zining iste’moli uchun muvofiq holga keltirish uchun qilingan mehnatfaoliyatidan iboratdir. masalan, k...

This file contains 11 pages in DOC format (144.0 KB). To download "ishlab chiqarish xarajatlari va foydasi", click the Telegram button on the left.

Tags: ishlab chiqarish xarajatlari va… DOC 11 pages Free download Telegram