10-sinif ona tili darslarida zamon qo'shimchalarining uslubiy xususiyatni o'qitish metodikasi

DOC 37 pages 219.0 KB Free download

37 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 219.0 KB

File type DOC

Pages 37

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 37

10-sinif ona tili darslarida zamon qo'shimchalarining uslubiy xususiyatni o'qitish metodikasi kirish kurs ishining dolzarbligi. «hozirgi oʻzbek adabiy tili» darsligi ma’lumki, “hozirgi oʻzbek adabiy tili” fan ioʻzbektili va adabiyoti ta’lim yoʻnalishida umumkasbiy fanlar blokidagi asosiy fanlardan biri sifatida oʻqitiladi. oʻquv rejasiga muvofiq talabalar “hozirgi oʻzbek adabiy tili” fanini ikki bosqich davomida oʻrganadilar, kurs yakunida esa ushbu fan boʻyicha kurs ishi yozadilar. “hozirgi oʻzbek adabiy tili” fanidan kurs ishlari oʻzbek tili va adabiyoti mutaxassislarini tayyorlashda talaba oʻrganishi zarur boʻlgan asosiy fan sohasiga oid nazariy bilimlarni mustaqil oʻzlashtirishga qaratilgan hamda talabalarning bilim doirasini kengaytirish, nazariyani amaliyotga tatbiq etish, fikrni erkin va mustaqil tarzda bayon eta olish malakasini shakllantiruvchi amaliy ish turi hisoblanadi. “hozirgi oʻzbek adabiy tili” fanidan ma’ruza mashgʻulotlarida egallangan nazariy bilimlarni amaliyotga tatbiq etish, talabalarni ilmiynazariy qarashlar asosida umumlashma xulosalar chiqara olishga oʻrgatish, ularning ijodiy tafakkoʻrini oʻstirish, ilmiy izlanishlar olib borish koʻnikmasini shakllantirish, fikrni izchil va ifodali bayon eta olishga oʻrgatish fan …

2 / 37

ari. kurs ishining bosh vazifasi sifatida ta’lim bosqichlari ona tili ta’ limi jarayonida za’mon qo’shimchalari mavzusini va uning oʻrganilish tadqiqini ochib berish masalasi belgilandi. shunga koʻra kurs ishini yoritish davomida: ta’lim bosqichlarida sintaksis boʻlimining alohida olingan mavzularini oʻqitishga doir turli xil qarashlarni oʻrganish, uni oʻqitish bilan bogʻliq ilmiy-nazariy va metodik adabiyotlarni tahlil qilish, mavzuning yoritilganlik darajasini va mavjud muammolarni aniqlash; kurs ishi mavzusining oʻrganilganlik darajasi. oʻzbek tilshunosligida sodda gap turlari, qurilishi mavzulari haqida n.mahmudov, a.nurmonov ”oʻzbek tilining nazariy grammatikasi” asarida ma’lumot bergan. shuningdek sayfuliayeva r.r., mengliyev b.r., boqiyeva g.h., qurbonova m.m., yunusova z.q., abuzalova m.q. ”hozirgi oʻzbek adabiy tili” oʻquv qoʻllanmalari metodologik asos boʻlib xizmat qildi. kurs ishi predmeti. ta’lim bosqichlari ona tili darslarining , uning turlari va uning oʻrganilish jarayoni, shu jarayonga xos ta’lim shakli, vositalari, mazmuni va metodlarining talqini. asosiy qism 1. zamon qo‘shimchalari va ularning lingvistik xususiyatlari zamon qo‘shimchalari – fe’llarga qo‘shilib, gapdagi ish-harakatning amalga oshgan yoki …

3 / 37

‘shimchalari ish-harakatning o‘tib ketganligini, tugallanganligini yoki kechgan holatlarni ifodalaydi. qo‘shimchalar: -di, -gan, -ib shaklida keladi. misollar: · men maktabga bordim. · u she’r yozgan. lingvistik xususiyatlari: · tugallangan va tugallanmagan o‘tgan zamonni ifodalash uchun ishlatiladi. · ko‘pincha hikoya va rivoyat matnlarida uchraydi. · faqat grammatik zamonni emas, balki ma’nodagi tugallanganlikni ham ko‘rsatadi. 3. kelajak zamon qo‘shimchalari kelajak zamon qo‘shimchalari ish-harakatning hali sodir bo‘lmaganligini, ya’ni bo‘lishini bildiradi. qo‘shimchalar: -ar, -moqchi, -ajak kabi shakllar orqali ifodalanadi. misollar: · ertaga sayohatga boramiz. · u yangi filmni ko‘rmoqchi. lingvistik xususiyatlari: · rejalashtirilgan yoki taxminiy harakatni ko‘rsatadi. · qo‘shimchalar mantiqiy tartibda kelib, gapning umumiy ma’nosiga ta’sir qiladi. zamon qo‘shimchalarining boshqa o‘ziga xos jihatlari · polisemantik vazifasi: zamon qo‘shimchalari bir vaqtning o‘zida boshqa grammatik ma’nolarni ham ifodalay oladi. masalan, -gan qo‘shimchasi nafaqat o‘tgan zamonni, balki sifatdosh vazifasini ham bajaradi. · qarindosh tillardagi o‘xshashliklar: turk tillarida zamon qo‘shimchalari shaklan o‘xshash bo‘lib, o‘zaro xususiy farqlarga ega. masalan, o‘zbek …

4 / 37

rim hollarda zamon qo‘shimchalari orqali gapning modal mazmuni ham ifodalanadi (masalan, ehtimoliy harakatlar). gapning strukturasiga ta’siri: zamonga mos ravishda fe’lning morfologik o‘zgarishlari va gap tuzilishi farqlanadi. zamon qo‘shimchalarining morfologik tuzilishi. o‘zbek tilidagi zamon qo‘shimchalari morfemalardan tashkil topadi va ular fe’lning negiziga turli qo‘shimchalar orqali qo‘shiladi. morfologik tuzilish jihatidan zamon qo‘shimchalari quyidagi tarkibiy elementlarga ega: asos (fe’l negizi): fe’lning lug‘aviy ma’nosini belgilaydi. masalan, "bor-", "kel-", "yoz-". 1. zamon qo‘shimchalari: fe’l negiziga zamon ma’nosini yuklaydi. · hozirgi zamon uchun: -yap-, -yotir-, -moqda. · o‘tgan zamon uchun: -di, -gan, -ib. · kelajak zamon uchun: -ar, -ajak, -moqchi. 2. shakl va modal qo‘shimchalar: zamon qo‘shimchalariga qo‘shimcha ravishda nutq ma’nosini aniqlashtiradi. masalan, fe’lga shaxs-son qo‘shimchalari qo‘shilishi bilan aniq gap shakli hosil bo‘ladi (bordim, boradi). 3. zamon qo‘shimchalarining turlari bo‘yicha morfologik tuzilishi 1. hozirgi zamon qo‘shimchalari · morfologik tuzilishi: fe’l negizi + -yap-, -moqda, -yotir. · misol: o‘qi-yap-man (fe’l negizi: o‘qi, zamon qo‘shimchasi: -yap-, shaxs qo‘shimchasi: …

5 / 37

asalan, -di) bevosita fe’l negiziga qo‘shiladi va sintetik xususiyatga ega. · sifat va modal vazifasi: zamon qo‘shimchalari yordamida ba’zan sifatdosh va modal fe’llar hosil bo‘ladi (masalan, -gan qo‘shimchasi orqali: kelgan). 1.2. zamon qo‘shimchalarining funksional vazifalari zamon qo‘shimchalari tushunchasi va ularning vazifaviy roli. zamon qo‘shimchalari fe’l so‘z turkumining grammatik shakllanishida muhim vositalardan biri bo‘lib, ular gapda ish-harakatning qaysi zamonda sodir bo‘lganligini yoki bo‘lishini belgilaydi. ushbu qo‘shimchalar grammatik ma’no ifodalaydi va nutqning ma’nosi hamda mazmunini to‘g‘ri uzatishga xizmat qiladi. zamon qo‘shimchalarining asosiy funksiyalari ish-harakatning zamonini belgilash. zamon qo‘shimchalari orqali ish-harakatning qaysi vaqt oralig‘ida amalga oshganligi, davom etayotganligi yoki kelajakda sodir bo‘lishi ko‘rsatiladi. hozirgi zamon: ish-harakat ayni damda sodir bo‘layotganini bildiradi (masalan: yozyapti). o‘tgan zamon: ish-harakatning o‘tib ketganini ifodalaydi (masalan: yozdi, yozgan). kelajak zamon: ish-harakat hali sodir bo‘lmaganini, ammo bo‘lishini bildiradi (masalan: yozar, yozmoqchi). gap mazmunini aniqlashtirish. zamon qo‘shimchalari gapning mazmunini tushunishga yordam beradi. bu qo‘shimchalar gapdagi boshqa unsurlar bilan uyg‘unlashib, gapning mantiqiyligini …

Want to read more?

Download all 37 pages for free via Telegram.

Download full file

About "10-sinif ona tili darslarida zamon qo'shimchalarining uslubiy xususiyatni o'qitish metodikasi"

10-sinif ona tili darslarida zamon qo'shimchalarining uslubiy xususiyatni o'qitish metodikasi kirish kurs ishining dolzarbligi. «hozirgi oʻzbek adabiy tili» darsligi ma’lumki, “hozirgi oʻzbek adabiy tili” fan ioʻzbektili va adabiyoti ta’lim yoʻnalishida umumkasbiy fanlar blokidagi asosiy fanlardan biri sifatida oʻqitiladi. oʻquv rejasiga muvofiq talabalar “hozirgi oʻzbek adabiy tili” fanini ikki bosqich davomida oʻrganadilar, kurs yakunida esa ushbu fan boʻyicha kurs ishi yozadilar. “hozirgi oʻzbek adabiy tili” fanidan kurs ishlari oʻzbek tili va adabiyoti mutaxassislarini tayyorlashda talaba oʻrganishi zarur boʻlgan asosiy fan sohasiga oid nazariy bilimlarni mustaqil oʻzlashtirishga qaratilgan hamda talabalarning bilim doirasini kengaytirish, nazariyani amaliyotga tatbiq etish, fikrni erk...

This file contains 37 pages in DOC format (219.0 KB). To download "10-sinif ona tili darslarida zamon qo'shimchalarining uslubiy xususiyatni o'qitish metodikasi", click the Telegram button on the left.

Tags: 10-sinif ona tili darslarida za… DOC 37 pages Free download Telegram