tasavvuf

DOC 10 pages 72.5 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 72.5 KB

File type DOC

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

10-mavzu: tasavvuf reja: 1 tasavvuf suzining mohityati 2.tasavvufning shakllanish tarixi. 3.tasavvuf ta’limoti va asosiy yo‘nalishlari. 4. markazi osiyoda tasavvuf tariqatlarini shakillanishi. 1. tasavvuf suzining mohityati tasavvuf (so‘fiylik yoki so‘fizm) islom falsafasida diniy falsafiy yo‘nalish sifatida viii asrning o‘rtalarida arab xalifaligi mamlakatlarida vujudga keldi. u asosan, shu mamlakatlarning ijtimoiy, iqtisodiy va ma’naviy taraqqiyotining xususiyatlari bilan taqozo qilingan bo‘lsa ham, lekin unda neoplatonizm ta’limotining, iudaizm, xristianlik, zardushtiylik va ayniqsa buddizm diniy ta’limotlarining ta’sirini yaqqol ko‘rish mumkin. tasavvuf paydo bo‘lganidan keyin u turli davrlarda, dastlab arab mamlakatlarida, keyinchalik yaqin va o‘rta sharq, markaziy osiyo, shimoliy hindiston, pokiston, shimoli-g‘arbiy xitoy, indoneziya kabi mamlakatlarga keng tarqaladi. natijada, tasavvuf dunyodagi turli xalqlarning ijtimoiy hayotidan, ularning falsafiy va badiiy tafakkuridan keng o‘rin olgan, ko‘p tarmoqli, ko‘p yo‘nalishli murakkab ta’limotga aylanadi. lekin u turli mamlakat xalqlari o‘rtasida turlicha mazmun kasb etsa ham, uning ruhi islomiy ruh bo‘lib qoladi. tasavvuf islom ta’limoti olamidagi mazhablar, oqimlar silsilasi ichida o‘zining inson …

2 / 10

bekcha jun, jundan, degani, bu ta’limot yo‘liga kirgan kishilar dastlab jundan to‘qib tayyorlangan xirqa (bizningcha: chakmon) kiyib yurishgan, shu sababli ular ta’limoti «so‘fiylik» yoki «tasavvuf» deyilib, o‘zlari esa «so‘filar» deb atalgan, degan fikrni bildirishadi. boshqa tadqiqotchilar esa «tasavvuf» ni, uning o‘zagi «suf» ni yunon tilidagi «sofos» («donishmandlik») so‘zidan olinganligini qayd qilishadi. tasavvuf ta’limotining yirik tadqiqotchilaridan biri a. krimskiyning yozishicha, «so‘fi» so‘zi viii asrning o‘rtalaridan boshlab adabiyotlarda qo‘llanila boshlagan. bu so‘z dastlab, asosan, komil, etuk, e’tiqodli musulmon darvishlarga nisbatan ishlatilgan. «qiyos ul - lug‘at» da esa shunday yozilgan. «so‘fi – xirqapo‘shdir, zeroki, yungni suf deyiladi; fuqaroning istilohidan, o‘z diliga nigoh qaratgan, hayolini haqdan boshqa barcha narsalardan poklagan kishi «so‘fi» deb ataladi», deyiladi. shuningdek, mutasavvuf muhammad g‘iyosiddin: «so‘fi», "sufa" so‘ziga mansub bo‘lib, so‘fiylar johiliyat ayyomida ka’bada xalqni haqqa da’vat etish ishi bilan shug‘ullanganliklari sababli ular tasavvuf ahli mavqeiga erishganlar, deb yozadi. mutasavvuf abul hasan ali xajiriyning sharhlashicha xirqapo‘shlar ya’ni so‘filar azaliy soflik …

3 / 10

tdoshlari - ashobi suffadan iborat kishilar», deydilar. undan keyin bu so‘zni sufatuyus - ya’ni taka juni so‘zidan qisqartirilgan, deb tushunishdilar»,- deydi. ozarbayjon olimi a.g.aliev o‘zining tasavvufga bag‘ishlangan maqolasida yax’yo suxravardinning bu haqda: «qur’on» da "so‘fi" so‘zi yo‘q va bu so‘z turkiydir. islom mamlakatlarining ikkala qismida ham bu so‘zdan bexabar bo‘lishgan», degan fikrlarni keltirib, u qadimiy turklarning dunyoqarashida suv kulti muhim o‘rin tutganligini, «suf» so‘zi ana shu "suv" so‘zidan yaralgan degan fikrni ilgari suradi. umuman, tasavvuf qanday so‘zdan kelib chiqqan bo‘lsa ham, u soflik, poklik, riyosizlik, taqvo haqidagi ta’limot, qarashlarni ifodalaydi. qadimda shayx abusaid abuxayrdan: «tasavvuf nima?» - deb so‘raganlarida, u kishi: «boshingga ne bo‘lsa, chiqarib tashlash, qo‘lingda neki bor, qo‘lingdan chiqarish va boshqalardan senga nima ozor etsa, ranjimaslik»,- deb javob bergan ekan. haqiqiy tasavvuf ahli chindan ham bu shartlarga amal qilib yashagan. 2.tasavvufning shakllanish tarixi. sufiylikning poydevorini qurgan mashhur zohidlarning bir nechalari tarixiy kitoblarda qayd etilgandir. jumladan, vii-viii asrlarda yashagan …

4 / 10

u amallar qilishdagi katta ahamiyati borligini uqtirdi. hasan basriy insonni o‘z nafsini idora etishga va o‘z faoliyatini tafakkur qilishga chaqirdi. uningcha, tafakkur — insonga yaxshi-yomonni ko‘rsatuvchi bir oyna bo‘lib, yomonlikdan saqlovchi vositadir. shu davrda ayollar orasidan yetishib chiqqan mashhur zohidlardan yana biri robiya adaviya (vaf.752) edi. u hasan basriy bilan bir necha bor muloqotda bolgan. ammo uning g'oyaviy dunyoqarashi hasan basriynikidan farq qiladi. robiya allohga muhabbat g‘oyasini ilgari surdi. uningcha, jannat orzusi va do‘zax azobidan qo‘rquv najot vositasi bo‘la olmaydi. inson allohni shunday sevishi kerakki, uning ishqi bu dunyo hoyu-havaslarini kuydirib yuborishi kerak. u allohni faqat alloh bolgani uchun sevish, o ‘z borligini allohning borligida singdirish va alloh jamoliga erishish g‘oyalarini ilgari surdi. agarchi u ham hasan basriy kabi doimo mahzun hayot kechirib, tun-kun nola qilsa-da, bu qo‘rquv emas, hijron nolalari edi. robiya adaviya tasaw uf tarixiga “ilohiy ishq” tushunchasini olib kirgan birinchi zohid hisoblanadi. uning tafakkur haqidagi fikrlari ham …

5 / 10

. bir soatlik tafakkur ikki olam ibodatidan yaxshidir (tafakkuri soatin xayrun min ibadatis saqalayn)” zunnun misriy (vaf.859) tasaw uf haqida ilk asar yozib, tasavvufning hoi va maqomlarini tasniflab bergan olimdir. uning tafakkuri robiya adaviya g'oyalari ta’sirida shakllangan. uning fikricha, allohni sevish mezoni — muhammad alayhissalomning sunnatiga astoydil amal qilish orqali axloqni yuksaltirishdir. alloh va inson o'rtasida ikki tomonlama ilohiy muhabbat yotadi. bu ishq vositasida inson allohga erisha oladi. unga erishgan inson o'zining ilohiy zotda g'arq bo'lganini, sodda qilib aytganda, o'zining ilohiylashganini his etadi. u oddiy musulmonlar, mutakallimlar, faylasuflar va valiylar, ya’ni sufiylaiga xos bo'lgan bilimlar darajasi haqida gapirib, eng a’losi valiylarga xos bilim ekanligini va aynan shulargina allohni haqiqiy ma’noda bila olishi mumkinligini isbotlashga harakat qiladi. ammo uning fikrlari mutakallimlar tomonidan keskin qoralandi. o'sha davr mashhur sufiy mutafakkirlaridan yana biri boyazid bistomiydir (vaf.874). u fiqh olimi edi. robiya adaviya va uning izdoshlari g'oyalari ta’sirida tasawufga qattiq berilib, bu sohada ulkan …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tasavvuf"

10-mavzu: tasavvuf reja: 1 tasavvuf suzining mohityati 2.tasavvufning shakllanish tarixi. 3.tasavvuf ta’limoti va asosiy yo‘nalishlari. 4. markazi osiyoda tasavvuf tariqatlarini shakillanishi. 1. tasavvuf suzining mohityati tasavvuf (so‘fiylik yoki so‘fizm) islom falsafasida diniy falsafiy yo‘nalish sifatida viii asrning o‘rtalarida arab xalifaligi mamlakatlarida vujudga keldi. u asosan, shu mamlakatlarning ijtimoiy, iqtisodiy va ma’naviy taraqqiyotining xususiyatlari bilan taqozo qilingan bo‘lsa ham, lekin unda neoplatonizm ta’limotining, iudaizm, xristianlik, zardushtiylik va ayniqsa buddizm diniy ta’limotlarining ta’sirini yaqqol ko‘rish mumkin. tasavvuf paydo bo‘lganidan keyin u turli davrlarda, dastlab arab mamlakatlarida, keyinchalik yaqin va o‘rta sharq, markaziy osiyo, shimoliy hin...

This file contains 10 pages in DOC format (72.5 KB). To download "tasavvuf", click the Telegram button on the left.

Tags: tasavvuf DOC 10 pages Free download Telegram