sodda shifrlash algoritmlari

DOC 26 pages 1.7 MB Free download

26 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.7 MB

File type DOC

Pages 26

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 26

5-ma’ruza mashg’uloti : sodda shifrlash algoritmlari. reja : 1. o’rinlarini almashtirish shifrlari. 2. sehrli kvadrat. 3. sezarning shifrlash tizimi. 4. vijinerning shifrlash tizimi. tayanch so’zlar : o’rinlarini almashtirish shifrlari, sehrli kvadrat, sezarning shifrlash tizimi, vijinerning shifrlash tizimi. boshqa sodda shifrlash algoritmlari. hozirgi vaqtda axborotni himoyalash eng ko'p qo'llanilayotgan soha bu - kriptografik usullardir. lekin, bu yo'lda kompyuter viruslari, «mantiqiy bomba»lar kabi axborotiy qurollarning kriptovositalarni buzadigan ta'siriga bog'liq ko'p yechilmagan muammolar mavjud. boshqa tomondan, kriptografik usullarni ishlatishda kalitlarni taqsimlash muammosi ham bugungi kunda oxirigacha yechilmay turibdi. kompyuter steganografiyasi va kriptografiyalarining birlashtirilishi paydo bo'lgan sharoitdan qutulishning yaxshi bir yo'li bo'lar edi, chunki, bu holda axborotni himoyalash usullarining zaif tomonlarini yo'qotish mumkin. kriptografiya nuqtai - nazaridan shifr - bu kalit demakdir va ochiq ma'lumotlar to'plamini yopiq (shifrlangan) ma'lumotlarga o'zgartirish kriptografiya o'zgartirishlar algoritmlari majmuasi hisoblanadi. kalit - kriptografiya o'zgartirishlar algoritmining ba'zi-bir parametrlarining maxfiy holati bo'lib, barcha algoritmlardan yagona variantini tanlaydi. kalitlarga nisbatan ishlatiladigan asosiy …

2 / 26

adi. almashtirish shifrlash usuli bo'yicha boshlangich matn belgilari foydalanilayotgan yoki boshqa bir alifbo belgilariga almashtirilali. gammalashtirish usuli bo'yicha boshlang'ich matn belgilari shifrlash gammasi belgilari, ya'ni tasodifiy belgilar ketma-ketligi bilan birlashtiriladi. taxliliy o'zgartirish usuli bo'yicha boshlang'ich matn belgilari analitik formulalar yordamida o'zgartiriladi, masalan, vektorni matritsaga ko'paytirish yordamida. bu yerda vektor matndagi belgilar ketma-ketligi bo'lsa, matritsa esa kalit sifatida xizmat qiladi. o'rinlarni almashtirish usullari ushbu usul eng oddiy va eng kadimiy usuldir. o'rinlarni almashtirish usullariga misol sifatida quyidagilarni keltirish mumkin: - shifrlovchi jadval; - sehrli kvadrat. shifrlovchi jadval usulida kalit sifatida quyidagilar qo'llaniladi: - jadval o'lchovlari; - so'z yoki so'zlar ketma-ketligi; - jadval tarkibi xususiyatlari. misol. quyidagi matn berilgan bo'lsin: kadrlar tayyorlash milliy dasturi ushbu axborot ustun bo'yicha ketma - ket jadvalga kiritiladi: k l a l i y t a a y a l d u d r yo sh l a r r t r m i s i natijada, …

3 / 26

in: - sezar usuli; - affin tizimidagi sezar usuli; - tayanch so'zli sezar usuli va boshqalar. sezar usulida almashtiruvchi xarflar k va siljish bilan aniqlanadi. yuliy sezar bevosita k = 3 bo'lganda ushbu usuldan foylalangan. k = 3 bo'lganda va alifbodagi harflar m = 26 ta bo'lganda quyidagi jalval hosil qilinadi: misol. matn sifatida komputer so'zini oladigan bo'lsak, sezar usuli natijasida quyidagi shifrlangan yozuv hosil bo'ladi: nrpsbxhu. sezar usulining kamchiligi bu bir xil harflarning o'z navbatida, bir xil harflarga almashishidir. hozirgi vaqtda kompyuter tarmoqlarida tijorat axborotlari bilan almashishda uchta asosiy algoritmlar, ya'ni des, clipper va pgp algoritmlari qo'llanilmoqda. des va clipper algoritmlari integral sxemalarda amalga oshiriladi. des algoritmining kriptomustahkamligini quyidagi misol orqali xam baholash mumkin: 10 mln. aqsh dollari xarajat qilinganda des shifrlash ochish uchun 21 minut, 100 mln, aqsh dollari xarajat kilinganda esa 2 minut sarflanadi. clipper tizimi skipjack shifrlash algoritmini o'z ichiga oladi va bu algoritm des algoritmidan …

4 / 26

irlarda va tovushlarda yashirish dasturlari ham mavjud. masalan, s-toots dasturi axborotlarni bmp, gif, wav kengaytmali fayllarda saqlash uchun qo'llaniladi. kundalik jarayonda foydalanuvchilar ofis dasturlari va arxivatorlarni qo'llab kelishadi. arxivatorlar, masalan pkzip dasturida ma'lumotlarni parol yordamida shifrlash mumkin. ushbu fayllarni ochganda ikkita, ya'ni lug'atli va to'g'ridan-to'g'ri usuldan foydalanishadi. lug'atli usulda bevosita maxsus fayldan so'zlar parol o'rniga qo'yib tekshiriladi, to'g'ridan-to'g'ri usulda esa bevosita belgilar kombinatsiyasi tuzilib, parol o'rniga qo'yib tekishriladi. ofis dasturlari (word, excel, access) orqali himoyalash umuman taklif etilmaydi. bu borada mavjud dasturlap internetda to'siqsiz tarqatiladi. sehrli kvadrat usuli sehrli kvadrat — natural sonlardan iborat kvadrat. natural sonlar p ta qator va p ta ustunga boʻlingan va hosil bulgan p2 kataklarga maxsus usulda yoziladi. bunda har bir qator, har bir ustun va ikki bosh diagonaldagi sonlar yigʻindilari bir xil songa teng, yaʼni bu yigʻindi j p(p + 1) dan iborat va p soni sehrli kvadratning tartibi deyiladi. p=3 dan boshlab har …

5 / 26

e-5, n-6, d-7, i-8, a-9.jadvaldagi sonlar o’rniga mos keluvchi harflar yoziladi. i s n i e d p a t gorizontal tarzda matnni yozib chiqamiz:”isniedpat” –shifrtekst hosil bo’ladi. shifrni ochish: jadval ichiga shifrtekst gorizontal tarzda yozib chiqiladi. 8 i 1 s 6 n 3 i 5 e 7 d 4 p 9 a 2 t sonlarni o’sish tartibida yozib chiqib,shunga mos harflar yozib chiqiladi,”stipendia” so’zi hosil bo’ladi. bu usullarning asosiy kamchiliklaridan biri tekstni tekstni jadvallarga karrali qilib tanlash kerak bo’ladi. shifrlar va kodlar. oddiy shifrlar va ularning shifrini ochish dunyoda juda ko'p sonli shifrlar mavjud bo'lganligi sababli, barcha shifrlarni nafaqat ushbu maqola doirasida, balki butun saytni ham ko'rib chiqish mumkin emas. shuning uchun biz eng ibtidoiy shifrlash tizimlarini, ularning qo'llanilishini, shuningdek, shifrni ochish algoritmlarini ko'rib chiqamiz. mening maqolamning maqsadi shifrlash / shifrni ochish tamoyillarini keng foydalanuvchilar doirasiga iloji boricha aniq tushuntirish, shuningdek, ibtidoiy shifrlarni o'rgatishdir. hatto maktabda ham men katta …

Want to read more?

Download all 26 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sodda shifrlash algoritmlari"

5-ma’ruza mashg’uloti : sodda shifrlash algoritmlari. reja : 1. o’rinlarini almashtirish shifrlari. 2. sehrli kvadrat. 3. sezarning shifrlash tizimi. 4. vijinerning shifrlash tizimi. tayanch so’zlar : o’rinlarini almashtirish shifrlari, sehrli kvadrat, sezarning shifrlash tizimi, vijinerning shifrlash tizimi. boshqa sodda shifrlash algoritmlari. hozirgi vaqtda axborotni himoyalash eng ko'p qo'llanilayotgan soha bu - kriptografik usullardir. lekin, bu yo'lda kompyuter viruslari, «mantiqiy bomba»lar kabi axborotiy qurollarning kriptovositalarni buzadigan ta'siriga bog'liq ko'p yechilmagan muammolar mavjud. boshqa tomondan, kriptografik usullarni ishlatishda kalitlarni taqsimlash muammosi ham bugungi kunda oxirigacha yechilmay turibdi. kompyuter steganografiyasi va kriptografiyalarining birla...

This file contains 26 pages in DOC format (1.7 MB). To download "sodda shifrlash algoritmlari", click the Telegram button on the left.

Tags: sodda shifrlash algoritmlari DOC 26 pages Free download Telegram