til va nutqning bog'liqligi

DOC 6 стр. 35,5 КБ Бесплатная загрузка

6 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 35,5 КБ

Тип файла DOC

Страницы 6

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 6

4-ma’ruza mavzu: til va nutq. nutq odobi. til va madaniyat reja: 1.til va nutq bir-biri bilan bog‘liq hodisa ekanligi. 2.til moddiy material bo‘lib, shu materiala asosida nutq tashkil topishi. 3.til va nutqning dialektik munosabati. 4.tilning o‘z vazifasini nutq orqali amalga oshirishi.nutq faoliyati. 5.nutq odobi va nutqiy etiket. til va nutq bir-biriga bog`liq hodisalardir, ularni bir-biridan ajratib qarab bo`lmaydi. til nutq uchun moddiy materialdir. shu material asosida nutq tashkil topadi. tildagi hamma narsa til jamoasi uchun umumiy bo`ladi. tilda ruhiy va moddiy material mavjud. so`z, moro’ema, fonemalarning kishi xotirasidagi obrazlari ruhiy material hisoblanadi. nutq yaratish jarayonida ma`lum tovush to`plamida namoyon bo`ladigan so`z shakllari moro’emalar, tovushlar moddiy materialdir. bunday til bir tomondan, moddiy hodisa bo`lsa, ikkinchi tomondan ruhiy hodisadir, degan xulosa kelib chiqadi. tilning ruhiy hodisaligini uning ongda saqlanishi ko`rsatadi. uning moddiyligini esa nutq jarayonida yuzaga keluvchi mavjud real tovushlar belgilaydi. biz xotiramizda saqlangan qoidalardan tezkorlik bilan foydalanib, biror fikrni yuzaga chiqarish …

2 / 6

so`z, fonema, tufayli lisoniy qoidalar, gapning modellari tilga tegishlidir. chegaralangan narsalar miqdoridadir, nutq esa cheksizdir. tilda paydo bo`lgan narsalar dastlab ayrim shaxslar nutqida ko`rinadi, so`ng asta-sekinlik bilan butun jamoa ongiga singadi. nutq tildagi mavjud ifoda vositalardan foydalangan holda mavjudlikka aylangan fikrdir. nutq nutq a`zolarining harakati jarayonida paydo bo`ladi. ruhiy hodisa bo`lgan tilning ifoda vositalari nutq ixtiyoriga o`tgach, haqiqatga aylanadi. til bilan nutq orasidagi munosabatga dialektik nuqtai nazardan yondashilgandagina u haqdagi tasavvur bilimlarimiz to`laqonli bo`ladi, mukammallashadi. til bilan nutqning o`zaro munosabatini yaxish anglamoq uchun avvalo, tilning o`zini, uning qanday qurilma ekanligini aniq his etmoq kerak. tilning lisoniy imkoniyatlarini egallash ikki bosqichda amalga oshadi: birinchi bosqich til vositalarini bilishdan iborat. bu nutqni tinglaganda unda ishlatilgan til vositalarining ma`nosi va vazifasini anglashda ko`rinadi. ya`ni tinglovchi tinglagan va o`qigan narsalarini tushunadi. bunday shaxs o`zgalar nutqini yaxshi tushunadi. ammo o`zining nutqi tilning rang-barang imkoniyatlaridan mahrum qilmoq bo`ladi. ikkinchi bosqich til sistemasi taqdim etgan imkoniyatlarining katta …

3 / 6

nutq rivojlanishi davrlari quyidagicha: 1) 2 oydan 11 oygacha; 2) 11 oydan 19 oygacha; 3) 19 oydan 3 yoshgacha. nutq verbal va noverbal turkumdan iborat. noverbal nutq turli imo-ishora, mimika, pantomimika, exologik, signifikatsiya, daktilogik (barmoq nutqi) koʻrinishlarga ega. verbal nutq ogʻzaki, yozma, monologik, dialogik, polilogik, tashqi, ichki, ekspressiv, impressiv, lakonik (yigʻiq), epik (yoyiq), affektiv turlarga boʻlinadi. tilning (orfografik, fonetik, morfologik, sintaksistik, orfoepik, lingvistik, fleksiv va boshqa) qonuniyatlariga asoslangan holda mazmun-mohiyatni uzluksiz, tadrijiy ravishda axborotga aylantiruvchi nutq turi yozma nutq deyiladi. pauza, mantiqiy urgʻu, temp, tembr, chastota, ritmika va boshqa tashkiliy qismlar hamda mexanizmlarni oʻzida mujassamlashtirgan, tilning barcha qoidalari, qonunlari shartli belgilar sifatida xizmat qilishga asoslanuvchi nutq turi ogʻzaki nutq deb ataladi. ogʻzaki nutq jarangdorligi, taʼsirchanligi, axborotlarni qabul qilishdagi qulayligi, uzatishdagi ixchamligi, toliqishning oldini olish imkoniyati mavjudligi kabi xususiyatlari bilan ajralib turadi. millat madaniyati, maʼnaviyati, fan va texnikasi yutuqlari, sanʼati va adabiy merosini avlodlarga yetkazib berishda, millatlararo aloqa oʻrnatishda yozma nutqning …

4 / 6

nning intellektual saviyasi, millatning mentaliteti, maʼnaviy boyligi ortib borgani sayin nutq madaniyati ham yuksalib boradi. nutq madaniyati nutq soʻzlash, maʼruza qilish, oʻzaro muloqot, savol-javob, davra suhbatlarida oʻzbek adabiy tili boyligidan samarali foydalanish; gʻoyaviy, mafkuraviy, maʼnaviy, tarbiyaviy jihatlarni singdirish; xalq ogʻzaki ijodi, hikmatli soʻzlar, maqollar, kattalar oʻgitlaridan oʻz oʻrnida, meʼyorida foydalanish; nutqning qisqa, aniq-ravshan, teran mazmunli, keng qamrovli boʻlishiga eʼtibor berish; nutq, maʼruza, suhbat oxirida qisqa xulosalar chiqarish; zarurat tugʻilganda tinglovchilar, suhbatdoshlar bilan odob doirasida, vazminlik asosida bahslashish, munozara yuritish kabi xususiyatlarni oʻzida mujassam etmogʻi lozim. nutq madaniyati notiqning oldiga ham muayyan talablar qoʻyadi: notiq nutq soʻzlashga oʻz yoshi, ishi, lavozimi, mavqei kabilarni hisobga olgan holda, kamtarona kiyinib chiqishi; nutqni boshlashdan oldin tinglovchilar bilan samimiy salomlashishi; nutq mavzuiga oid savollarga loʻnda, aniq-ravshan, qisqa javob berishi, bilmaganlariga uzr soʻrashi; nutq mavzuiga doir boʻlmagan savollarga javob bermasligi; tinglovchilar nafsoniyatiga tegmasligi, turli nooʻrin xatti-harakatlarga yoʻl qoʻymasligi lozim. yuksak nutq madaniyati kishining umumiy madaniyati, fikrlash …

5 / 6

xshi namunalari bilan xalqning madaniyat sohasidagi yutuqlari va anʼanalarini mustahkamlaydi hamda boyitadi. nutq madaniyati ijtimoiy hodisa boʻlib, u jamiyat, fan-texnika, madaniy va adabiy hayot rivoji bilan uzviy bogʻliq holda taraqqiy etadi. jamiyat aʼzolarining madaniy saviyasi ortgan sari nutqi ham jilolanib, sayqallashib, nutq madaniyati qoidalari va meʼyorlariga muvofiq holda takomillashib boradi. nutq madaniyatining shakllanishi va rivojlanishida adabiyot, sanʼat, radio, tv va davriy matbuotning alohida oʻrni bor. ayniqsa, adabiy tilni meʼyorlashtirish va nutq madaniyati nazariyasini rivojlantirishda leksikografiya, xususan, izohli, imlo, talaffuz, oʻquv va boshqa maxsus lugʻatlar muhim ahamiyatga ega. xv asrdayoq oʻzbek adabiy tilining nutq madaniyati va uning oʻziga xos meʼyorlari boʻlgan. alisher navoiy hayotiy va ijodiy faoliyati bilan oʻz davri nutq madaniyatiga, nutq odobiga ulkan hissa qoʻshgan boʻlsa, keyinchalik bobur, gulxaniy, nodira, ogahiy, furqat, muqimiy kabi shoirlarning asarlari tilida ham oʻsha davr nutq madaniyati oʻz ifodasini topgan. “yaxshi soʻz – jon ozigʻi”, “bugʻdoy noning boʻlmasa ham bugʻdoy soʻzing boʻlsin”, “oʻynab gapirsang …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 6 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "til va nutqning bog'liqligi"

4-ma’ruza mavzu: til va nutq. nutq odobi. til va madaniyat reja: 1.til va nutq bir-biri bilan bog‘liq hodisa ekanligi. 2.til moddiy material bo‘lib, shu materiala asosida nutq tashkil topishi. 3.til va nutqning dialektik munosabati. 4.tilning o‘z vazifasini nutq orqali amalga oshirishi.nutq faoliyati. 5.nutq odobi va nutqiy etiket. til va nutq bir-biriga bog`liq hodisalardir, ularni bir-biridan ajratib qarab bo`lmaydi. til nutq uchun moddiy materialdir. shu material asosida nutq tashkil topadi. tildagi hamma narsa til jamoasi uchun umumiy bo`ladi. tilda ruhiy va moddiy material mavjud. so`z, moro’ema, fonemalarning kishi xotirasidagi obrazlari ruhiy material hisoblanadi. nutq yaratish jarayonida ma`lum tovush to`plamida namoyon bo`ladigan so`z shakllari moro’emalar, tovushlar moddiy materi...

Этот файл содержит 6 стр. в формате DOC (35,5 КБ). Чтобы скачать "til va nutqning bog'liqligi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: til va nutqning bog'liqligi DOC 6 стр. Бесплатная загрузка Telegram