dialektal korpusining lingvistik annotatsiyasi

DOC 5 pages 237.0 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 237.0 KB

File type DOC

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

iii bob. dialektal korpusining lingvistik annotatsiyasi 3.1. til korpuslarida lingvistik annotatsiya va uning prinsiplari annotatsiya bu korpusda so‘zga muayyan izohlovchi ma’lumotlarni qo‘shish sanaladi. lingvistik annotatsiya esa korpus matnida qo‘llangan har bitta nutqiy birliklarga lingvistik nuqtai nazardan qo‘shimcha izohlovchi ma’lumotlarni berish funksiyasidir. bugungi kunda korpus lingvistikasida mazkur lingvistik annotatsiyalar kiritilmoqda. korpus nafaqat muayyan tildagi matnlar to‘plami, balki tadqiqot uchun qulay bo‘lgan aniq va to‘g‘ri nazariy ma’lumotlarni o‘z ichiga olgan o‘ziga xos elektron shakldagi to‘plamdir. shunday ekan, milliy korpusdan nafaqat o‘zbek tilini xorijiy til va ona tili sifatida o‘rganuvchilar, balki tadqiqotchilar, olimlar ham foydalana olishi zarur. bunda esa matnga berilgan lingvistik annotatsiyalar (izohlar) muhim ahamiyat kasb etadi. bu jarayonlar avtomatik, yarim avtomatik va to‘liq qo‘lda bajarilishi mumkin. lingvistik annotatsiyalarning morfologik, sintaktik, semantik, diskursiv annotatsiyalar kabi turlari mavjud. matndagi nutq birliklariga morfologik izohlar qo‘shish morfologik annotatsiyadir. bunda matndagi har bitta so‘zning turkumi aniqlanadi, asos va qo‘shimchalarga ajratiladi, ya’ni so‘zning lemmasi aniqlanadi. bu korpus …

2 / 5

ntekstni to‘g‘ri tushunishga yordam beradi. agar bu jarayonda xatolik yuz bersa, korpusdan o‘zbek tilini xorijiy til sifatida o‘rganayotgan foydalanuvchilarda noaniqlik, g‘alizliklarning paydo bo‘lishiga olib kelishi mumkin. masalan, bitta so‘zning uch xil ma’nosi bor. uning har bitta ma’nosi matnlarda har xil tarzda keladi. matnda aynan qaysi ma’no nazarda tutilayotganini bilish uchun semantik annotatsiya funksiyasidan foydalaniladi. albatta, omonim va polisemantik nutq birliklarini lingvistik izohlash eng mashaqqatli jarayondir. ma’lumki, tilimizda polisemantik va omonim so‘zlar hajmi salmoqli. ayniqsa, mumtoz matnlarda omonim – shakldosh so‘zlardan foydalanish badiiy san’atdir. bu mumtoz adabiyotda tuyuq deb ataldi. tarixda bu janr turkiy tilda paydo bo‘lgani va asosan, turkiy tilda bu san’atdan foydalanilgani tilimiz azaldan shakldosh so‘zlarga boyligini ko‘rsatadi. shunday ekan, matndagi mazkur semantik munosabatga kirishgan so‘zlarni to‘g‘ri izohlash muhimdir. bunda, albatta, so‘zlarning ma’no xususiyatlarini va ma’noviy munosabatlarini izohlashda izohli lug‘atlardan, sinonimik, antonimik, omonimik, polisemantik izohli lug‘atlardan foydalaniladi. bu esa mukammal omonimlar va polisemiyali so‘zlar lug‘atlarini yaratishni taqozo etadi. korpuslar …

3 / 5

arlavhalar, paragraflarni belgilash. · tokenlarga ajratish. · lemmalarni aniqlash. · nutq qismlarini teglash. · morfologik xususiyatlarni izohlash. · sintaktik tahlilni amalga oshirish va hz.175. korpus annotatsiyasi bu matnning elektron ko‘rinishiga qo‘shilgan kodlash orqali matn korpusiga izohlovchi, lingvistik ma'lumotlami qo‘shish amaliyoti176. ba'zi manbalarda korpus annotatsiyasining uch xil turi mavjud deb qaraladi: tizimli belgilash, nutq qismlarini belgilash, grammatik belgilash 177 . tizimli belgilashda matnlar haqida tavsiflovchi ma'lumot beriladi. ba'zan bu ma'lumotlar korpusda matn sarlavhasiga biriktirilishi, foydalanuvchiga sarlavha orqali alohida oyna ochilishi, matn haqida hamda muallif haqida to‘liq ma'lumotlar berilishi mumkin. til korpusi – bu til materiallari, ya’ni tilda ishlatiladigan matnlar yoki nutqning tizimli to‘plami bo‘lib, u lingvistik tadqiqotlar va til modellarini yaratish uchun ishlatiladi. korpuslarda lingvistik annotasiya tilning turli xususiyatlarini aniqlash, belgilash va tizimlashtirish jarayonidir. korpuslar orqali tilning strukturasini, sintaksisini, morfologiyasini, semantikasini va boshqa xususiyatlarini o‘rganish mumkin. annotasiya til korpusini to‘liq, aniq va foydali qilib yaratishga yordam beradi. lingvistik annotatsiyaning prinsiplari: 1. …

4 / 5

a va pragmatika) aks ettirishi kerak. bu, nafaqat grammatika, balki tilning amaliy ishlatilish jihatlarini ham o‘rganish imkonini beradi. 5. avtomatlashtirilgan va qo‘lda annotatsiya: avtomatlashtirilgan usullar tez-tez ishlatiladi, ammo ba’zi hollarda qo‘lda annotatsiya qilish kerak, ayniqsa murakkab yoki noaniq til xususiyatlari bo‘yicha. 6. lingvistik qatlamlar: annotatsiya bir nechta qatlamlarga bo‘linishi mumkin. masalan, morfologik annotatsiya (so‘zning tuzilishi, affikslar), sintaktik annotatsiya (gap tarkibi), semantik annotatsiya (ma'no) va pragmatik annotatsiya (kontekstual ahamiyat). 7. kontekstualizm: annotatsiya tilning kontekstual jihatlarini, ya'ni, so‘zlar va iboralar qanday kontekstda ishlatilishini hisobga olish kerak. bu, semantik va pragmatik talqinlarni aniqlashda muhimdir. annotatsiya turlari: 1. morfologik annotatsiya: so‘zning grammatik xususiyatlari (masalan, jins, son, ko‘plik, zamon) belgilab boriladi. 2. sintaktik annotatsiya: gap tuzilishini aniqlash va sintaktik bog‘lanishlarni (masalan, subyekt, predikat, obyekt) belgilash. 3. semantik annotatsiya: so‘zlarning ma’nolari va ularning boshqa so‘zlar bilan aloqalari belgilanadi. 4. pragmatik annotatsiya: nutqning kontekstual ma'nosi, nutq aktlari va nutqdagi ijtimoiy roli tasniflanadi. 5. sentiment analizi: matnda ifodalangan …

5 / 5

dialektal korpusining lingvistik annotatsiyasi - Page 5

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "dialektal korpusining lingvistik annotatsiyasi"

iii bob. dialektal korpusining lingvistik annotatsiyasi 3.1. til korpuslarida lingvistik annotatsiya va uning prinsiplari annotatsiya bu korpusda so‘zga muayyan izohlovchi ma’lumotlarni qo‘shish sanaladi. lingvistik annotatsiya esa korpus matnida qo‘llangan har bitta nutqiy birliklarga lingvistik nuqtai nazardan qo‘shimcha izohlovchi ma’lumotlarni berish funksiyasidir. bugungi kunda korpus lingvistikasida mazkur lingvistik annotatsiyalar kiritilmoqda. korpus nafaqat muayyan tildagi matnlar to‘plami, balki tadqiqot uchun qulay bo‘lgan aniq va to‘g‘ri nazariy ma’lumotlarni o‘z ichiga olgan o‘ziga xos elektron shakldagi to‘plamdir. shunday ekan, milliy korpusdan nafaqat o‘zbek tilini xorijiy til va ona tili sifatida o‘rganuvchilar, balki tadqiqotchilar, olimlar ham foydalana olishi zarur. bun...

This file contains 5 pages in DOC format (237.0 KB). To download "dialektal korpusining lingvistik annotatsiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: dialektal korpusining lingvisti… DOC 5 pages Free download Telegram