geoaxborot texnologiyalarining asoslari

DOC 1.6 MB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1710354772.doc geoaxborot texnologiyalarining asoslari reja: 1. geoaxborot texnologiyalariga kirish 2. asosiy tushunchalar va terminlar 3. gat evolyutsiyasi 4. gatni qo’llash sohalari 5. gatning bazaviy komponentlari 6. geografik va atributiv ma’lumotlar 7. gatning apparat platformasi 8. gat tipologiyasi geoaxborot texnologiyalariga kirish geoaxborot texnologiyalari qariyib 50 yildan beri mavjud. bunday yuqori texnologik yo’nalish uchun bu ko’pmi yoki kammi? nega geoinformatika va geoaxborot texnologiyalari axborot texnologiyalari ichida eng gurkirab rivojlanayotgan yo’nalishlardan birini o’zida ifodalaydi? va umuman, bu nima -fanmi, texnologiyami, uslubmi, kompyuter dasturimi? geografik axborot tizimlari bilan mutlaqo tanish bo’lmagan kishi quyidagi savolni berishi mumkin: “nega endi men geoinformatika nimaligini bilishim kerak?”. haqiqatan ham ko’pchiligimizning hayotimizda geografik atlaslarga yoki kartalarga murojaat qilish zaruriyati har kuni ham yuzaga kelavermaydi. biroq agar tushunib yetilsa, geaxborot texnologiyalari kompyuterga joylangan shunchaki kartadan ko’ra birmuncha ko’proq narsani o’zida ifodalaydi. shu bilan birga, “geografik axborot tizimi (geoaxborot tizimi, gat)” tushunchasi odatdagi bosmadan chiqarilgan karta bilan uzviy bog` liq. aslini …

og` liqligi aniqlanadi. misollar ro’yxatini kengaytirish mumkin. odam ilmiy, ishlab chiqarish va boshqaruv faliyatida ularning xususiyatlari va tavsiflarining vaqtga qarab o’zgarishini ta’riflovchi turli ob’yektlarning fazoviy joylashuvi bilan bog`liq bo’lgan katta axborot massivlariga ishlov berish zaruratiga doim duch keladi. pirovardida vizual tasvir olinadi, butun vizualizastiya jarayoni esa - karta yaratish jarayonidir. funksiyalari axborotni tahlil qilishni va kartalar va sxemalar ko’rinishida vizualizastiyalashni o’z ichiga oluvchi geoaxborot tizimlari ma’lumotlar bazalarini boshqarish tizimlarida qo’llanilgan axborotga ishlov berish hamda geografik ma’lumotlarni avtomatlashtirilgan loyihalash va mashina grafikasi tizimlarida (sapr) vizualizastiyalash, avtomatlashtirilgan karta ishlab chiqarilishi, tarmoqlari tizimlari texnologiyalari tutashuvida vujudga keldi. geografik axborotga ishlov berish uchun kompyuter quvvatidan foydalanish zarurati xx asrning 60-70 yillarida tan olindi. u vaqtlarda g oyani amalga oshirish ulkan dasturiy-apparat resurslarini talab qilardi va bunga faqat, masalan, mudofaa vazirligishaxsidagi davlat idorasi kabi yirik byurtmachilarninggina imkoniyatlari etarli edi (bu haqda 3 bobda to’xtalamiz). vaziyat 90-yillar o’rtasidan boshlab tubdan o’zgardi, zero bu vaqtda bozorda kuchli, …

. ishlash jarayonida sxemamizga yoki tematik qatlamimizga boshqa manbalardan qo’shimcha ma’lumotlarni joylash kerakligi ayon bo’ladi (tasvirni kontur kartaga tushirish kabi). bunday operatsiyalar uchun yagona koordinata fazosi talab qilinadi. bu muayyan koordinatalar tizimlarini va kartografik proyektsiyalarni qo’llash yo’lidagi birinchi qadamdir (batafsilroq 3 bobda). keyingi bosqichda atributiv axborot bo’yicha so’rovlarni tuzish va qilish zarurati yuzaga keladi. eng oddiy so’rovlarni, masalan, 50 km2 dan ortiq maydonli barcha polinomlarni topishni grafik redaktorlarda qilish mumkin. biroq ko’pincha beton bloklardan qurilgan barcha ko’p qavatli ofis binolarini belgilash, yoki kerakli ko’chani kartada topish kabi murakkabroq so’rovlarga ehtiyoj mavjud bo’ladi. shu kabi masalalarni shakllantirishni boshlashingiz zahoti, siz gatning potenstial foydalanuvchisi bo’lib qolasiz. bir tomondan hayot faoliyatining turli sohalarida fazoviy axborotga ishlov berish va uni tahlil qilish uchun gat ni qo’llash fanlararo tushunchalar va uslublarning vujudga kelishiga sabab bo’ladi. boshqa tomondan geoinformatikaning rivojlanishi o’rganish ob’yektlariga ichki talablarni (o’z talablarini) tashkillashtirishga olib keladi, bu muayyan fan sohalarida (qurilishda, geologiyada, biologiyada …

motlarni boshqarish, ularni kartografik aks ettirish va tahlil qilish uchun yaratiladigan ichidan pozitsionirlangan avtomatlashtirilgan fazoviy axborot tizimidir” (berry j.). ta’kidlashim kerakki, ushbu ta’rif unchalik to’liq emas, zero axborot tizimining elamenti tariqasida odamni hisobga olmaydi. har qanday axborot tizimida odam muhim o’rin egallaydi - bu ham kuzatuvchi, hamekspert, ham tahlilchidir. juda ko’p hollarda geoinformatika sohasidagi tadqiqotchilar gatda odamning roliga urg u berish uchun “odam-mashina kompleksi” so’z birikmasini qo’llaydilar. gat - bu “fazoviy-koordinastiyalangan ma’lumotlarni to’plash, ishlash, aks ettirish va tarqatishni, atrof-muhitni va jamiyatni hududiy tashkil etishni inventarizastiyalash, tahlil qilish, modellash, prognozlash va boshqarish biln bog liq ilmiy va amaliy geografik masalalarni yechishda hudud to’g risidagi ma’lumotlar va bilimlardan samarali foydalanish uchun ularni integrastiyalashni ta’minlovchi apparat-dasturiy odam-mashina kompleksidir” (koshkarev a.v.). gat - bu “ma’lumotlarni ulardan keyinchalik geografik tadqiqotlarda foydalanish uchun va uni amaliy qo’llash uchun qulay bo’lgan axborotni ishlab chiqarish maqsadida to’plovchi, uzatuvchi va ishlov beruvchi, odamlar, shuningdek texnik va tashkiliy vositalardan tashkil …

ularni kartalar yoki jadvallar ko’rinishida vizualizastiyalash uchun pirovardida xo’jalik faoliyatining u yoki bu variantiga oid qarorlar qabul qilish uchun mo’ljallangan, ma’lumotlar bazasini, apparaturani, ixtisolashtirilgan matematik ta’minotnio’z ichiga oluvchi tizim” (lillesand t.). gat - bu: “tabiat va jamiyatning o’zaro ta’sirining hududiy aspekti to’g risidagi bilimlar tizimining avtomatik vositalar (ehm), shuningdek qidirish, kiritish, modellash va boshqa funksiyalarini modellashtiruvchi dasturiy ta’minot yordamida amalga oshirilgan saqlanish joyi” (trofimov a.m., panasyuk m.v.). ushbu o`quv qollanma muallifiga amerikalik olim d.p. luschning sodda va bir vaqtda to’liq ta’rifi ko’proq yoqadi: gat bu mutaxassis-tahlilchilar boshqaruvi ostida bo’lgan integrastiyalangan kompyuter tizimidir, u fazoviy o’zaro bog lanishi aniqlangan ma’lumotlarni to’plash, saqlash, manipulyastiya qilish, tahlil qilish, modellash va aks ettirish ishlarini amalga oshiradi (5-rasmga qaralsin). ko’rinib turibdiki, gat ta’riflari ko’p, lekin ularning har biri ham to’g`ri. ular faqat ko’rilayotgan masalani qamrash kengligi bilan farqlanadi. bundan tashqari, o`quv qo`llanmada quyidagi terminlar tez-tez uchraydi, ularning bir qismi www.glossary.ru saytidan olingan: karta - (map, …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "geoaxborot texnologiyalarining asoslari"

1710354772.doc geoaxborot texnologiyalarining asoslari reja: 1. geoaxborot texnologiyalariga kirish 2. asosiy tushunchalar va terminlar 3. gat evolyutsiyasi 4. gatni qo’llash sohalari 5. gatning bazaviy komponentlari 6. geografik va atributiv ma’lumotlar 7. gatning apparat platformasi 8. gat tipologiyasi geoaxborot texnologiyalariga kirish geoaxborot texnologiyalari qariyib 50 yildan beri mavjud. bunday yuqori texnologik yo’nalish uchun bu ko’pmi yoki kammi? nega geoinformatika va geoaxborot texnologiyalari axborot texnologiyalari ichida eng gurkirab rivojlanayotgan yo’nalishlardan birini o’zida ifodalaydi? va umuman, bu nima -fanmi, texnologiyami, uslubmi, kompyuter dasturimi? geografik axborot tizimlari bilan mutlaqo tanish bo’lmagan kishi quyidagi savolni berishi mumkin: “nega endi men ...

DOC format, 1.6 MB. To download "geoaxborot texnologiyalarining asoslari", click the Telegram button on the left.

Tags: geoaxborot texnologiyalarining … DOC Free download Telegram