modellashtirish asoslari

DOC 5 pages 37.0 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 37.0 KB

File type DOC

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

2-ma’ruza. ekonometrik modellashtirish asoslari reja: 1. iqtisodiyotda modellashtirish asoslari. 2. iqtisodiyotda modellarning tasnifi 3. iqtisodiyotda modellashtirish bosqichlari tayanch so’zlar: model, matematik model, moddiy modellar, abstrakt modellar, tuzilmaviy modellar, deterninirlangan modellar, statik modellar, modellashtirish bosqichlari. 1. iqtisodiyotda modellashtirish asoslari. zamonaviy iqtisodiyot nazariyasi ham mikro-, ham makroiqtisodiyotda tabiy, zaruriy element sifatida matematik modellar va usullarni o’z ichiga oladi. matematikadan iqtisodiyotda foydalanish - iqtisodiy o’zgaruvchilar va ob’ektlarning eng muhim, ahamiyatli bog’lanishlarini belgilashga va formal tasvirlashga, iqtisodiyot nazariyasining qoidalari, tushunchalari va xulosalalarini aniq va lo’nda bayon qilishga imkon beradi. bunda modellar va modellashtirish muhim o’rin tutadi. model - bu shunday moddiy yoki xayolan tasavvur qilinadigan ob’ektki, u tadqiqot jarayonida haqiqiy ob’ektning o’rnini shunday bosadiki, uni bevosita o’rganish haqiqiy ob’ekt haqida yangi bilimlar beradi. modellarni qurishda tadqiq qilinayotgan hodisani belgilovchi muhim omillar aniqlanadi va qo’yilgan masalani yechish uchun muhim bo’lmagan qismlar chiqarib tashlanadi. ilmiy izlanishlarda modellashtirish qadimgi zamonlardanoq qo’llanila boshlandi va asta sekin ilmiy bilimlarning …

2 / 5

anat modellari va boshqa ko'p modellar iqtisodiy modellarga misol boiadi. iqtisodiyotda matematik model — bu iqtisodiy ob'ektlar yoki jarayonlarni tahlil qilish yoki boshqarish maqsadida ularning matematik tasvirlanishi, ya'ni iqtisodiy masalaning matematik yozuvidir. iqtisodiy ob'ektning matematik modeli — bu uning funksiyalar, tenglamalar, tengsizliklar, mantiqiy munosabatlar, grafiklar majmuasi ko'rinishidagi aks ettirilishidir. bunday aks ettirish o'rganilayotgan ob'ekt elementlarining munosabatlari to’plamini model elementlarining shunga o'xshash munosabatlariga birlashtiradi. iqtisodiy-matematik modelllarni amaliyotda qo'llash usullari iqtisodiy matematik usullar deb ataladi, iqtisodiy-matematik usullar (imu) iqtisodiyotni o'rganish uchun birlashtirilgan iqtisodiy va matematik fanlarning uyushmasidir. bu tushuncha fanga xx asrning 60-yillarida akademik v.s.nemchinov tomonidan kiritilgan bo'lib imu iqtisodiyot, matematika va kibernetikaning tutashishida hosil bo'lgan. 2. iqtisodiyotda modellarnmg tasnifi modellashtirish va modellar o'zining turli sohalardagi tadbiqlariga qarab, moddiy va abstrakt kabi sinflarga bo'linadi. moddiy modellar asosan o'rganilayotgan ob'ekt va jarayonni geometrik, fizik, dinamik yoki funksional tavsiflarini ifodalaydi. masalan, ob'ektning kichiklashtirilgan maketi (masalan, litsey, kollej, universitet) va turli xil fizik, ximik va …

3 / 5

bstrakt (ideal) modellar inson tafakkurining mabsuli bo'lib, ular tushunchalar, gipotezalar va turli xil qarashlar tizimidan iborat. iqtisodiy tadqiqotlarda, boshqarish sohalarida, asosan, abstrakt modellashtirishdan foydalaniladi. ilmiy bilishda abstrakt modellar ma'lum tillarga asoslangan belgilar majmuidan iborat. o'z navbaitida, belgili abstrakt modellar matematik va mantiqiy tillar shaklidagi matematik mantiqiy modellarni ifodalaydi. matematik modellashtirish turli xil tabiatli, ammo bir xil matematik bog'lanishlarni ifodalaydigan voqea va jarayonlarga asoslangan tadqiqot usulidir. iqtisodiyotda modellar turli asoslarga ko'ra tasniflanadi. modellar iqtisodiyotning turli tomonlari (xususan, uning ishlab chiqarish-texnologik, ijtimoiy, hududiy tuzilmalari)ni va uning alohida qismlarini tadqiq qilish uchun mo'ljallanishi mumkin. modellarni tadqiq qilinayotgan iqtisodiy jarayonlar va muammolar mazmuni bo'yicha tasniflashda butun iqtisodiyot modellari (makroiqtisodiy modellar)ni va uning quyi tizimlari — tarmoqlar, hududlar va hokazolarning modellari, ishlab chiqarish, iste'mol, daromadlarni shakllantirish va taqsimlash, mehnat resurslari, baholarni shakllantirish, moliyaviy aloqalar va shu kabilar modellarining majmualari (mikroiqtisodiy modellar)ni ajratib ko'rsatish mumkin. tuzilmaviy modellar ob'ektlarning ichki tuzilishi, tarkibiy qismlari, ichki parametrlarini, ular orasidagi …

4 / 5

aqtning o'zida ham tuzilmaviy, ham funksional model bilan tasvirlanishi mumkin. masalan, alohida tarmoq tiziminini rejalashtirish uchun tuzilmaviy modeldan foydalaniladi, iqtisodiyot miqyosida esa har bir tarmoq funktsional model bilan ifodalanishi mumkin. determinirlangan modellar model o'zgaruvchilari orasidagi qat'iy funksional bog'lanishlar borligini nazarda tutadi. stoxastik modellar tadqiq qilinayotgan ko'rsatkichlarga tasodifly ta'sirlarning borligini e'tiborga oladi hamda ularni tasvirlash uchun ehtimollar nazariyasi va matematik statistikaning vositalaridan foydalanadi. statik modellarda barcha bogianishlar vaqtning tayinli payti yoki davriga tegishlidir. dinamik modellar iqtisodiy jarayonlarning vaqt bo'yicha o'zgarishini tavsiflaydi. qaralayotgan vaqt davrining uzunligiga qarab bashoratlash va rejalashtirishning qisqa muddatli (bir yilgacha), o'rta muddatli (5 yilgacha), uzoq muddatli (10-15 va undan ko'proq yilgacha) modellari farqlanadi. iqtisodiy-matematik modellarda vaqtning o'zi yoki uzluksiz, yoki diskret ravishda o'zgarishi mumkin. iqtisodiyot modellari fazoviy omillar va shartlarni o'z ichiga olishiga qarab fazoviy va nuqtaviy modellar farqlanadi. shunday qilib, iqtisodiyotda modellarning umumiy tasnifi o'ndan ortiq asosiy belgilarni o'z ichiga oladi. iqtisodiy-matematik tadqiqotlaming rivojlanishi bilan qoilanilayotgan modellarni …

5 / 5

rganishni; ob'ektning holati va rivojlanishini tushuntiruvchi (hech bo’maganda dastlabki) gipotezalarni shakllantirishni o'z ichiga oiadi. matematik modelni qurish. bu bosqich iqtisodiy muammoni formallashtirish, uni tayinli matematik bog'lanishlar va munosabatlar (funksiyalar. tenglamalar, tengsizliklar va h.k.) ko'rinishida ifodalash bosqichidir. odatda avval matematik modelning asosiy qurilmasi (turi) aniqlanadi, so'ngra bu qurilmaning tarkibiy qismlari (o'zgaruvchiiar va parametrlarning aniq ro'yxati, bog'lanishlar shakli) aniqlashtiriladi. modelni matematik tahlil qilish. bu bosqichning maqsadi modelning umumiy xossalarini aniqlashdan iborat. bu yerda tadqiqotning sof matematik usullari qo'llaniladi. modelning analitik tadqiqotida yechimning mavjudligi, yagonaligi, yechimga qaysi o'zgaruvchilar (noma'lumlar) kirishi mumkinligi, ular orasidagi munosabatlar, bu o'zgaruvchilar qaysi doirada va qanday dastlabki shartlarga bog’iq ravishda o'zgarishi, ularning o'zgarish yo'nalishlari va shu kabi masalalar oydinlashtiriladi. modelning analitik tadqiqoti empirik (sonli) tadqiqotiga nisbatlari shunisi bilan afzalki, bunda olinayotgan xulosalar modelni tashqi va ichki parametrlarining har xil tayinli qiymatlarida o’z kuchini saqlaydi. sonli yechish. bu bosqich masalani sonli yechish uchun algoritrnlarni ishlab chiqish, ehmlarda dasturlar tuzish va …

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "modellashtirish asoslari"

2-ma’ruza. ekonometrik modellashtirish asoslari reja: 1. iqtisodiyotda modellashtirish asoslari. 2. iqtisodiyotda modellarning tasnifi 3. iqtisodiyotda modellashtirish bosqichlari tayanch so’zlar: model, matematik model, moddiy modellar, abstrakt modellar, tuzilmaviy modellar, deterninirlangan modellar, statik modellar, modellashtirish bosqichlari. 1. iqtisodiyotda modellashtirish asoslari. zamonaviy iqtisodiyot nazariyasi ham mikro-, ham makroiqtisodiyotda tabiy, zaruriy element sifatida matematik modellar va usullarni o’z ichiga oladi. matematikadan iqtisodiyotda foydalanish - iqtisodiy o’zgaruvchilar va ob’ektlarning eng muhim, ahamiyatli bog’lanishlarini belgilashga va formal tasvirlashga, iqtisodiyot nazariyasining qoidalari, tushunchalari va xulosalalarini aniq va lo’nda bayon qilish...

This file contains 5 pages in DOC format (37.0 KB). To download "modellashtirish asoslari", click the Telegram button on the left.

Tags: modellashtirish asoslari DOC 5 pages Free download Telegram