metrologik o'lchovlar

DOC 14 pages 500.0 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 500.0 KB

File type DOC

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

2-mavzu: metrologik o’lchovlar reja: 1. o‘lchash asboblarining aniqlik klasslari. 2. o‘lchash asboblarining asosiy metrologik tavsiflari. 2. o‘lchash asboblarining klassifikatsiyasi. 3.analog o‘lchash asboblari, magnitoelektrik, elektromagnit, elektrodinamik o‘lchash asboblari, ularning shartli belgilari. 4. raqamli o‘lchash asboblari, o‘lchash o‘zgartkichlari. tayanch iboralar: o‘lchash asboblari, o‘lchash asbobining sezgirligi, sezgirlik ostonasi, asbob ko‘rsatishining variatsiyasi, asbobning o‘lchash xatoligi, asbobning o‘lchash diapazoni, xususiy energiya sarfi, asbobning ishonchliligi (chidamliligi), analog o‘lchash asboblari, o‘lchash zanjiri, o‘lchash mexanizmi, magnitoelektrik o‘lchash asboblari, elektromagnit o‘lchash asboblari, elektrodinamik o‘lchash asboblari, elektrostatik o‘lchash asboblari, induktsion o‘lchash asboblari, raqamli o‘lchash asboblari. 1. o‘lchash asboblarining aniqlik klasslari. odatda o‘lchash asbobi olinadigan natijaga kirituvchi xatoligini oldindan belgilash uchun xatolikning me’yorlangan qiymatidan foydalaniladi. xatolikning me’yorlangan qiymati deganda berilgan o‘lchash vositasiga tegishli bo‘lgan xatolikni tushunamiz. alohida olingan o‘lchash vositasining xatoligi har xil, muntazam va tasodifiy xatoliklarining ulushi esa turlicha bo‘lishi mumkin. ammo, yaxlit olib qaralganda o‘lchash vositasining umumiy xatoligi me’yorlangan qiymatdan ortib ketmasligi kerak. har bir o‘lchash asbobining xatoliklarini chegarasi …

2 / 14

(/ах max agar o‘lchash asbobining shkalasidagi aniqlik klassi aylana bilan chegaralangan bo‘lsa, masalan 1,5, u holda bu asbobning xatoligi shkala oxirida 1,5 % ga tengligini bildiradi. agar o‘lchash asbobining aniqlik klassi chiziqchasiz bo‘lsa, u holda aniqlik klassi raqami keltirilgan xatolikning qiymatini bildiradi. lekin bir narsani unutmaslik lozim, agar asbob, masalan ampermetr keltirilgan xatolik bo‘yicha 0,5 klass aniqligiga ega bo‘lsa, uning barcha o‘lchash diapazoni oralig‘idagi xatoliklari ±0,5% dan ortmaydi deyishlik xato bo‘ladi. chunki, bu turdagi asboblarda shkalaning boshlanishiga yaqinlashgan sari o‘lchash xatoligi ortib boraveradi. shu sababdan bunday asboblarda shkalaning boshlang‘ich bo‘laklarida o‘lchash tavsiya etilmaydi. agar asbobning shkalasida aniqlik klassi yonbosh kasr chizig‘i bilan berilgan bo‘lsa, masalan, 0,02/0,01 u holda asbobning shkalasining oxiridagi xatoligi ±0,02% shkalaning boshida esa ±0,01 % ekanligini bildiradi. 2. o‘lchash asboblarining asosiy metrologik tavsiflari. har qanday o‘lchash asbobini tanlashda eng avvalo uning metrologik tavsiflariga e’tibor berishimiz lozim bo‘ladi. o‘zgartirish funksiyasi – buni analogli o‘lchash asboblarida shkala tenglamasidan ham …

3 / 14

chiqish signalini sezilarli o‘zgarishiga olib keladi. s = хmin/хnоm*100 %, bu yerda, хmin – o‘lchanadigan kaggalikning eng kichik (boshlang‘ich) qiymatidir. asbob ko‘rsatishining variatsiyasi – o‘lchanayotgan kattalikning biror qiymatini, o‘lchash sharoitini o‘zgartirmagan holda, takror o‘lchaganda hosil bo‘ladigan eng katta farqdir va u quyidagicha aniqlanadi (5.1 – rasm): ( = (а0’ – а0”)/ахmах*100 %, bu yerda, аo‘, а0(( – o‘lchanayotgan kattalikning (namunaviy asbob yordamida) takror o‘lchashdagi qiymatlari. variatsiya asosan qo‘zg‘aluvchan qismi tayanchga o‘rnatilgan asboblarda ishqalanish hisobiga kelib chiqadi. 1 – rasm. asbob ko‘rsatishining variatsiyasi. asbobning o‘lchash xatoligi. bu xatolik sifatida mutlaq xatolik, nisbiy xatolik yoki keltirilgan xatolik berilgan bo‘lishi mumkin. bu xatoliklar xususida keyingi mavzularda yetarli ma’lumotlar berilgan. o‘lchash diapazoni. bu asosan ko‘p diapazonli asboblarga tegishli. aksariyat hollarda asbobning har bir o‘lchash diapazoniga taalluqli xatoliklari ham beriladi. xususiy energiya sarfi. bu tavsif ham muhim hisoblanib, asbobning o‘lchash zanjiriga ulanganidan so‘ng kiritishi mumkin bo‘lgan xatoliklarini baholashda ahamiyatli sanaladi. ayniqsa, kam quvvatli zanjirlarda o‘lchashlarni …

4 / 14

chash asboblarining klassifikatsiyasi quyidagi jadvalda hozirda ishlatilib kelinayotgan va chiqarilayotgan o‘lchash asboblarining guruhlari keltirilgan. odatda, o‘lchash asboblarining nomida ushbu guruh va modifikatsiya tartib raqamlari berilgan bo‘ladi. quyidagi sxemada o‘lchash asboblarining klassifikatsiyalanishi ko‘rsatilgan (5.2 – rasm). 2 – rasm. o‘lchash asboblarining klassifikatsiyalanishi. 4. analog o‘lchash asboblari, magnitoelektrik, elektromagnit, elektrodinamik o‘lchash asboblari, ularning shartli belgilari elektromexanik turdagi analogli o‘lchash asboblari. analogli o‘lchash asboblari yoki bevosita ko‘rsatuvchi asboblar elektr o‘lchashlar va umuman o‘lchash texnikasida keng o‘rin olgan asboblardan hisoblanadi. bu turdagi asboblarda ko‘rsatuv qaydnomasi uzluksiz (funktsional) ravishda o‘lchanayotgan kattalik bilan bog‘liqlikda bo‘ladi. bevosita ko‘rsatuvchi elektr o‘lchash asboblari, (xususan elektromexanik asboblari) ikki asosiy qismdan, ya’ni o‘lchash zanjiri va o‘lchash mexanizmidan iborat deb qarash mumkin ( 5.3 – rasm). 3 – rasm. anolog o‘lchash asboblarining strukturaviy sxemasi. o‘lchash asboblari qaysi tizimga taalluqli mexanizmdan iborat bo‘lishidan qat’y nazar, asbob qo‘zg‘aluvchan qismining harakatlanishi elektromagnit maydon energiyasining o‘zgarishiga bog‘liq. o‘lchanadigan kattalik ta’siri ostida hosil bo‘lib, asbob ko‘rsatkichini ko‘payish …

5 / 14

$g strelkasi shkalasidan chetga chiqib ketgan bo‘lar edi. aks ta’sir etuvchi moment aylantiruvchi momentga qarama – qarshi yo‘nalgan bo‘lib, qo‘zg‘aluvchan qisminiig burilish burchagi kattalashishi bilan ortishi lozim. aks ta’sir etuvchi moment m( aylantiruvchi momentga tenglashguncha (m=m() qo‘zg‘aluvchan qism aylantiruvchi moment ta’siridan buriladi. ko‘p elektr o‘lchash asboblarida aks ta’sir etuvchi moment tortqi, prujina va osmalarning buralishi bilan hosil qilinadi. bunday qurilmada aks ta‘sir etuvchi moment qo‘zg‘aluvchan qismning burilish burchagiga to‘g‘ri proporsional bo‘ladi, ya’ni m( = – w((,; bu yerda w – tortqi yoki prujinaning materiali va uning o‘lchamlariga bog‘liq bo‘lgan o‘zgarmas kattalik, bu burchagining birligiga 1° yoki 1 radianga mos keluvchi moment bo‘lib, solishtirma aks ta’sir etuvchi moment deb ataladi. asbob qo‘zg‘aluvchan qismining turg‘un burilish holati aylantiruvchi va aks ta’sir etuvchi momentlarning tengligidan topiladi м=м( va u umumiy holda quyidagicha ifodalanadi: ( = bu holatni 5.4 – rasmda ko‘rsatilgan grafikdan ham kuzatish mumkin. shape \* mergeformat 4 – rasm. asbob qo‘zg‘aluvchan …$

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "metrologik o'lchovlar"

2-mavzu: metrologik o’lchovlar reja: 1. o‘lchash asboblarining aniqlik klasslari. 2. o‘lchash asboblarining asosiy metrologik tavsiflari. 2. o‘lchash asboblarining klassifikatsiyasi. 3.analog o‘lchash asboblari, magnitoelektrik, elektromagnit, elektrodinamik o‘lchash asboblari, ularning shartli belgilari. 4. raqamli o‘lchash asboblari, o‘lchash o‘zgartkichlari. tayanch iboralar: o‘lchash asboblari, o‘lchash asbobining sezgirligi, sezgirlik ostonasi, asbob ko‘rsatishining variatsiyasi, asbobning o‘lchash xatoligi, asbobning o‘lchash diapazoni, xususiy energiya sarfi, asbobning ishonchliligi (chidamliligi), analog o‘lchash asboblari, o‘lchash zanjiri, o‘lchash mexanizmi, magnitoelektrik o‘lchash asboblari, elektromagnit o‘lchash asboblari, elektrodinamik o‘lchash asboblari, elektrostatik o‘l...

This file contains 14 pages in DOC format (500.0 KB). To download "metrologik o'lchovlar", click the Telegram button on the left.

Tags: metrologik o'lchovlar DOC 14 pages Free download Telegram