qo‘qon xonligida harbiy ish tezis.

DOCX 8 pages 22.9 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 22.9 KB

File type DOCX

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

qo‘qon xonligida harbiy ish kirish qo‘qon xonligi (1709–1876) o‘rta osiyodagi o‘zbek xonliklaridan biri bo‘lib, uning poytaxti qo‘qon shahri edi. xonlik farg‘ona vodiysidan boshlab, qozog‘istonning janubiy qismlari, qirg‘iziston, tojikiston va hatto sharqiy turkiston (qashqar) gacha cho‘zilgan hududlarni qamrab olgan. uning asoschisi shohruxbiy bo‘lib, ming urug‘idan chiqqan bu rahbar 1709-yilda xonlikni e’lon qilgan. xonlikning rivojlanishi 18-asrda tez sur’atlarda kechgan, ammo 19-asrda ichki nizolar va tashqi bosimlar tufayli qulagan. harbiy ish xonlik hayotining markaziy qismi edi, chunki doimiy ravishda qo‘shni davlatlar – buxoro emirligi, xiva xonligi, jungariya (qalmoqlar) va qing imperiyasi bilan to‘qnash kelgan. 19-asr o‘rtalarida rossiya imperiyasining bosqini xonlikning harbiy tizimini sinovdan o‘tkazgan va oxir-oqibat uning yo‘q bo‘lishiga olib kelgan. harbiy tizimning asosiy xususiyatlari: nomuntazam qabila lashkarlaridan muntazam armiyaga o‘tish, qurol ishlab chiqarishni rivojlantirish va etnik xilma-xillik. tarixiy fon: xonlikning harbiy kuchlanishi 1745-yilda jungariya hujumidan boshlangan, bu vaqtda xonlik mudofaasi uchun yordamchi kuchlar (yuz o‘zbeklari) jalb qilingan. 19-asrga kelib, xonlikning hududi maksimal …

2 / 8

asosan pamir tog‘laridan majburan ko‘chirilgan tog‘li tojiklar (g‘alcha yoki gala bahodur) dan iborat. ularning soni 10–20 ming kishiga yetgan, ular xonning shaxsiy gvardiyasi bo‘lib, musketyorlar, artilleriya va piyoda bo‘linmalarini o‘z ichiga olgan. bu qo‘shin qullar sifatida ishlagan, ammo texnologik qurollar va qat’iy intizom orqali sadoqati ta’minlangan. umarxon davrida qo‘shin soni 40 mingga yetkazilgan. - nomuntazam qo‘shin (sipoh-i kuhna – "eski armiya"): qoraqazon ("qora chayon") deb atalgan o‘zbek qabila lashkarlari, soni 20–30 ming kishi. ular urush vaqtida yig‘ilgan va talon-taroj orqali ta’minlangan. qipchoq yigitlari musulmonqul davrida bu qo‘shinga katta hissa qo‘shgan. - yordamchi kuchlar: qirg‘iz, qozoq otliqlari va qipchoqlar, urush vaqtida 20–30 ming kishigacha jalb qilingan. masalan, 1842-yilda buxoro bilan urushda bu kuchlar muhim rol o‘ynagan. harbiy mansablar va ierarxiya harbiy mansablar quyidagicha bo‘lingan: - yuqori daraja: askar-boshi (umumiy rahbar), parvonachi (harbiy maslahatchi), ming-boshi (1000 askar rahbari), amiri lashkar (bosh qo‘mondon). - o‘rta daraja: ponsad-boshi (500 askar), yuz-boshi (100 askar), qal’a …

3 / 8

7). - madalixon (muhammad alixon, 1822–1842): harbiy sanoatni rivojlantirgan, xo‘jand va toshkentni egallagan, ammo buxoro bilan urushda mag‘lub bo‘lgan (1840–1842). - sheralixon (1845–1858): ichki isyonlarni bostirgan, qipchoqlarni armiyaga jalb qilgan. - xudoyorxon (1845–1875): ichki beqarorlik davrida harbiy kuchlarni saqlashga harakat qilgan, ammo rossiyaga qarshi zaif bo‘lgan. islohotlar usmonli imperiyasi tajribasiga asoslangan bo‘lib, qabila sadoqatini kamaytirish va texnologiyani ustun qo‘yishga qaratilgan. armiya tarkibi va ijtimoiy-iqtisodiy asoslari armiya etnik va ijtimoiy jihatdan xilma-xil bo‘lgan, bu uning kuchli va zaif tomonlarini belgilagan. etnik tarkib - o‘zbeklar: asosiy qabila kuchlari (ming, qoraqazon), otliq bo‘linmalarda ustun. - tojiklar (pamirliklar yoki g‘alcha): piyoda sarbozlar, olimxon davrida 6000 dan ziyod jalb qilingan. ularning sadoqati shubhali bo‘lib, umarxon davrida quvib chiqarilgan. - qirg‘iz va qozoqlar: otliq yordamchilar, chegara mudofaasida ishlatilgan. - qipchoqlar: musulmonqul davrida armiyaning asosiy qismi. - boshqalar: forslar, turklar, qullar va hatto yevropalik maslahatchilar (kamdan-kam). ijtimoiy tuzilish askarlar dehqonlar, cho‘ponlar, hunarmandlar va qullardan yig‘ilgan. muntazam qo‘shinda …

4 / 8

on, pichoq va kamon. otliq bo‘linmalarda asosiy. - o‘tuvchi qurol: miltiqlar (matchlock va flintlock), asosan hindistondan import qilingan. sifati past, ammo ko‘p miqdorda ishlab chiqarilgan. - artilleriya: zambaraklar (9, 5 va 3 funtlik), minomyotlar. 1863–1865-yillarda 70 ta zambarak tayyorlangan, jumladan, "jazayil" mudofaa to‘plari. - boshqa: porox ishlab chiqarish (qo‘qon, marg‘ilon, andijon). harbiy sanoat markazlari - zavodlar: qo‘qon, toshkent, marg‘ilon va andijonda qurol ustaxonalar, zambarak quyish va miltiq zavodlari. yevropa uslubida 10 ming dona miltiq tayyorlangan. - rivojlanish: madalixon va sheralixon davrida sanoat kuchaygan, ammo ichki nizolar tufayli to‘xtagan. qurol sifati past bo‘lib, 1865-yilda toshkent jangida 2000 zirhli sarboz mag‘lub bo‘lgan. import va texnologiya qurollar hindiston va qingdan import qilingan. olimxon davrida texnologiya ustunligi ta’minlash uchun yevropalik maslahatchilar jalb qilingan, ammo bu kamdan-kam bo‘lgan. harbiy strategiya, taktika va ta’lim - kengayish: shimolga (toshkent, xo‘jand), sharqqa (qashqar) ekspansiya. qabila ittifoqlariga asoslangan, masalan, 1822–1842-yillarda madalixon davrida maksimal hududga erishilgan. - mudofaa: chegara qal’alari …

5 / 8

bu usmonli tajribasiga o‘xshagan. logistika, ta’minot va razvedka armiya ta’minoti farg‘ona iqtisodiyoti (paxta, don) ga asoslangan. urush vaqtida karvonlar orqali oziq-ovqat va qurol yetkazilgan. qal’alarda omborlar bo‘lgan, masalan, toshkentda 1865-yilda ruslar tomonidan bosib olingan omborlar. zaiflik: ichki nizolar ta’minotni buzgan. razvedka va diplomatik harbiy aloqalar razvedka qabila elchilari va chegara dodxolari orqali amalga oshirilgan. diplomatik aloqalar: qing bilan 1832-yil shartnomasi (qashqar savdosi), ammo urushlar ko‘p bo‘lgan. rossiya bilan dastlab savdo aloqalari bo‘lgan, keyin harbiy to‘qnashuv. muhim harbiy shaxslar va rahbarlar xonlar va islohotchilar - shohruxbiy (1709–1722): xonlik asoschisi, dastlabki lashkarlarni tuzgan. - abdurahimbiy (1722–1734): kengayish rahbari, samarqandni egallagan. - olimxon (1798–1810): muntazam armiya yaratuvchisi, gala bahodurni tuzgan. - umarxon (1810–1822): armiyani kengaytirgan, "amir al-muslimin" unvonini olgan. - madalixon (1822–1842): maksimal kengayish davri, harbiy sanoatni rivojlantirgan. - xudoyorxon (1845–1875): oxirgi xon, ichki qo‘zg‘olonlar va rossiyaga qarshi kurashgan. harbiy rahbarlar - alimqul: toshkent hokimi, 1865-yilda ruslarga qarshi jangda o‘ldirilgan, yakub begni qashqarga …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qo‘qon xonligida harbiy ish tezis."

qo‘qon xonligida harbiy ish kirish qo‘qon xonligi (1709–1876) o‘rta osiyodagi o‘zbek xonliklaridan biri bo‘lib, uning poytaxti qo‘qon shahri edi. xonlik farg‘ona vodiysidan boshlab, qozog‘istonning janubiy qismlari, qirg‘iziston, tojikiston va hatto sharqiy turkiston (qashqar) gacha cho‘zilgan hududlarni qamrab olgan. uning asoschisi shohruxbiy bo‘lib, ming urug‘idan chiqqan bu rahbar 1709-yilda xonlikni e’lon qilgan. xonlikning rivojlanishi 18-asrda tez sur’atlarda kechgan, ammo 19-asrda ichki nizolar va tashqi bosimlar tufayli qulagan. harbiy ish xonlik hayotining markaziy qismi edi, chunki doimiy ravishda qo‘shni davlatlar – buxoro emirligi, xiva xonligi, jungariya (qalmoqlar) va qing imperiyasi bilan to‘qnash kelgan. 19-asr o‘rtalarida rossiya imperiyasining bosqini xonlikning harbiy t...

This file contains 8 pages in DOCX format (22.9 KB). To download "qo‘qon xonligida harbiy ish tezis.", click the Telegram button on the left.

Tags: qo‘qon xonligida harbiy ish tez… DOCX 8 pages Free download Telegram