harakter haqida umumiy tushuncha

DOCX 9 pages 27.0 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 27.0 KB

File type DOCX

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

характер ҳақида умумий тушунча характер грекчадан таржима қилганда бу “зарб қилиш”, “белги” демакдир. ҳақиқатдан ҳам характер – кишининг жамиятда яшаб эгаллайдиган алоҳида белгиларидир. шахснинг индивидуаллиги психик жараёнларнинг ўтиш хусусиятларида (яхши хотира, хаёл, зеҳни ўткирлик ва бошқалар) ва темперамент хусусиятларида намоён бўлишига ўхшаб, характернинг хислатларида ҳам кўринади. характер – шахснинг фаолият ва муомалада таркиб топадиган ва намоён бўладиган барқарор индивидуал хусусиятлари бўлиб, индивид учун типик хулқ-атвор усулларини юзага келтиради. характер – шахсдаги шундай психологик, субъектив муносабатлар мажмуики, улар унинг борлиққа, одамларга, фаолиятга ҳамда ўз-ўзига муносабатини ифодалайди. демак, “муносабат” категорияси характерни тушунтиришда асосий ҳисобланади. б.ф.ломовнинг таъбирича, характер шахс ички дунёсининг асосини ташкил этади ва уни ўрганиш катта аҳамиятга эга. муносабатларнинг характердаги ўрни хусусида фикрлар экан, в.с.мерлин уларнинг мазмунида икки соҳани ажратади: а) эмоционал когнитив – борлиқ муҳитнинг турли томонларини шахс қандай эмоционал ҳис қилиши ва ўзида шу оламнинг эмоционал манзарасини яратиши; б) мотивацион-иродавий – маълум ҳаракатлар ва хулқни амалга оширишга ундовчи кучлар. …

2 / 9

си”, борлиғидир. характернинг бошқа индивидуал-психологик хусусиятлардан фарқи шуки, бу хусусиятлар анча ўзгарувчан ва динамик, орттирилгандир. шунинг учун ҳам мактабдаги таълимдан олий ўқув юртидаги таълимга ўтиш фактининг ўзи ҳам ўспиринда маълум ва муҳим ўзгаришларни келтириб чиқаради. умуман, аниқ бир шахс мисолида олиб қарайдиган бўлсак, ҳар бир алоҳида объектлар, нарсалар, ҳодисаларга мос тарзда характернинг турли қирралари намоён бўлишининг гувоҳи бўлишимиз мумкин. масалан, уйда катта ёшли ота-оналар олдида ўта босиқ, кўнувчан, ҳар қандай буюрилган ишни эътирозсиз бажарадиган киши, ўз касбдошлари орасида доимо ўз нуқтаи назарига эга бўлган, гапга чечан, керак бўлса қайсар, дадил бўлиши, кўчада, жамоатчилик жойларида беғам, лоқайд, биров билан иши йўқ кишидай туюлиши, ўзига нисбатан эса ўта талабчан, лекин эгоист, ўз-ўзига баҳоси юқори бўлиши мумкин. демак, характернинг психологик тизимини таҳлил қиладиган бўлсак, унинг борлиқдаги объектлар ва предметли фаолиятга нисбатан амалга ошириш мақсадга мувофиқдир. шунинг учун ҳам психологияда характернинг қуйидаги тизими эътироф этилади: 1.меҳнат фаолиятида намоён бўладиган характерологик хусусиятлар – меҳнатсеварлик, меҳнаткашлик, …

3 / 9

р. бундай йўналиш турли шаклларда намоён бўлади: диққатлилик, қизиқувчанлик, идеаллар, маслаклар ва ҳиссиётларда. характер хусусиятларининг нималарда намоён бўлиши, уларнинг белгилари масаласи ҳам амалий жиҳатдан муҳимдир. аввало характер инсоннинг хатти–ҳаракатлари ва амалларида намоён бўлади – одамнинг онгли ва мақсадга қаратилган ҳаракатлари унинг ким эканлигидан дарак беради. нутқнинг хусусиятлари (баланд товуш билан ёки секин гапириш, тез гапириши ёки босиқлиги, эмоционал бой ёки жонсиз) ҳам характернинг йўналишини белгилайди. ташқи қиёфа – юзининг очиқ ёки тунд эканлиги, кўзларининг самимий ёки жоҳиллиги, қадам босишлари тез ёки босиқ, майда қадам ёки салобатли, туриши – виқорли ёки камтарона, буларнинг ҳаммаси характерни ташқаридан кузатиб ўрганиш белгиларидир. бундан ташқари, илм оламида инсон характерини турли белгиларга кўра, одамнинг турли табиий, туғма хусусиятларига характерни боғлашга қаратилган кўплаб уринишлар бўлган. масалан, физиономика одам юз қирралари ва уларнинг бир-бирига нисбати орқали одам феъл-атворини ўрганишга ҳаракат қилса, хиромантия – қўл бармоқлари ва кафтдаги чизиқлар орқали, кўз ранги ва қарашлар, соч ва унинг хусусиятлари орқали …

4 / 9

да мустаҳкамланади, бу билан унинг моҳиятини ташкил этади, кишининг ижтимоий ҳаётдаги аҳволига ва бошқа одамлар томонидан унга нисбатан муносабатига таъсир қилади. одамдаги иш, фаолият ва хатти-ҳаракатлар тизими – инсон характерининг пойдеворидир. характер шахс дунёқарашига, унинг фаолияти мазмуни, у яшаётган ва ишлаётган жамоага, бошқа одамлар билан фаол муносабатларига боғлиқдир. характер ва шахс. кундалик ҳаётимизда тилимизда “характер” сўзи энг кўп ишлатиладиган сўзлардан. уни биз доимо бировларга баҳо бермоқчи бўлсак, ишлатамиз. бу сўзнинг маъносини олимлар “босилган тамға” деб ҳам изоҳлашади. тамғалик аломатлари нимада ифодаланади ўзи? характер - тарихий категория ҳамдир. бунинг маъноси шуки, ҳар бир ижтимоий - иқтисодий давр ўз кишиларини, ўз авлодини тарбиялайди ва бу тафовут одамлардаги характерологик хусусиятларда ўз аксини топади. масалан, ўтган аср ўзбеклари, хх асрнинг 50 - йилларидаги ўзбеклар ва мустақиллик йилларида яшаётган ўзбеклар психологиясида фарқ аввало уларнинг характерологик сифатларида акс этади. аминмизки, хх1 асрнинг ёш авлодлари янада зуккороқ, иродалироқ, маърифатли ва маънавиятлироқ бўлади. мамлакатимизда ҳозирги кунда амалга оширилаётган …

5 / 9

иги унинг йўналишини белгилаб берувчи ички имкониятлари холос. аммо қачонки, спортчига доимий ва мунтазам, чидам билан шуғулланишга, ўз устида ишлашга шарт-шароит яратилиб берилсагина унинг ҳохиш истаклари амалга ошиши мумкин бўлади. демак, спортчи учун зарур билим ва кўникмалар эгалланадими ёки эгалланмайдими, имконият ҳақиқатга айланадими ёки йўқми, буларнинг ҳаммаси кўплаб шароитларга боғлиқ бўлади. шарт-шароитлар жумласига, масалан, қуйидагилар киради: теварак атрофдаги одамлар (оилада, мактабда, меҳнат жамоасида) кишининг бу билим ва малакаларни эгаллаб олишдан манфаатдор бўладими ёки йўқми; унга қандай таълим берадилар, ана шу малака ва кўникмалар керак бўладиган ва мустаҳкамланадиган спорт меҳнати фаолияти қандай ташкил этилади ва ҳоказо. қобилиятлар – бу имконият, у ёки бу турдаги спорт маҳоратининг зарур даражасини эгаллаш эса воқеликдир. спортчида намоён бўлган спорт қобилияти унинг машхур бўлиши учун бирон бир даражада гаров бўла олмайди. унинг машхур спортчи бўлиши учун махсус таълим берилиши, тренер ва спортчи намойиш қиладиган қатъийлик, чидам, бардошлилик, спорт фаолияти билан шуғулланиш учун кўплаб шарт-шароитларни бўлиши зарур. …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "harakter haqida umumiy tushuncha"

характер ҳақида умумий тушунча характер грекчадан таржима қилганда бу “зарб қилиш”, “белги” демакдир. ҳақиқатдан ҳам характер – кишининг жамиятда яшаб эгаллайдиган алоҳида белгиларидир. шахснинг индивидуаллиги психик жараёнларнинг ўтиш хусусиятларида (яхши хотира, хаёл, зеҳни ўткирлик ва бошқалар) ва темперамент хусусиятларида намоён бўлишига ўхшаб, характернинг хислатларида ҳам кўринади. характер – шахснинг фаолият ва муомалада таркиб топадиган ва намоён бўладиган барқарор индивидуал хусусиятлари бўлиб, индивид учун типик хулқ-атвор усулларини юзага келтиради. характер – шахсдаги шундай психологик, субъектив муносабатлар мажмуики, улар унинг борлиққа, одамларга, фаолиятга ҳамда ўз-ўзига муносабатини ифодалайди. демак, “муносабат” категорияси характерни тушунтиришда асосий ҳисобланади. б.ф...

This file contains 9 pages in DOCX format (27.0 KB). To download "harakter haqida umumiy tushuncha", click the Telegram button on the left.

Tags: harakter haqida umumiy tushuncha DOCX 9 pages Free download Telegram