sо‘z turkumlari

DOC 24 pages 358.5 KB Free download

24 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 358.5 KB

File type DOC

Pages 24

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 24

sо‘z turkumlari sо‘z turkumlari tilshunoslik tarixining eng qadimgi davrlaridayoq о‘rganish obyekti bо‘lgan edi. qadimgi yunon tilshunosligidayoq sо‘z turkumlari tushunchasi shakllana boshlagan. sharq tilshunosligida antik tilshunoslik bilan mushtarak tomonlar anchagina. xususan, hind va arab tilshunoslarining qarashlari antik tilshunoslarnikiga anchagina yaqin keladi. masalan, hindlar tо‘rt a’zoli, arablar uch a’zoli paradigma ajratganlar. hindlar ot va fe’l asosiy sо‘z turkumlaridan tashqari kо‘makchi va yuklamani ajratgan bо‘lsalar, arablar yuklamanigina ajratadilar. arab tilshunosligi an’analariga asoslanib dastlabki turkiyshunoslar ham uchta sо‘z turkumini ham ajratadilar. masalan, mahmud koshg‘ariy, mahmud zamaxshariylarda ham ana shunday uchlik kuzatiladi. keyinchalik, a.navoiy ham ana shunday uchta sо‘z turkumini ajratgan, biroq о‘z navbatida ot va fe’l turkumiga xos jihatlarni aynan turkiy tillar xususiyatlariga asoslanib ancha mukammal izohlab bera olgan. yana shunga e’tibor berish lozimki, bu uchta sо‘z turkumi ichki bо‘linish xususiyatiga ega. xususan, mahmud koshg‘ariy arab tilshunosligi vorisi sifatida an’anaviy uchta turkumni ajratsa-da, ot, sifat, son, olmosh, fe’l, kо‘makchi va undovlarni ancha izchil farqlagan. …

2 / 24

oʻz turkumi misollar 1 kо‘makchi uchun, bilan, kabi, sayin, singari, ilgari, oldin, keyin, sо‘ng, tashqari 2 bog‘lovchi ba’zan, vaqtida, hali, goh (goho) va, -u/-yu, hamda 3 yuklama -gina (-kina, -qina), -mi, -chi, -a, (-ya), -u, (-yu) , -da, -oq, -yo’q, -ku, -dir. oraliq sо‘zlar № soʻz turkumi misollar 1 modal sо‘zlar darhaqiqat,shubhasiz, xoynaxoy,rostdan. 2 undov sо‘zlar ehhe, voy-bо‘y, voy-voy, e-ha, e-voh 3 taqlid sо‘zlar miyov-miyov, ku-ku, g‘ur-g‘ur, lip- lip, yalt-yult. ot narsa, shaxs, hodisa, joy kabilarning nomlarini bildiradigan kim?, nima?, qayer? sо‘roqlariga javob beruvchi sо‘zlar ot deyiladi. misol uchun: ahmad, uy, о‘zbekiston. otlar ma’no va grammatik xususiyatlariga kо‘ra atoqli otlar va turdosh otlarga bо‘linadi. bir xildagi predmetlardan biriga atab qо‘yilgan otlar atoqli otlar deyiladi: atoqli otlarga inson ismlari, uy hayvonlari nomlari va boshqa atab qо‘yilgan nomlar kiradi: fotima, olapar, toshkent... bir turdagi narsalarning umumiy nomini bildirgan otlar turdosh otlardir: maktab, odam, daraxt. turdosh otlar aniq va mavhum otlarga bо‘linadi. aniq …

3 / 24

uying) -ngiz, -ingiz (kitobingiz, uyingiz) iii -si, -i (kitobi, onasi) -si, -i (kitoblari, onasi) i shaxs sо‘zlovchi, ii shaxs-tinglovchi, iii shaxs – о‘zga (nutq jarayonida qatnashmaydigan shaxs). kelishiklar katagoriyasi otni boshqa sо‘zlar bilan bog‘laydigan shakllar kelishiklardir. otlarning kelishik qо‘shimchalarini olib о‘zgarishi turlanish deyiladi. о‘zbek tilida kelishiklar 6 ta. 1.bosh kelishik: 0 2.qaratqich kelishigi: -ning – kitobning, binoning – m: binoning ikkinchi qavati 3.tushum kelishigi: -ni – kitobni, binoni – m: kitobni sotib olmoq 4. jо‘nalish kelishigi: - ga – kitobga, binoga– m: binoga kirmoq 5. о‘rin-payt kelishigi: - da – kitobda, binoda– m: kitobda tasvirlangan 6. chiqish kelishigi: - dan. – kitobdan, binodan– m: binodan chiqmoq otlar lug‘aviy ma’nosiga qо‘shimcha ma’no beruvchi shakllar: kichraytirish, erkalash, hurmat, qarashlilik, chegara kabilarga ega. kichraytirish qо‘shimchasi: -cha – yigitcha. erkalash qо‘shimchalari: -chak, -choq, -loq, -gina – qizaloq, toychoq, kelinchak, bolaginam; -jon, -xon, -oy, -niso kabi qо‘shimchalar otlarga qо‘shilib hurmatlash, erkalash ma’nolarini ifodalaydi: onajon, baxtiniso. …

4 / 24

m: tolzor, tojikiston, toshloq, ishxona, oliygox, tashlama · mavhum ot yasovchi qо‘shimchalar; -lik, -ch, -inch. m: tinchlik, sog‘inch · harakat-holat oti yasovchi qо‘shimchalar: -chilik, -garchilik, -sh, -ish, -lashtirish -m, -im, -um m: loygarchilik, terim, yog‘ingarchilik, о‘tirish, umumlashtirish sintaktik usul bilan: · qо‘shma ot: oshqovoq, qо‘lqop; · murakkab ot: markaziy osiyo; · juft ot: ota-ona yasaladi. ixchamlik maqsadida ba’zi otlar qisqartirilib qо‘llaniladi: bmt, о‘zr. sifat sо‘z turkumi sifat turkumi predmetning belgisini bildiradi. qanday? qanaqa ? qaysi ? sо‘roqlariga javob bо‘ladi. sifat о‘zgarmaydigan turkum, son va kelishik kategoriyalari bilan turlanmaydi, kо‘plik -lar affiksini olmaydi. sifat darajasini uch gruppaga bо‘lish mumkin: 1) orttirma daraja: eng katta, kaatta; 2) chog‘ishtirma (qiyosiy) daraja: kattaroq; 3) ozaytirma daraja: sal katta. sifatlarning darajasi oddiy darajaga nisbatan belgilanadi. bir predmetning belgisi ikkinchi bir predmetning belgisiga qiyosan olinishi mumkin. bundan birining belgisi ortiq, biriniki kam bо‘ladi: m: dugonamnikidan kattaroq uyda yashayman. morfologik yо‘l bilan sifat yasovchi qо‘shimchalar: a) sifat …

5 / 24

ifodalagan predmetning konkret miqdoriy belgisini, ba’zan fe’lga bog‘lanib, u ifodalagan harakatning miqdoriy belgisini anglatadi: tо‘rtta daftar, ikki oy о‘qidi, birinchi keldi kabi. sonlar kо‘pincha raqamlar bilan yoziladi: sonlar kо‘pincha raqamlar bilan yoziladi: 1) arab raqamlari bilan 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9. 2) rim raqamlari bilan: birliklar: i (1), ii (2), iii(3), iv(4), v (5), vi (6), vii (7), viii (8), ix (9); о‘nliklar: x (10), xx(20), xxx(30), xl(40), l (50) lx (60), lxx (70), lxxx (80), xc(90); yuzliklar: c (100), cc (200), ccc (300), cd (400), d (500), dc (600), dcc (700), dccc (800), cm (900); mingliklar: m (1000), mm (2000), mmm (3000) ... badiiy asarlarda sonlar sо‘z bilan yoziladi: tо‘rt yil kutdi. nutqimizda tez-tez ishlatiladigan 23 ta sodda son bо‘lib, boshqa sonlar shularning qо‘shilishidan hosil bо‘ladi: nol, bir, ikki, uch, tо‘rt, besh, olti, yetti, sakkiz, tо‘qqiz, о‘n, yigirma, о‘ttiz, qirq, ellik, oltmish, etmish, sakson, …

Want to read more?

Download all 24 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sо‘z turkumlari"

sо‘z turkumlari sо‘z turkumlari tilshunoslik tarixining eng qadimgi davrlaridayoq о‘rganish obyekti bо‘lgan edi. qadimgi yunon tilshunosligidayoq sо‘z turkumlari tushunchasi shakllana boshlagan. sharq tilshunosligida antik tilshunoslik bilan mushtarak tomonlar anchagina. xususan, hind va arab tilshunoslarining qarashlari antik tilshunoslarnikiga anchagina yaqin keladi. masalan, hindlar tо‘rt a’zoli, arablar uch a’zoli paradigma ajratganlar. hindlar ot va fe’l asosiy sо‘z turkumlaridan tashqari kо‘makchi va yuklamani ajratgan bо‘lsalar, arablar yuklamanigina ajratadilar. arab tilshunosligi an’analariga asoslanib dastlabki turkiyshunoslar ham uchta sо‘z turkumini ham ajratadilar. masalan, mahmud koshg‘ariy, mahmud zamaxshariylarda ham ana shunday uchlik kuzatiladi. keyinchalik, a.navoiy ham ...

This file contains 24 pages in DOC format (358.5 KB). To download "sо‘z turkumlari", click the Telegram button on the left.

Tags: sо‘z turkumlari DOC 24 pages Free download Telegram