klassik iqtisodiy maktabning vujudga kelishi

DOCX 17 pages 235.2 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 235.2 KB

File type DOCX

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

v bob. klassik iqtisodiymaktabning vujudga kelishi 5.1. klassik iqtisodiy maktab paydo bo‘lishining tarixiy shart-sharoitlari va uning tavsifi merkantilizmning yemirilishi va klassik siyosiy iqtisod maktabining paydo bo‘lishi (angliyada) xvii asrga to‘g‘ri keladi. xvi asrning o‘rtalarida boshlangan manufaktura davri xvii asrga kelib sanoatning ayrim tarmoqlarining rivojlanishiga olib keldi. ayni paytda, qishloq xo‘jaligida ham kapitalizm rivojlana boshladi. buyuk britaniya iqtisodiyotining rivojlanishi uni dunyoda eng rivojlangan mamlakatga aylantirdi. xviii asrga kelib bu yerda kapitalistik ishlab chiqarish munosabatlari faqat savdoda emas, balki sanoat va qishloq xo‘jaligida ham g‘alaba qozondi. bu jarayon mamlakatning ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotiga yo‘l ochib berdi. ijtimoiy ishlab chiqarishning rivojlanishiga imkoniyat, tadbirkorlar tashabbusiga erkinlik berishga harakat qilgan kapitalistik tuzumning afzalliklarini nazariy jihatdan asoslab beradigan iqtisodiy ta’limotlar endi taqozo etila boshladi. demak, bu davrga kelib iqtisodiy ta’limotlarni rivojlantirish uchun, ya’ni iqtisodiyotni obyektiv tahlil qilish uchun qulay sharoit yaratildi. mana shu sharoitda yashab ijod qilgan u.petti, a.smit, d.rikardo, f.kene va klassik siyosiy iqtisod maktabining boshqa vakillari …

2 / 17

ularni biz keyingi mavzularda ko‘rib chiqamiz. iqtisodiyotning klassik davri yuz yildan ziyodroq vaqt mobaynida ilgari surilgan iqtisodiy g‘oyalarni qamrab oladi. bu asosan, britaniyalik yirik hissadorlar va uning faoliyat yo‘nalishiga to‘g‘ri kelgan. klassik maktabning uch yirik traktatlari: adam smit tomonidan yozilgan “odamlar boyligining tabiati”, david rikardo muallifligidagi “soliq va siyosiy iqtisodiyotning asosiy qonun-qoidalari” hamda “siyosiy qonun- qoidalari (prinsiplari)” nomli asarlaridir. shuningdek, rikardoning kitobi chop etilgandan so‘ng qisqa fursatlarda bir qator neoklassik nazariyaning kichik ko‘rinishlari paydo bo‘ldi. jon styuart mill klassik davrning oxirini izohlashga urindi, biroq u klassik qoidalarning ba’zilarini yoqlamagan (smit, rikardo va j.s.millar tomonidan 1776- yildan 19-asrning so‘nggiga qadar iqtisodiy nazariyalar boshqarib turilgan – smit 1776-yildan deyarli 1820-yilgacha, rikardo 1820-yildan deyarli 1850-yillargacha, j.s.mill esa 1850-yillardan 1890-yillarga qadar). ikki yangi iqtisodchi olimlar maltus va marks qarashlarining ba’zi jihatlari klassik yo‘nalishda bo‘lsada, ular klassik iqtisodiy maktab tarafdorlari emas, balki tanqidchilar sifatida ko‘zga ko‘rinadi. tomas maltusning “nufus nazariyasi” klassik nazariya bilan bog‘liq, biroq …

3 / 17

keyinchalik merkantilistlar va hattoki, fiziokratlar yozishmalarida kuzatdik. sxolastiklar[footnoteref:1], fiziokratlar va merkantilistlarning iqtisodiy g‘oyalari klassik iqtisodchilar tomonidan ko‘proq yoki kamroq birlashtirilgan tizimlarga ajratilgan. ko‘pchilik (asosiy) uyg‘un iqtisodiy tizimning klassik ko‘rinishi merkantilist va sxolastiklar e’tiqodidan keskin farq qiladi; ularning e’tiqodiga ko‘ra ixtiloflar intervensiya (davlatning ichki ishlariga aralashuvi) yoki cheklovlar bilan xarakterlanadi. [1: диний ва дунёвий илмни тенг олиб борувчилар] bozorlar boshqaruviga sangvinik (optimistik) qarash uning turli aspektlari va tarmoqlanishlari klassik g‘oyalarning asosiy o‘ziga xos xususiyatlaridan biridir. bozorlarning bir-biriga bog‘liq tanqisligi sababli kelib chiqadigan ixtiloflarni mos ravishda yechimini topa oladigan qarash(nazariya) ilk bor fransiyalik fiziokratlar tomonidan olg‘a surilgan. fiziokratlar fikriga ko‘ra davlat hokimiyati hukumat nazoratisiz ish olib borishga ruxsat berish siyosati – iqtisodiyotga aralashmaslik haqida umumiy qonunlar qabul qilishi kerak edi. sxolastlar bu holat cherkov uchun iqtisodiy faoliyatni va madaniyatni boshqarishda, tartibga solishda qo‘l keladi, deb hisoblashsa, merkantilistlar hukumat aralashuvi muhimligini yoqlaydi, klassiklar esa fiziokratlar singari erkin, (har qanday) boshqaruvlarsiz bozorlarni maksimum alohidalashga …

4 / 17

garishdan foyda oluvchi va shuni yoqlovchilar o‘rtasidagi ixtiloflardan juda yaxshi xabardor edilar. kapitalizmning yakuniy tendensiyalari smit va rikardo tomonidan ko‘rib chiqilgan bo‘lib, ular bu qadar mos bo‘lmagan natijaga olib keldiki, bu iqtisodiyot samarasiz ilm, deb atalishiga olib keldi. maltus aholi nazariyasi masalasini ko‘tarib, iqtisoddagi o‘zaro tenglik tabiati muammosini ham o‘rtaga tashladi. 1776-1870-yillar oralig‘idagi davr mobaynida klassik g‘oyalar taraqqiy etdi. bir tarafdan, ko‘pchilik tomonidan me’yoriy, deb qabul qilingan iqtisodiy g‘oyalar iqtisodiy tizimni hamjihatlik bilan boshqarishning asosiy sharti sifatida qabul qilish davom etsada, iqtisodiy muammolarga bozor javob berishidan ko‘ra davlat javobgar bo‘lishini yoqlash g‘oyasi o‘sib borishi tufayli uning munosabati sekin zaiflashib bordi. boshqa tomondan, turli ta’limotlarga amal qiluvchi klassiklar iqtisodiyot tomonidan qabul qilingan hamjihatlik g‘oyalarini rad etishgan va tizimning tashkiliy strukturalarida yirik o‘zgarishlar talab qiladigan fundamental yechimlar topishdi. keyns ta’limotining asosiy manbasi mana shu kengroq faktorlar, iqtisodiy faoliyat bosqichini belgilovchi kuchlarda edi. ular iqtisodiyot ishchi kuchi yetarli joydan ko‘ra unga ehtiyojmand nuqtalarda, …

5 / 17

adida o‘raganishdi, tadqiq qilishdi. ular daromad taqsimlanishining o‘zgarishidagi kuchlar va bir-biriga bog‘liq bo‘lgan narxlarning o‘zgarish sabablari bilan qiziqishdi. ular biz hozirda makroiqitsodiyot, deb ataydigan manba bilan bir qatorda merkantilistlar an’anasini ham davom ettirishdi. merkantilistlar nazariy strukturasi zaif bo‘lishiga qaramay, ular iqtisod boshqaruvini tushunishga qobiliyatlari borligiga ishonishgan. bu ilmni egallagach, ular iqtisodiyot majburiyatlarini sinchiklab o‘rganganlarida aniqlangan har qanday nuqson va kamchiliklarni bartaraf etuvchi vositaga tashkiliy tuzilmani o‘zgartirish yoki hokimiyatga aralashish uchun ruxsat berish orqali erishiladi, deb hisoblashgan. merkantalistlar o‘zlarini shifo-kor va bemorlarga qiyoslashni yoqtirishadi: ularda noto‘g‘ri yuritilgan iqtisod uchun dori- darmon mavjud, bu odatda, hukumat aralashuviga olib keladi: merkantilistlar nazariyasi siyosatchidan bozor uchun chiqargan qarorini o‘zgartirishini so‘ragan adam smit nazariyalaridan keskin farq qiladi. adam smit iqtisodiy o‘sish sur’atini ko‘rsatib berdi, david rikardo esa kapitalizm ostidagi daromad taqsimotida eng so‘nggi o‘zgarishlarga qiziqib qoldi. marksni quyidagi muammolar o‘ziga jalb qildi: ish vaqtidan tashqarida bajariladigan ishga to‘lanadigan haq, daromad taqsimoti qanday bo‘ladi? ish vaqtidan …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "klassik iqtisodiy maktabning vujudga kelishi"

v bob. klassik iqtisodiymaktabning vujudga kelishi 5.1. klassik iqtisodiy maktab paydo bo‘lishining tarixiy shart-sharoitlari va uning tavsifi merkantilizmning yemirilishi va klassik siyosiy iqtisod maktabining paydo bo‘lishi (angliyada) xvii asrga to‘g‘ri keladi. xvi asrning o‘rtalarida boshlangan manufaktura davri xvii asrga kelib sanoatning ayrim tarmoqlarining rivojlanishiga olib keldi. ayni paytda, qishloq xo‘jaligida ham kapitalizm rivojlana boshladi. buyuk britaniya iqtisodiyotining rivojlanishi uni dunyoda eng rivojlangan mamlakatga aylantirdi. xviii asrga kelib bu yerda kapitalistik ishlab chiqarish munosabatlari faqat savdoda emas, balki sanoat va qishloq xo‘jaligida ham g‘alaba qozondi. bu jarayon mamlakatning ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotiga yo‘l ochib berdi. ijtimoiy ishlab ch...

This file contains 17 pages in DOCX format (235.2 KB). To download "klassik iqtisodiy maktabning vujudga kelishi", click the Telegram button on the left.

Tags: klassik iqtisodiy maktabning vu… DOCX 17 pages Free download Telegram