buyuk ipak yo‘li tarixi

DOCX 25 pages 411.1 KB Free download

25 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 411.1 KB

File type DOCX

Pages 25

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 25

iii bob. o‘rta asr iqtisodiy qarashlari 3.1. «buyuk ipak yo‘li»ning markaziy osiyoda iqtisodiy munosabatlar rivojlanishidagi o‘rni xitoy, hindiston, markaziy osiyo, yaqin sharq, yevropa davlatlarini bog‘lovchi qadimgi savdo yo‘li - buyuk ipak yo‘li, deb ataladi. bu yo‘l orqali asosan ipak eksport qilinganligi sababli «ipak yo‘li» nomi bilan shuhrat qozongan. bu yo‘l m.av. ii asrdan to milodiy xv asrgacha, suv yo‘llari rivojlanguncha xitoy, hindiston, markaziy osiyo, eron, yaqin sharq hamda o‘rta yer dengizi mamlakatlari o‘rtasidagi savdo-sotiq va madaniy aloqalarning rivojida muhim rol o‘ynagan. manbalarga qaraganda sariq dengiz qirg‘oqlaridan xuanxe daryosidagi sian shahridan boshlangan dastlabki yo‘l lanchjou orqali dunxuanga kelgan (xutan), u yerda ikkiga ajralib, biri shimoli-g‘arbga, ikkinchisi janubi-sharqqa yo‘nalgan. karvon yo‘lining umumiy uzunligi 12 ming chaqirim atrofida bo‘lgan. nemis muarrixi k.rixtgofen 1887- yil ushbu yo‘nalishga ilk bor «buyuk ipak yo‘li» degan nisbat beradi va bu ibora muomalaga kiritiladi. shimoliy yo‘l turfon orqali tarim vohasiga va bu yerdan qashqar orqali dovon (farg‘ona vodiysi) …

2 / 25

xitoy, qirg‘iziston, o‘zbekiston, turkmaniston, kaspiy dengizi orqali ozarbayjon, qora dengiz orqali yevropa (parij, rotterdam)ga yetkazuvchi yo‘l loyihasi ishlab chiqildi va amalga oshirilmoqda. endi esa, moziyga qaytib, e’tiborni o‘rta osiyoning buyuk ipak yo‘li o‘rni va eksport potensialiga qaratsak. markaziy osiyoga, xususan, hozirgi o‘zbekiston hududiga qiziqish avvaldan ma’lum va bu har tomonlama (siyosiy, iqtisodiy jihatdan) ahamiyatli bo‘lgan. tarixiy va hozirgi ma’lumotlarga ko‘ra bu hudud yer, suv, iqlim, tabiati, geografik o‘rni, qazilma boyliklari, hayvonot dunyosi jihatidan ajralib turgan. aholining mehnatsevarligi, mirishkorligi, bunyodkorligi, kasb- hunarga mehr qo‘yganligi va ijodkorligi muhim ahamiyat kasb etgan. hudud zaminida turli-tuman boyliklar, ayniqsa oltin, kumush, boshqa rangli metallar va javohirlarning mavjudligi hamda serobligi shu soha hunarmandchiligi rivojida hal qiluvchi rol o‘ynagan. shu sababli bilim, ilm makoni bo‘lgan kitob savdo-sotig‘i yetakchi o‘rinni egallagan. hozirgi davrda xorijiy davlatlar kutubxonalaridan ko‘plab taniqli mutafakkirlarimizning asarlari topilmoqda va o‘z vatani, o‘zbekistonga qaytarilmoqda. bu shundan dalolat beradiki, o‘z davrida kitob savdosi buyuk ipak yo‘lining asosiy …

3 / 25

davlatlarining tashkil topishi, yaqin va o‘rta sharq mamlakatlari bilan aloqalarning kuchayishi ularning fan va madaniyatining yanada rivojlanishiga katta turtki bo‘ldi. o‘rta osiyo x– xiv asrlarda sharqda ilg‘or ijtimoiy tafakkurlar rivojlangan bir markazga aylandi. bu davrda dunyoga mashhur bo‘lgan abu nasr forobiy, abu ali ibn sino, yusuf xos hojib, nizomulmulk, amir temur, a.navoiy, z.bobur va boshqa ko‘plab olim va shoirlar, davlat arboblari yetishib chiqdi. ularning asarlarida ham iqtisodiy fikrlar o‘z aksini topgan. biz ularni quyida ko‘rib chiqamiz. # # buyuk ipak yo‘li 43 a.forobiyning iqtisodiy fikrlari o‘rta asrda ilg‘or iqtisodiy fikrlarni ilgari surgan buyuk mutafakkirlardan biri, aristo- telning izdoshi, uning asarlarini tahlil qilgan «ikkinchi muallim» abu nasr forobiy (870– 950) hisoblanadi. u ko‘p qirrali olim bo‘lib, o‘z bilimini oshirish yo‘lida tinmay mehnat qilgan, qaysi yurtda mashhur olim borligini eshitishi bilan suhbatlashib undan saboq olish uchun yo‘lga chiqqan. u 70dan ko‘p tilni bilgan.abu nasr forobiy (870–950) forobiy bir asarni bir marta o‘qib …

4 / 25

iyoj sezayotgan narsalardan biron-birini beradi. bunda har bir odam boshqalarga nisbatan xuddi shunday holatda bo‘ladi». jamiyat shakllanishi uchun moddiy ehtiyojlar to‘g‘risida bunday tushuncha o‘sha davrdagi ilg‘or fikrlardan hisoblanadi. shu bilan birga moddiy boylik yaratishdagi mehnat va mehnat qurollarining ahamiyatini, har xil hunar turlarini uqtirib o‘tgach, qullikka keskin qarshi chiqdi. forobiy platonga o‘xshab ideal tuzum to‘g‘risida fikr yuritdi. u kelajak haqida o‘ylab, baxtga erishishning zarur va birlamchi shartini tashkil etuvchi o‘zaro yordam va do‘stlik tufayli bo‘ladigan shaharni ideal shahar, deb hisoblagan; yer yuzida barcha xalqlarning o‘zaro yordami asosida bir butun yagona jamiyat qurish mumkinligi to‘g‘risida, mahsulotlarni adolatli taqsimlash haqida fikrlar bildirgan. ammo forobiy mazkur o‘zaro yordamning iqtisodiy asosi – mehnat mahsulotlarini ayirboshlashning zarurligini ko‘rsatib bera olmadi. shu narsani qayd qilib o‘tish kerakki, forobiy iqtisodiy masalalarni ikkinchi o‘ringa surib qo‘ydi. bu ayniqsa, uning davlat to‘g‘risidagi talqinida ko‘rinadi, unda adolat o‘rnatish, ommani ma’rifatli qilish uning asosiy funksiyalaridan, deb e’tirof etiladi. forobiyning mulkchilik toʻgʻrisidagi …

5 / 25

o‘rinib turibdiki, qonun-qoidalar asosida ish yuritishga alohida e’tibor qaratilgan. huquqiy tarbiya, madaniyat mulkni to‘g‘ri tasarruf etish, undan unumli foydalanish va mulkni ko‘paytirishga undaydi. forobiyning ta’kidlashicha, “mulk orttirishda unchalik xavf yoʻq... mulkni ehtiyot qilib saqlab, oʻz ehtiyoji uchun ishlatsa, bu yomon hisoblanmaydi”. forobiyning mulkchilik to‘g‘risidagi iqtisodiy fikrlarining to‘g‘ri ekanligini hayotning o‘zi ko‘rsatib berdi. buni mamlakatimizda mulkdorlar sinfining shakllanib, ularning soni ko‘payib, iqtisodiyotni rivojlantirishda roli ortib borayotgan hozirgi davrda forobiyning mulk va unga egalik qilish haqidagi g‘oyalari yana ham faollashib borayotgani misolida ko‘rish mumkin. forobiyning taqsimotga bo‘lgan iqtisodiy qarashlari taqsimot forobiyning iqtisodiy qarashlarida o‘ziga xos usulda talqin etiladi. uningcha, jamiyat va kishilar qo‘lidagi mol-mulkni, noz- ne’matlarni to‘g‘ri taqsimlash davlat miqyosidagi asosiy muammolardan biri hisoblanadi. taqsimot maqsadga muvofiq amalga oshirilmas ekan, ko‘pchilik kishilar bachkanalashib ketadi, odamlar faqir ahvolga tushib qoladi. shu narsa ayonki, mavjud narsalar taqsimlanadi. shu bois maqsadga muvofiq taqsimotni amalga oshirishda forobiy mavjud bo‘lgan barcha boyliklarni to‘g‘ri hisobga olishni nazrda tutadi. …

Want to read more?

Download all 25 pages for free via Telegram.

Download full file

About "buyuk ipak yo‘li tarixi"

iii bob. o‘rta asr iqtisodiy qarashlari 3.1. «buyuk ipak yo‘li»ning markaziy osiyoda iqtisodiy munosabatlar rivojlanishidagi o‘rni xitoy, hindiston, markaziy osiyo, yaqin sharq, yevropa davlatlarini bog‘lovchi qadimgi savdo yo‘li - buyuk ipak yo‘li, deb ataladi. bu yo‘l orqali asosan ipak eksport qilinganligi sababli «ipak yo‘li» nomi bilan shuhrat qozongan. bu yo‘l m.av. ii asrdan to milodiy xv asrgacha, suv yo‘llari rivojlanguncha xitoy, hindiston, markaziy osiyo, eron, yaqin sharq hamda o‘rta yer dengizi mamlakatlari o‘rtasidagi savdo-sotiq va madaniy aloqalarning rivojida muhim rol o‘ynagan. manbalarga qaraganda sariq dengiz qirg‘oqlaridan xuanxe daryosidagi sian shahridan boshlangan dastlabki yo‘l lanchjou orqali dunxuanga kelgan (xutan), u yerda ikkiga ajralib, biri shimoli-g‘arbga, ...

This file contains 25 pages in DOCX format (411.1 KB). To download "buyuk ipak yo‘li tarixi", click the Telegram button on the left.

Tags: buyuk ipak yo‘li tarixi DOCX 25 pages Free download Telegram