iqtisodiy tizimlar va mulkchilik

DOCX 15 pages 34.9 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 34.9 KB

File type DOCX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

mavzu: iqtisodiy tizimlar va mulkchilik. reja: 1. ijtimoiy–iqtisodiy taraqqiyot bosqichlari va ularni bilishga bo’lgan turlicha yondashuvlar. 2. iqtisodiy tizimlar va ularning turli modellari. 3. mulkchilik munosabatlarning mohiyati va iqtisodiy mazmuni. mulk ob‘ektlari va sub‘eklari. 4. mulkchilikning turli shakllari va ularning iqtisodiy mazmuni. 5. o’zbekistonda mulkni davlat tasarrufidan chiqarish va xususiylashtirish maqsadi, yo’llari va usullari. 1 - savol. ijtimoiy–iqtisodiy taraqqiyot bosqichlari va ularni bilishga bo’lgan turlicha yondashuvlar iqtisodiyotning shakllanishi, rivojlanishi va uni taraqqiyotini o’rganishda turlicha yondashuvlardan foydalaniladi: 1. tarixiy-formatsion yondashuv; 2. madaniylashish (tsivilizatsiya) darajasi jihatidan yondashuv; 3. texnika va texnologiya taraqqiyot darajasi jihatidan yondashuv; 4. sotsial-iqtisodiy shakllar o’zgarishi jihatidan yondashuv. tarixiy-formatsion yondashuvda ishlab chiqarishning ijtimoiy usullari va uning tarkibiy qismlari o’rganiladi. ya‘ni, ishlab chiqarish usuli - bu ishlab chiqaruvchi kuchlar va ishlab chiqarish (iqtisodiy) munosabatlarning birligidan iboratdir. ishlab chiqaruvchi kuchlar - bu ishchi kuchi bilan ishlab chiqarish vositalarini birligidir, ya‘ni ishlab chiqarishning shaxsiy va moddiy omillarini tashkil etadi. ishlab chiqaruvchi kuchlar …

2 / 15

odiy munosabatlarni qaror toptiradi, uning asosini ishlab chiqarish vositalariga egalik qilish belgilaydi. egalik qilish esa mulkchilik munosabatlari hosil qiladi. xulosa qilib aytganda, kishilar uchun hayotiy zarur bo’lgan moddiy va nomoddiy ne‘matlarni ishlab chiqarish, taqsimlash, ayrboshlash va iste‘mol qilish jarayonida vujudga keladigan iqtisodiy aloqalar ijtimoiy-iqtisodiy munosabatlar deyiladi. ishlab chiqarish usuli bilan jamiyat ustqurmasi ijtimoiy-iqtisodiy formatsiyani tashkil etadi. ya‘ni: ishlab chiqarish usuli - bu ishalab chiqaruvchi kuchlar va ishlab chiqarish munosabatlarining birligidir. ishlab chiqaruvchi kuchlar - bu ishchi kuchi va ishlab chiqarish vositalarining qo’shilishidir. ishlab chiqarish munosabatlari - bu mulkchilik, ishlab chiqarish, taqsimot, ayirboshlash, iste‘mol munosabatlaridan tashkil topadi. ustqurma - bu siyosiy, huquqiy, mafkuraviy, milliy, oilaviy va boshqa ijtimoiy munosabatlarni jamisidir. kishilik jamiyati taraqqiyoti quyidagi ishlab chiqarish usullari bilan tavsiflanadi: ibtidoiy jamoa, quldorlik, feodal va kapitalistik munosabatlar bo’lib, ular asosan yevropa hududida bir-biri bilan almashinib turgan. jamiyat taraqqiyoti oddiy kooperatsiya, manufaktura, yirik mashinalashgan ishlab chiqarish bosqichlarini bosib o’tdi. oddiy kooperatsiya - bu …

3 / 15

ing turli modellari jamiyat taraqqiyotining barcha bosqichlarida amal qiladigan xo’jalik yuritishning iqtisodiy va ijtimoiy tuzilishi birgalikda iqtisodiy tizimni tashkil qiladi. iqtisodiy tizimlar quyidagi ko’rinishlarda turkumlanadi: 1. an‘anaviy iqtisodiyot; 2. ma‘muriy bo’yruqbozlik iqtisodiyoti; 3. bozor iqtisodiyoti tizimi. a‘anaviy iqtisodiyot - barcha mamlakatlar uchun xos bo’lib, unda natural yoki mayda tovar xo’jaligi xukmronlik qilgan. texnika taraqqiyoti va uning yangiliklarini joriy qilish cheklangan bo’lgan. ma‘muriy-bo’yruqbozlik iqtisodiyoti - bu bozor iqtisodiyotiga qarama-qarshi bo’lgan tizim bo’lib, bu tizimda davlat mulkchiligi hukmron bo’ladi va iqtisodiyot markazdan boshqariladi. bozor iqtisodiyoti tizimi – bu iqtisodiyotni rivojlantirishda eng muhim bo’lgan tizimdir. bu ikki bosqichga egadir. birinchisi, erkin raqobatga asoslagan klassik bozor iqtisodiyoti, ikkinchisi esa, hozirgi zamon rivojlangan bozor iqtisodiyoti bo’lib, uni aralash iqtisodiyot tizimi deyiladi. erkin raqobatga asoslangan bozor iqtisodiyoti - tadbirkorlikda erkinlik amal qiladigan va shaxsiy manfaat ustun turadigan tizimdir. iqtisodiy jarayonlarga davlatning aralashuvi cheklangan bo’lib, davlat xususiy mulkni himoya qiladi va erkin bozorni amal qilishini ta‘minlovchi huquqiy …

4 / 15

shakllantirish jarayonida kishilarni narsalarga va barcha moddiy va nomoddiy borliqqa munosabatining paydo bo’lishi mulkchilikni keltirib chiqaradi. aytish mumkinki, mulkchilik munosabatlari – bu iqtisodiy va doimiy kategoriya bo’lib, bu mulkka egalik qilish, foydalanish, o’zlashtirish va tasarruf etish jarayonlarida vujudga keladigan iqtisodiy munosabatlar majmuidir. mulkka egalik qilish – bu mulkni egasi qo’lida mavjud bo’lishidir va yaratilgan moddiy boyliklarni o’zlashtirishning ijtimoiy shaklidir. shuning bilan bir qatorda mulk kishiga boshqa kishilar foydalanishi mumikn. mulkdan foydalanish – bu mol-mulkning iqtisodiy faoliyatda ishlatilishini bildiradi. mol-mulkni o’zlashtirish - bu daromad olish uchun yoki shaxsiy ehtiyojni qondirish uchun ishlatilishidir. mulkni tasarruf etish – bu mol–mulk taqdirini mustaqil hal etishni bildiradi. bu mustaqillik mol-mulkni sotish, meros qoldirish, hadya qilish, ijaraga berish, davlat ixtiyoriga o’tkazish kabi ko’rinishlardan iboratdir. mulkchilikning munosabatlarining iqtisodiy mazmunini mulkka egalik qilish, foydalanish, o’zlashtirish va tasarruf etish belgilaydi va jamiyatdagi huquqiy, iqtisodiy munosabatlar mazmunini o’zida ifodalaydi. mulkchilik shu sababli bir vaqtning o’zida ham huquqiy, ham iqtisodiy ham …

5 / 15

demak, mulkchilik munosabatlari - bu mulk ob‘ektini o’zlashtirish bo’yicha sub‘ektlari o’rtasidagi iqtisodiy munosabatdir. mulkchilik huquqlari – bu mulk sub‘ektining mulk ob‘ektiga nisbatan munosabati bo’lib, mulkdan foydalanish va nazorat qilish yuzasidan hosil bo’ladigan huquqlar majmuidir degan ta‘rifni berish mumkin. 4 – savol. mulkchilikning turli shakllari va ularning iqtisodiy mazmuni ma‘lumki, moddiy ne‘matlar ishlab chiqarish mulkchilik munosabatlarisiz amalga oshirilmaydi va jamiyatning rivojlanishi ham mulkka egalik qilishni talab qiladi. hozirgi bozor iqtisodiyoti sharoitida mulkchilik munosabatlariga quyidagi mulk turlari kiradi: 1. davlat mulki; 2. ishlab chiqarish, xizmat ko’rsatish va matlubot sohalaridagi jamoa mulkining xilma-xil turlari; 3. ijtimoiy tashkilotlar mulki; 4. uy xo’jaligi va shaxsiy tomorqa xo’jaligi mulki; 5. yakka tatibdagi mehnat faoliyati bilan bog’liq bo’lgan mehnatkashlarning shaxsiy mulki; 6. tashqi iqtisodiy munosabatlar sohasidagi aralash mulk shakllari; 7. xususiy mulklardan iboratdir. “o’zbekiston respublikasining mulkchilik to’g’risida”gi qonunida turli-tuman mulklar quyidagi mulk shakllariga kiritilgandir: 1. davlat mulki; 2. jamoa mulki; 3. xususiy mulk; 4. shaxsiy mulk; 5.aralash …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "iqtisodiy tizimlar va mulkchilik"

mavzu: iqtisodiy tizimlar va mulkchilik. reja: 1. ijtimoiy–iqtisodiy taraqqiyot bosqichlari va ularni bilishga bo’lgan turlicha yondashuvlar. 2. iqtisodiy tizimlar va ularning turli modellari. 3. mulkchilik munosabatlarning mohiyati va iqtisodiy mazmuni. mulk ob‘ektlari va sub‘eklari. 4. mulkchilikning turli shakllari va ularning iqtisodiy mazmuni. 5. o’zbekistonda mulkni davlat tasarrufidan chiqarish va xususiylashtirish maqsadi, yo’llari va usullari. 1 - savol. ijtimoiy–iqtisodiy taraqqiyot bosqichlari va ularni bilishga bo’lgan turlicha yondashuvlar iqtisodiyotning shakllanishi, rivojlanishi va uni taraqqiyotini o’rganishda turlicha yondashuvlardan foydalaniladi: 1. tarixiy-formatsion yondashuv; 2. madaniylashish (tsivilizatsiya) darajasi jihatidan yondashuv; 3. texnika va texnologiya t...

This file contains 15 pages in DOCX format (34.9 KB). To download "iqtisodiy tizimlar va mulkchilik", click the Telegram button on the left.

Tags: iqtisodiy tizimlar va mulkchilik DOCX 15 pages Free download Telegram